अरण्यसाधक आणि पर्यावरणप्रेमी मारुती चितमपल्ली यांचं निधन; ९३ व्या वर्षी घेतला अखेरचा श्वास

वन्यजीवनाच्या गूढ आणि समृद्ध सृष्टीचे वर्षानुवर्षे अभ्यास करणारे आणि त्या सृष्टीची महती जनमानसात पोहोचवणारे मारुती चितमपल्ली यांचे आज वृद्धापकाळाने निधन झाले. सोलापूरमधील त्यांच्या निवासस्थानी संध्याकाळी साडेसातच्या सुमारास त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला. ते ९३ वर्षांचे होते.

यावर्षीच, ३० एप्रिल २०२५ रोजी राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते त्यांना पद्मश्री या प्रतिष्ठित नागरी सन्मानाने गौरवण्यात आले होते. मात्र दिल्लीत झालेल्या या कार्यक्रमानंतर परतल्यानंतर त्यांची प्रकृती खालावली होती. गेले काही दिवस ते अंथरुणाला खिळलेले होते.

चितमपल्ली - जंगलाचा ऋषी, साहित्यातला संशोधक

मारुती चितमपल्ली यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य जंगल, वन्यजीव आणि निसर्गाच्या अभ्यासासाठी वाहून दिलं. त्यांनी ३६ वर्षे वन विभागात सेवा बजावली असून, या काळात त्यांनी ५ लाख किलोमीटरहून अधिक प्रवास केला. एकट्याने संशोधनासाठी देशभर भ्रमंती करत, त्यांनी जंगलातील बारीकसारीक गोष्टींचं निरीक्षण केलं आणि त्याचा लेखाजोखा वेळोवेळी डायर्यांमध्ये नोंदवत गेले.

ते १३ वेगवेगळ्या भाषांमध्ये निपुण होते. यामुळे त्यांनी विविध आदिवासी जमातींसोबत संवाद साधून पर्यावरणाशी संबंधित मौल्यवान माहिती गोळा केली. त्यांची संशोधननिष्ठ वृत्ती आणि सातत्याने नोंद केलेल्या निरीक्षणांनी निसर्गाच्या अभ्यासाला एक नवीन शास्त्रीय दृष्टिकोन दिला.

पक्षी, प्राणी, मच्छी आणि वनस्पतींचे विश्व उलगडणारे ग्रंथकार

चितमपल्ली यांनी त्यांच्या अभ्यासातून मिळालेल्या अनुभवांना केवळ स्वतःपुरते मर्यादित ठेवले नाही, तर ते पक्षीकोश, प्राणीकोश, आणि मत्स्यकोश यासारख्या शास्त्रीय पुस्तकांमध्ये सुसंगतरीत्या मांडले. त्यांच्या लेखणीमधून साकारलेली २५ हून अधिक पुस्तके आज निसर्गप्रेमी आणि अभ्यासकांसाठी मार्गदर्शक ठरतात.

त्यांचे लेखन केवळ माहितीपूर्ण नव्हते, तर त्यात एक प्रगल्भ संवेदनशीलता आणि निसर्गाशी असलेली आत्मीयता प्रकर्षाने जाणवायची. त्यामुळे त्यांना 'अरण्यऋषी' किंवा 'वन्यजीवांचे तत्वज्ञ' असेही संबोधले जाई.

चितमपल्ली यांचे कार्य - आजच्या काळात अधिक महत्त्वाचे

आजच्या बदलत्या हवामानातील काळात, निसर्ग संवर्धनासाठी जनजागृती करण्याची नितांत गरज आहे. अशा वेळी चितमपल्ली यांचे कार्य आणि विचार हे आजही तितकेच प्रासंगिक आणि प्रेरणादायी आहेत. त्यांनी समाजाला केवळ माहिती दिली नाही, तर निसर्गाप्रती प्रेम आणि कृतज्ञता बाळगायला शिकवलं.

एक युग संपलं, पण वारसा जिवंत राहील

मारुती चितमपल्ली यांचे निधन हे साहित्य, निसर्गशास्त्र आणि पर्यावरण क्षेत्रातील मोठं नुकसान आहे. त्यांच्या जाण्याने एक युग संपले असले, तरी त्यांनी दिलेला निसर्गप्रेमाचा वारसा अनेक पिढ्यांना मार्गदर्शन करत राहील.