I2U2 म्हणजे काय? PM मोदींच्या इस्रायल दौऱ्यात चर्चेत आलेले 'पश्चिम आशियाई क्वाड' भारतासाठी का IMP?

What is I2U2 explained details in Marathi : पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सध्या इस्रायलच्या दोन दिवसांच्या महत्त्वपूर्ण दौऱ्यावर आहेत. या दौऱ्याच्या पहिल्याच दिवशी त्यांनी इस्रायली संसदेत (नेसेट) केलेल्या भाषणाने जागतिक राजकारणाचे लक्ष वेधून घेतले.

त्यांच्या भाषणात प्रकर्षाने उल्लेख झालेला शब्द म्हणजे 'I2U2'. हा शब्द सध्या इंटरनेटवर ट्रेंड होत असून, हा नवा गट नेमका काय आहे आणि भारतासाठी त्याचे महत्त्व काय, या विषयी सर्व काही समजून घेऊया...!

I2U2 म्हणजे काय?

• I2U2 हे नाव या गटात सहभागी असलेल्या चार देशांच्या नावांच्या पहिल्या अक्षरांवरून आले आहे.
• I2 : India (भारत) आणि Israel (इस्रायल)
• U2 : UAE (संयुक्त अरब अमिराती) आणि USA (अमेरिका)

भारतातील युएईचे राजदूत अहमद अल्बन्ना यांनी या गटाला "पश्चिम आशियाई क्वाड" असे संबोधले आहे. ज्याप्रमाणे इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात भारत, अमेरिका, जपान आणि ऑस्ट्रेलिया यांचा 'क्वाड' गट कार्यरत आहे, त्याच धर्तीवर पश्चिम आशियात हा नवा गट आकाराला आला आहे.

गटाची स्थापना आणि पार्श्वभूमी

या गटाची बीजे ऑक्टोबर २०२१ मध्ये पेरली गेली होती. त्यावेळी भारताचे परराष्ट्र मंत्री डॉ. एस. जयशंकर इस्रायल दौऱ्यावर असताना चारही देशांच्या परराष्ट्र मंत्र्यांची एक बैठक झाली. सुरुवातीला याला 'आंतरराष्ट्रीय आर्थिक सहकार्य मंच' म्हटले जात होते.

१४ जुलै २०२२ रोजी या गटाची पहिली औपचारिक शिखर परिषद पार पडली. विशेष म्हणजे, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जो बायडेन यांच्या मध्य-पूर्व दौऱ्यादरम्यान ही बैठक झाली, ज्यावरून अमेरिका या उपक्रमाला किती गांभीर्याने घेत आहे हे स्पष्ट झाले.

सहकार्याची सहा प्रमुख क्षेत्रे

I2U2 गटाने केवळ चर्चा न करता प्रत्यक्ष कामासाठी सहा महत्त्वाची क्षेत्रे निश्चित केली आहेत. या क्षेत्रांमध्ये संयुक्त गुंतवणूक आणि तंत्रज्ञान देवाणघेवाण करण्यावर भर दिला जाणार आहे:

• पाणी: जलसंधारण आणि सांडपाणी व्यवस्थापन.
• ऊर्जा: हरित ऊर्जा आणि शाश्वत इंधन.
• वाहतूक: पायाभूत सुविधा आणि दळणवळण.
• अवकाश (Space): अंतराळ तंत्रज्ञान आणि संशोधन.
• आरोग्य: जागतिक आरोग्य सुरक्षा आणि औषध निर्मिती.
• अन्न सुरक्षा: आधुनिक शेती आणि अन्नाची साखळी मजबूत करणे.

भारतासाठी I2U2 चे महत्त्व काय?

धोरणात्मक उपस्थिती: पश्चिम आशियातील (Middle East) राजकारणात भारताची भूमिका आता केवळ तेल आयात करण्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. या गटाद्वारे भारत या प्रदेशातील एक मोठा धोरणात्मक भागीदार म्हणून उदयास आला आहे.

आर्थिक गुंतवणूक : युएई आणि अमेरिका यांसारखे देश भारतात पायाभूत सुविधा आणि हरित तंत्रज्ञानामध्ये मोठी गुंतवणूक करण्यास इच्छुक आहेत.

तंत्रज्ञान भागीदारी : इस्रायलचे प्रगत तंत्रज्ञान आणि भारताची मोठी बाजारपेठ व मनुष्यबळ यांचा संगम या गटामुळे शक्य होणार आहे.

अन्न सुरक्षा : भारताला अन्न सुरक्षेच्या बाबतीत जागतिक केंद्र (Global Hub) बनवण्यासाठी हा गट मदत करू शकतो.

बदलते भू-राजकीय समीकरण

२०२० मध्ये झालेल्या 'अब्राहम कराराने' (Abraham Accords) पश्चिम आशियाचे चित्र बदलले. यामुळे इस्रायल आणि अरब देशांमधील कटुता कमी होऊन सहकार्याचे पर्व सुरू झाले. I2U2 हा याच बदलत्या राजकारणाचा परिपाक आहे. हा गट हे सिद्ध करतो की, आता जागतिक युती केवळ लष्करी कारणांसाठी नसून आर्थिक प्रगती, हवामान बदल आणि अन्न सुरक्षेसारख्या मानवी हिताच्या मुद्द्यांसाठी एकत्र येत आहेत. एकंदरीत, पंतप्रधान मोदींनी इस्रायली संसदेत केलेला I2U2 चा उल्लेख हा भारताच्या विस्तारत्या जागतिक प्रभावाचा पुरावा आहे. हा गट भारताला पश्चिम आशियात एक नवीन शक्ती म्हणून प्रस्थापित करणारा ठरणार आहे.