'हेल्दी' पॅकेज्ड फूड्सचा फॅक्ट चेक: आरोग्याच्या नावाखाली साखरेचा धोका!

सध्याच्या धावपळीच्या जीवनशैलीत 'हेल्दी', 'फिट', 'लो-फॅट' किंवा 'ऑरगॅनिक' असे लेबल असलेले पदार्थ खरेदी करण्याकडे लोकांचा कल झपाट्याने वाढला आहे. आकर्षक पॅकेजिंग आणि जाहिरातींच्या भडिमारामुळे हे पदार्थ आपल्या आरोग्यासाठी उत्तम आहेत, असा आपला ठाम विश्वास असतो. परंतु, आपण ज्याला 'डाएट फूड' समजून मोठ्या आवडीने खातो, त्यामागे एक धक्कादायक वास्तव दडलेले आहे. अनेक नामांकित कंपन्यांच्या पॅकेज्ड 'हेल्दी' फूड्समध्ये साखरेचे प्रमाण प्रमाणाबाहेर असते, जे आपल्या आरोग्याला फायद्याऐवजी प्रचंड नुकसान पोहोचवत आहे. या लेखाच्या माध्यमातून आम्ही अशाच काही कथित आरोग्यदायी पदार्थांचे फॅक्ट चेक करणार आहोत.

"वनइंडियाच्या सहकार्याने, सन फार्माने 'इंडिया विन ओव्हर डायबेटिस' (India Win Over Diabetes) ही राष्ट्रीय मोहीम सुरू केली आहे. याद्वारे लोकांमध्ये मधुमेहाविषयी जागरूकता निर्माण करणे, वेळेत आजाराचे निदान करण्यासाठी स्क्रीनिंगला प्रोत्साहन देणे आणि भारतीयांना त्यांच्या चयापचय आरोग्याची (Metabolic Health) योग्य माहिती देऊन सक्षम करणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. याचाच एक भाग म्हणून या लेखामधून आपण पॅकेज्ड फूडमागील फॅक्ट चेक आपण अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.

या यादीत सर्वात पहिले नाव येते ते म्हणजे 'लो-फॅट' किंवा फ्लेवर्ड योगर्ट (दही). वजन कमी करण्यासाठी किंवा कॅलरीज नियंत्रित ठेवण्यासाठी अनेकजण साध्या दह्याऐवजी फ्लेवर्ड योगर्ट निवडतात. पण फॅक्ट चेक असे सांगते की, जेव्हा पदार्थांमधून फॅट (चरबी) काढून टाकली जाते, तेव्हा त्याची चव टिकवून ठेवण्यासाठी कंपन्या त्यात मोठ्या प्रमाणात कृत्रिम साखर आणि कॉर्न सिरप मिसळतात. एका छोट्या फ्लेवर्ड योगर्टच्या कपमध्ये जवळपास १५ ते २० ग्रॅम साखर असू शकते, जी एका आईस्क्रीमच्या कपइतकीच आहे. त्यामुळे 'लो-फॅट'च्या नावाखाली आपण शरीरात साखरेचा साठाच करत असतो.

दुसरा मोठा गैरसमज म्हणजे ग्रेनोला आणि प्रोटीन बार. जिम जाणारे तरुण आणि डाएट करणारे लोक या बारचा वापर झटपट ऊर्जा मिळवण्यासाठी 'हेल्दी स्नॅक' म्हणून करतात. पण प्रत्यक्षात, हे बार एकत्र बांधून ठेवण्यासाठी आणि त्यांची चव वाढवण्यासाठी मध, गूळ किंवा ब्राऊन शुगरच्या नावाखाली प्रचंड प्रमाणात साखरेचा पाक वापरला जातो. काही प्रोटीन बारमध्ये तर एका चॉकलेट इतकीच साखर आणि कॅलरीज असतात. त्यामुळे हे बार आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरण्याऐवजी रक्तातील साखर झपाट्याने वाढवण्यास कारणीभूत ठरतात.

सकाळच्या नाश्त्यासाठी अत्यंत लोकप्रिय असलेला पर्याय म्हणजे 'हेल्दी' ब्रेकफास्ट सिरियल्स (ओट्सचे प्रकार). वजन कमी करण्यासाठी आणि फायबर मिळवण्यासाठी लोक आवर्जून हे पदार्थ खातात. पॅकेटवर 'होल ग्रेन' किंवा 'फिटनेस' असे मोठे शब्द लिहिलेले असले, तरी त्यातील घटकांची यादी (Ingredients) तपासल्यास सत्य समोर येते. या सिरियल्सना कुरकुरीत आणि चवदार बनवण्यासाठी त्यांच्यावर साखरेचे थर चढवले जातात. अगदी लहान मुलांच्या आवडीच्या चॉकलेट सिरियल्सपासून ते मोठ्यांच्या डाएट सिरियल्सपर्यंत सगळीकडे साखरेचे प्रमाण लपलेले असते.

याशिवाय, ज्या रेडी-टू-ड्रिंक फ्रूट ज्यूस (फळांचे रस) वर '१००% नॅचरल' किंवा 'नो ॲडेड शुगर' असे लिहिले जाते, त्यांचे वास्तवही वेगळे आहे. फळांचा रस काढताना त्यातील फायबर पूर्णपणे निघून जाते आणि मागे उरते ती फक्त फ्रुक्टोज म्हणजेच नैसर्गिक साखर. त्यातही पॅकेज्ड ज्यूस दीर्घकाळ टिकवण्यासाठी प्रक्रिया करताना अनेकदा अतिरिक्त साखर किंवा कॉर्न सिरप घातले जाते. एक ग्लास पॅकेज्ड ज्यूस पिणे आणि एकाच वेळी ४-५ चमचे साखर खाणे यात फारसा फरक नसतो.

अखेरचा आणि अत्यंत महत्त्वाचा फॅक्ट चेक म्हणजे 'डाएट' किंवा 'ओट्स' बिस्किटे. साध्या बिस्किटांना पर्याय म्हणून आपण चहाोबत ही बिस्किटे मोठ्या प्रमाणात खातो. पण मैदा आणि साखरेचे प्रमाण कमी केल्याचा दावा करणाऱ्या या बिस्किटांमध्येही चव संतुलित करण्यासाठी 'माल्टोडेक्सट्रिन', 'इन्व्हर्ट शुगर सिरप' किंवा 'हाय-फ्रुक्टोज कॉर्न सिरप' वापरले जाते. ही केवळ साखरेचीच वेगवेगळी रासायनिक नावे आहेत, जी ग्राहकांची दिशाभूल करण्यासाठी लेबलवर लिहिली जातात.

या संपूर्ण फॅक्ट चेकवरून हेच स्पष्ट होते की, बाजारात मिळणारे बहुतांश 'हेल्दी' पॅकेज्ड फूड्स हे केवळ मार्केटिंगचा एक भाग आहेत. कोणत्याही पदार्थाच्या पुढच्या भागावर असलेले 'हेल्दी' लेबल वाचून फसू नका. खरेदी करताना पॅकेटच्या मागे दिलेली 'पोषण मूल्ये' (Nutritional Facts) आणि 'घटकांची यादी' (Ingredients) नेहमी तपासा. जर साखरेचे प्रमाण जास्त असेल किंवा साखरेची वेगवेगळी नावे सुरुवातीलाच लिहिलेली असतील, तर तो पदार्थ आरोग्यासाठी नक्कीच चांगला नाही. निरोगी राहण्यासाठी पॅकेज्ड फूड्सऐवजी घरात बनवलेले ताजे अन्न आणि नैसर्गिक फळांना प्राधान्य देणे हाच एकमेव उत्तम मार्ग आहे.