धारावी पुनर्विकास प्रकल्प वेगवान: बीएमसीकडून शाहू नगरमधील रहिवाशांच्या पुनर्वसनाची प्रक्रिया सुरू

धारावी पुनर्विकास प्रकल्पाने (डीआरपी) एक महत्त्वाचा टप्पा गाठला असून, बृहन्मुंबई महानगरपालिकेने (बीएमसी) शाहू नगरमधील रहिवाशांच्या पुनर्वसनाच्या कामाला अधिकृतपणे सुरुवात केली आहे. भारतातील सर्वात मोठ्या शहरी पुनरुत्थान उपक्रमांपैकी एक असलेल्या या प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीच्या दिशेने हे एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे.

धारावी पुनर्विकास प्रकल्प आणि झोपडपट्टी पुनर्वसन प्राधिकरण (एसआरए) यांनी नुकतीच सेक्टर ६ मधील रहिवाशांना नोटीस बजावली होती. त्यानंतर लगेचच हे पाऊल उचलण्यात आले असून, धारावीचे एका आधुनिक आणि सुनियोजित शहरी टाऊनशिपमध्ये रूपांतर करण्याच्या उद्देशाने टप्प्याटप्प्याने या धोरणाची अंमलबजावणी केली जात आहे.

हा पुनर्विकास प्रकल्प महाराष्ट्र सरकार आणि अदानी समूह यांच्यातील सार्वजनिक-खाजगी भागीदारीच्या (पीपीपी) माध्यमातून राबवला जात आहे. नवभारत मेगा डेव्हलपर्स प्रायव्हेट लिमिटेड या विशेष उद्देशीय कंपनीद्वारे (एसपीव्ही) या उपक्रमाची अंमलबजावणी केली जात असून, यामध्ये अदानी समूहाचा ८० टक्के तर राज्य सरकारचा उर्वरित २० टक्के हिस्सा आहे.

या प्रकल्पातील मुख्य भागीदार म्हणून, अदानी समूहावर संपूर्ण प्रकल्पाच्या अंमलबजावणीची जबाबदारी सोपवण्यात आली आहे. यामध्ये १० लाखांपेक्षा जास्त रहिवाशांचे पुनर्वसन करणे, मोठ्या प्रमाणावर घरांचे बांधकाम करणे, आधुनिक नागरी पायाभूत सुविधांचा विकास करणे आणि प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर पुढील दहा वर्षांपर्यंत देखभालीसाठी सहकार्य पुरवणे यांचा समावेश आहे. याशिवाय, या पुनर्विकासासाठी लागणारा निधी उभा करण्यासाठी आणि या परिसराची आर्थिक क्षमता वाढवण्यासाठी निवासी आणि व्यावसायिक स्वरूपातील खुल्या विक्रीच्या घटकांचा विकास करणे देखील या प्रकल्पाचा एक भाग आहे.

अधिकृत निवेदनानुसार, बांधकामासाठी आवश्यक असलेले भूखंड रिकामे करण्यासाठी पुनर्वसनाची ही प्रक्रिया सुरू करण्यात आली आहे. यामुळे हा प्रकल्प नियोजनाच्या टप्प्यातून बाहेर पडून प्रत्यक्ष अंमलबजावणीच्या टप्प्यात येईल आणि पात्र रहिवाशांना त्यांची हक्काची पक्की घरे देण्याच्या प्रक्रियेला गती मिळेल. महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी पुनर्विकासाच्या कामाला गती देण्याचे आणि २०२८ पर्यंत १०,००० नवीन घरे उपलब्ध करून देण्याचे उद्दिष्ट ठेवण्याचे निर्देश अधिकाऱ्यांना दिले होते, त्यानंतर लगेचच या प्रक्रियेला वेग आला आहे.

पुनर्वसनाच्या या सध्याच्या टप्प्यात शाहू नगरमध्ये राहणाऱ्या बीएमसीच्या सुमारे ९०० भाडेकरूंचा समावेश करण्यात आला आहे. बांधकाम सुरू असेपर्यंतच्या तात्पुरत्या वास्तव्यासाठी प्रशासनाकडून रहिवाशांना दोन पर्याय देण्यात आले आहेत. ट्रान्झिट (तात्पुरत्या) घरांचा पर्याय निवडणाऱ्या रहिवाशांना धारावीतील सेक्टर ५ मधील म्हाडाच्या निवासी इमारतींमध्ये स्थलांतरित केले जाईल, जिथे सुमारे ५०० घरे आधीच तयार करण्यात आली आहेत. तर दुसरीकडे, जे कुटुंबे भाड्याच्या घराचा पर्याय निवडतील, त्यांना सरकारकडून आर्थिक मदत दिली जाईल. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, ही ट्रान्झिट घरे सध्याच्या घरांच्या तुलनेत आकाराने मोठी आहेत आणि तिथल्या राहणीमानाचा दर्जाही खूप चांगला आहे, ज्यामुळे पुनर्विकासाच्या काळात रहिवाशांना कोणताही त्रास होणार नाही आणि त्यांचा मुक्काम सुखाचा होईल.

या स्थलांतराची प्रक्रिया सुलभ व्हावी यासाठी शासनाने सर्वसमावेशक पुनर्वसन साहाय्य पॅकेज जाहीर केले आहे. २७५ चौरस फुटांपर्यंतच्या घरांमध्ये राहणाऱ्या कुटुंबांना दरमहा २२,००० रुपये भाडे भत्ता दिला जाईल, तर ३७५ चौरस फुटांचे घर असलेल्या कुटुंबांना दरमहा ३०,००० रुपये मिळतील. या भाडे भत्त्यात दरवर्षी पाच टक्क्यांनी वाढ केली जाईल. या व्यतिरिक्त, रहिवाशांनी तात्पुरत्या निवासाचा कोणताही पर्याय निवडला असला, तरीही स्थलांतराचा खर्च भागवण्यासाठी प्रत्येक कुटुंबाला एकवेळचे १५,००० रुपयांचे सानुग्रह अनुदान दिले जाईल.

कायमस्वरूपी मिळणाऱ्या पुनर्वसन घरांमुळे रहिवाशांच्या राहणीमानात लक्षणीय सुधारणा होईल, अशी ग्वाही अधिकाऱ्यांनी रहिवाशांना दिली आहे. पुनर्विकास धोरणानुसार, लाभार्थ्यांना किमान ५०० चौरस फूट चटईक्षेत्र (कार्पेट एरिया) असलेली घरे मिळतील किंवा त्यांच्या सध्याच्या घराच्या आकाराच्या १.३५ पट आकाराचे घर दिले जाईल, यापैकी जे क्षेत्रफळ जास्त असेल ते रहिवाशांना दिले जाईल. शाहू नगरमधील रहिवाशांचे पुनर्वसन त्याच भागात केले जाईल आणि बांधकाम सुरू झाल्याचे प्रमाणपत्र (कमेन्समेंट सर्टिफिकेट) जारी झाल्यापासून पाच वर्षांच्या आत त्यांना त्यांच्या हक्काच्या कायमस्वरूपी घरांचा ताबा मिळणे अपेक्षित आहे, असेही प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.

शासकीय अधिकाऱ्यांनी यावर भर दिला आहे की, बांधकाम कार्य टप्प्याटप्प्याने सुरू ठेवतानाच, रहिवाशांना कोणताही त्रास होणार नाही अशा पद्धतीने ही पुनर्वसन प्रक्रिया पार पाडण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न केले जात आहेत. घरांचे वितरण जलद गतीने करणे आणि धारावीचे एका आधुनिक तसेच शाश्वत शहरी भागामध्ये रूपांतर करणे, हाच यामागचा मुख्य उद्देश असल्याचे त्यांनी सांगितले. या पुनर्विकास प्रकल्पाला आता गती आली असून, मुंबईच्या शहरी पुनरुत्थानाच्या आणि सुधारित गृहनिर्माण पायाभूत सुविधांच्या व्यापक दृष्टिकोनातून शाहू नगरमधील रहिवाशांचे हे स्थलांतर अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल मानले जात आहे.