क्लबफूटग्रस्त १० हजारपेक्षा जास्त मुलांवर होणार उपचार; अदानी आणि अनुष्का फाउंडेशनचा मोठा पुढाकार

अदानी फाउंडेशन आणि अनुष्का फाउंडेशन यांनी एक महत्त्वाच्या तीन वर्षांच्या भागीदारीची घोषणा केली आहे. या अंतर्गत मध्य प्रदेश, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, महाराष्ट्र आणि हिमाचल प्रदेश या पाच राज्यांमधील क्लबफूट (वाकडे पाय) या आजाराने ग्रस्त असलेल्या १०,००० पेक्षा जास्त मुलांना वैद्यकीय उपचार आणि त्यानंतरची आवश्यक काळजी पुरवली जाणार आहे.

जागतिक क्लबफूट दिनाचे औचित्य साधून सुरू करण्यात आलेला हा उपक्रम राष्ट्रीय आरोग्य अभियान (NHM) च्या सहकार्याने राबवला जाईल. सार्वजनिक आरोग्य सेवा नेटवर्कच्या माध्यमातून या आजाराचे लवकरात लवकर निदान करणे, रुग्णांना योग्य ठिकाणी पाठवण्याची (रेफरल) व्यवस्था बळकट करणे आणि उपचारांची उपलब्धता सुलभ करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.

उत्तर प्रदेशातील कानपूर येथील मान्यवर कांशीराम संयुक्त चिकित्सालय आणि ट्रॉमा सेंटरमध्ये या भागीदारीचा औपचारिक शुभारंभ करण्यात आला. दोन्ही संस्थांनी दिलेल्या माहितीनुसार, भारतात उत्तर प्रदेशमध्ये क्लबफूटच्या रुग्णांचे प्रमाण सर्वाधिक आहे, जिथे दरवर्षी अंदाजे ६,००० मुले या जन्माजात आजारासह जन्माला येतात.

क्लबफूट हा एक जन्माजात असणारा आजार आहे, ज्यामध्ये जन्माच्या वेळी मुलाचे एक किंवा दोन्ही पाय आतल्या बाजूला वळलेले असतात. दर ८०० नवजात बालकांमध्ये साधारणपणे एका मुलाला हा आजार होतो. जागतिक स्तरावर मान्यता मिळालेल्या 'पॉन्सेटी' (Ponseti) पद्धतीचा वापर करून यावर अत्यंत प्रभावीपणे उपचार केले जाऊ शकतात. परंतु, रोगाचे वेळेवर निदान न होणे आणि उपचारांच्या मर्यादित सुविधांमुळे, विशेषतः वंचित आणि दुर्गम भागातील अनेक मुलांना आजही याचा त्रास सहन करावा लागत आहे.

या कार्यक्रमांतर्गत पुढील तीन वर्षांत ६१ जिल्ह्यांमधील ६७ क्लबफूट क्लिनिकना (उपकेंद्रांना) सर्वतोपरी मदत केली जाणार आहे. उपचारांचे परिणाम सुधारण्यासाठी हा उपक्रम प्रामुख्याने समुदाय पातळीवरील जनजागृती, वैद्यकीय सेवा, आरोग्य क्षमता वाढवणे आणि रुग्णांच्या कुटुंबांना पाठबळ देणे या गोष्टींवर लक्ष केंद्रित करेल.

याशिवाय, क्लबफूटचे लवकरात लवकर निदान व्हावे आणि मुलांना वेळेत उपचार मिळावेत यासाठी ५१ आरोग्य तज्ज्ञांची क्षमता वाढवणे आणि ३०,००० पेक्षा जास्त आघाडीच्या आरोग्य कर्मचाऱ्यांचे (फ्रंटलाईन हेल्थ वर्कर्स) प्रबोधन करणे हे देखील या कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट आहे.

या भागीदारीबद्दल बोलताना अदानी फाउंडेशनच्या अध्यक्षा डॉ. प्रीती अदानी म्हणाल्या की, या आजाराचे वेळीच निदान आणि उपचार झाल्याने क्लबफूट ग्रस्त मुले अधिक स्वतंत्र जीवन जगू शकतात, तसेच ते शिक्षण आणि सामुदायिक उपक्रमांमध्ये पूर्ण आत्मविश्वासाने सहभागी होऊ शकतात.

अनुष्का फाउंडेशनचे संस्थापक दीपक प्रेमनारायण यांनी सांगितले की, या सहकार्यामुळे गुणवत्तापूर्ण उपचारांचा विस्तार करण्यास मदत होईल आणि त्याच वेळी या पाच राज्यांमध्ये लवकर निदान आणि उपचारांसाठीची यंत्रणा अधिक मजबूत होईल.

भारतात दरवर्षी अंदाजे ३३,००0 मुले क्लबफूटसह जन्माला येतात, ज्यापैकी जवळपास १२,००० मुले या कार्यक्रमांतर्गत समाविष्ट केलेल्या पाच राज्यांमध्ये जन्माला येतात. दोन्ही संस्थांनी स्पष्ट केले की, हा उपक्रम शाश्वत सार्वजनिक आरोग्य यंत्रणा, सुधारित रेफरल मार्ग आणि कौटुंबिक सहाय्य प्रणालीच्या माध्यमातून देशातील क्लबफूटच्या एकूण समस्येचा एक मोठा हिस्सा सोडवण्याचा प्रयत्न करत आहे.

१९९६ मध्ये स्थापन झालेले अदानी फाउंडेशन आरोग्य, शिक्षण, शाश्वत उपजीविका, हवामान कृती आणि समुदाय विकास यासारख्या विविध क्षेत्रांमध्ये कार्य करते. हे फाउंडेशन सध्या २२ राज्यांमध्ये कार्यरत असून दरवर्षी १३.३ दशलक्ष (१.३३ कोटी) पेक्षा जास्त लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचते.

दुसरीकडे, अनुष्का फाउंडेशन ही सार्वजनिक आरोग्य भागीदारीच्या माध्यमातून क्लबफूटचे पूर्णपणे उच्चाटन करण्यासाठी काम करणारी एक अशासकीय संस्था (नॉनप्रॉफिट ऑर्गनायझेशन) आहे. ही संस्था सध्या १३ राज्यांमधील १६५ जिल्ह्यांमध्ये उपचार कार्यक्रमांना मदत करत आहे. या संस्थेने आतापर्यंत २६,००० पेक्षा जास्त मुलांच्या उपचारांसाठी मदत केली असून, भारतातील क्लबफूटसह जन्माला येणाऱ्या दर सहा मुलांपैकी एका मुलावर अनुष्का फाउंडेशनच्या पाठबळ लाभलेल्या क्लिनिकमध्ये उपचार केले जातात.