घरात कोणता गणपती आणावा? बाप्पाच्या सोंडेची दिशा आयुष्यातील सुख-शांतीवर कसा परिणाम करते?
हिंदू धर्मशास्त्रात भगवान गणेशाला प्रथम पूजनीय मानले गेले असून कोणत्याही मांगलिक कार्याची सुरुवात बाप्पाच्या नावानेच केली जाते. सुख, समृद्धी आणि बुद्धीची देवता असलेल्या गणपतीची सुंदर मूर्ती घरात स्थापित करताना अनेक गोष्टी विचारात घेतल्या जातात. त्यातही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे बाप्पाच्या सोंडेची दिशा होय. गणरायाच्या सोंडेची ही दिशा निश्चित करण्यामागे अतिशय सखोल आध्यात्मिक आणि वास्तू शास्त्रीय रहस्ये दडलेली आहेत.
अनेक गणेशभक्तांच्या मनात अशी शंका असते की घरात सुख-शांती कायम राखण्यासाठी नेमक्या कोणत्या सोंडेचा गणपती आणावा. काही जण अनावधानाने कोणतीही मूर्ती घरात आणतात, तर काही जण उजव्या सोंडेच्या बाप्पाची पूजा करण्यास घाबरतात. प्रत्यक्षात मात्र, डाव्या आणि उजव्या बाजूच्या सोंडेचे महत्त्व वेगवेगळ्या प्राणिक ऊर्जेसोबत आणि योगशास्त्राशी जोडले गेले आहे, जे समजून घेणे अतिशय गरजेचे आहे.
वाममुखी गणपती: डावीकडे सोंड असलेल्या बाप्पाचे महत्त्व
ज्या गणेशमूर्तीची सोंड मध्यापासून डावीकडे वळलेली असते, त्याला 'वाममुखी गणपती' म्हणून ओळखले जाते. हिंदू अध्यात्म आणि ध्यान परंपरेनुसार डावी बाजू ही चंद्रनाडी किंवा इडा नाडी दर्शवते. चंद्रनाडी ही तिच्या थंड आणि शांत गुणांसाठी ओळखली जाते. यामुळेच डाव्या सोंडेचा गणपती घरात अत्यंत शांतता, कौटुंबिक सौख्य, ऐश्वर्य आणि मानसिक समाधान देणारा मानला जातो.
घरगुती पूजेसाठी आणि कौटुंबिक जीवनात वाममुखी गणपतीची पूजा करणे अतिशय सुलभ आणि शुभ फलदायी मानले जाते. या बाप्पाचे पूजन करताना कोणत्याही कठोर कर्मकांडाचे पालन करण्याची सक्ती नसते. कुटुंबातील सदस्यांमधील स्नेह वाढवण्यासाठी, वास्तूतील विविध दोष दूर करण्यासाठी आणि रोजच्या जीवनात प्रगती साधण्यासाठी डाव्या सोंडेच्या बाप्पाची आराधना करणे सर्वश्रेष्ठ मानले गेले आहे.
दक्षिणाभिमुखी गणपती: उजव्या सोंडेची प्रचंड ताकद आणि पूजा विधी
दुसरीकडे, ज्या मूर्तीची सोंड उजव्या बाजूला वळलेली असते, त्याला 'दक्षिणाभिमुखी गणपती' किंवा 'सिद्धिविनायक' म्हणतात. ही दिशा शरीरातील उजवी नाडी म्हणजेच सूर्यनाडी किंवा पिंगला नाडी दर्शवते. सूर्यनाडी अत्यंत ऊष्ण, तेजस्वी आणि क्रियाशील असते. दक्षिण दिशा यमराजाशी संबंधित असल्यामुळे, उजव्या सोंडेचा गणपती संकटांचा तात्काळ नाश करणारा आणि प्रबळ इच्छाशक्ती जागृत करणारा मानला जातो.
या स्वरूपाच्या गणपतीची पूजा करणे जितके फळ देणारे आहे, तितकेच ते अत्यंत कठीण आणि शिस्तीचे असते. दक्षिणाभिमुखी मूर्तीची प्रतिष्ठापना केल्यावर कर्मकांडातील कडक सोवळे-ओवळे आणि पूजेचा वेळ अतिशय काटेकोरपणे पाळावा लागतो. यामध्ये कोणताही निष्काळजीपणा चालत नाही. त्यामुळेच सामान्य गृहस्थाश्रमी घरांमध्ये उजव्या सोंडेचा गणपती न ठेवता मंदिरात किंवा विशिष्ट साधना करणाऱ्या आश्रमांत त्याची पूजा केली जाते.
सोंडेच्या दिशानुसार असणारे स्वरूप आणि फरक
बाप्पाच्या सोंडेच्या दिशेवरून नेमकी कोणती ऊर्जा मिळते आणि कोणासाठी कोणते रूप योग्य आहे, यातील फरक जाणून घेणे मजेशीर ठरते. केवळ डावी किंवा उजवी सोंड नव्हे, तर कधीकधी अगदी सरळ सोंड असलेली मूर्ती देखील आढळते. या सर्व प्रकारांमधील सूक्ष्म फरक खालील तक्त्याच्या माध्यमातून स्पष्टपणे समजून घेता येईल.
सोंडेची दिशाआध्यात्मिक नावसंबंधित जागृत नाडीपूजेचे स्वरूप आणि फळडावी बाजूवाममुखी गणपतीचंद्र नाडी (इडा)शांतता, कौटुंबिक प्रगती आणि सुखद कौटुंबिक जीवनउजवी बाजूदक्षिणाभिमुखीसूर्य नाडी (पिंगला)मोक्ष आणि सिद्धी प्राप्ती, कडक पूजेची आवश्यकतामध्य भाग (सरळ)सुषुम्नामुखीसुषुम्ना नाडीआध्यात्मिक उन्नती, ध्यान धारणा आणि अत्यंत दुर्मिळ
यामध्ये सरळ सोंड असलेला गणपती हा अत्यंत दुर्मिळ मानला जातो. या मूर्तीची सोंड थेट वर किंवा अगदी सरळ मध्यभागी असते. या रूपाला शरीरातील सुषुम्ना नाडीचे जागृत स्थान मानले गेले आहे. सामान्य माणसाच्या दैनंदिन पुजेपेक्षा जे लोक योगसाधना, ध्यान आणि कुंडलिनी जागृत करण्यासाठी खडतर साधना करतात, अशा साधकांसाठी सरळ सोंडेच्या श्री गणेशाचे ध्यान करणे अधिक श्रेयस्कर मानले जाते.
कियतक लोकांच्या मनात अशी भीती असते की उजव्या सोंडेचा गणपती घरात आणल्यास संकट ओढवेल. परंतु, हिंदू शास्त्रात कोठेही बाप्पाला अमंगल म्हटले गेले नाही. मूळ अंतर हे केवळ पूजेच्या एकाग्रतेत आणि नियमांमध्ये आहे. भक्तीत जर शुद्धता असेल तर कोणताही देव कधीही कोणाचे वाईट करत नाही, हा मूळ नियम ध्यानात ठेवला पाहिजे.
वास्तूनुसार सामान्य कुटुंबाला सुख आणि ऐश्वर्य मिळवण्यासाठी डाव्या सोंडेचा गणपती सर्वाधिक अनुकूल ठरतो. गणरायाची भक्ती करताना केवळ बाह्य रूपापेक्षा मनातील भक्ती आणि आदराची भावना अत्यंत मोलाची आहे. त्यामुळे आपल्या कुटुंबाच्या क्षमतेनुसार योग्य बाप्पाची मूर्ती निवडून, शुद्ध भावाने त्यांचे नामस्मरण करावे, जेणेकरून घरामध्ये नेहमी आनंद, शांतता आणि मांगल्याची अखंड ज्योत जळत राहील.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
