अदानी आणि जेबिलचा महाकरार; भारतात बनणार जागतिक एआय डेटा सेंटर

अदानी समूहाची प्रमुख कंपनी असलेल्या 'अदानी एंटरप्रायझेस लिमिटेड' (AEL) आणि जागतिक स्तरावरील मॅन्युफॅक्चरिंग सोल्यूशन्स प्रदाता कंपनी 'जेबिल इंक' (Jabil Inc.) यांनी भारतात एक व्हर्टिकली इंटिग्रेटेड (ऊर्ध्वमुखी एकात्मिक) आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आणि डेटा सेंटर इन्फ्रास्ट्रक्चर मॅन्युफॅक्चरिंग प्लॅटफॉर्म स्थापन करण्यासाठी धोरणात्मक भागीदारी करण्याची घोषणा केली आहे.

या प्रस्तावित सहकार्याचा मुख्य उद्देश अदानी समूहाची पायाभूत सुविधा, हरित ऊर्जा, लॉजिस्टिक्स आणि डेटा सेंटरमधील क्षमता आणि जेबिल कंपनीचा उत्पादन क्षेत्रातील सहा दशकांचा अभियांत्रिकी व प्रगत मॅन्युफॅक्चरिंगचा अनुभव एकत्र आणून भारताला एआय हार्डवेअर उत्पादन आणि निर्यातीचे एक मोठे जागतिक केंद्र बनवणे हा आहे.

दोन्ही कंपन्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, जगभरातील हायपरस्केलर्स, एंटरप्राइज डेटा सेंटर्स आणि कोलोकेशन प्रदात्यांकडून वाढणाऱ्या मागणीची पूर्तता करण्यासाठी ही भागीदारी भारतात गिगा-स्केल एआय रॅक निर्मिती क्षमता विकसित करण्यावर प्रामुख्याने लक्ष केंद्रित करेल. या प्लॅटफॉर्मच्या माध्यमातून प्रगत उत्पादन तंत्रज्ञानाचा वापर करून पुढील पिढीचे लिक्विड-कूल्ड एआय रॅक, सर्व्हर, स्टोरेज सिस्टम आणि नेटवर्किंग उपकरणांचे उत्पादन केले जाण्याची अपेक्षा आहे.

केवळ कॉम्प्युटिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरपुरते मर्यादित न राहता, पॉवर डिस्ट्रिब्युशन युनिट्स (PDUs), कुलंट डिस्ट्रिब्युशन युनिट्स (CDUs), ट्रान्सफॉर्मर्स, स्विचगिअर्स, बसबार आणि प्रगत थर्मल मॅनेजमेंट सिस्टीम यांसारख्या अत्यंत महत्त्वाच्या घटकांचा समावेश असलेली एक व्यापक एआय हार्डवेअर परिसंस्था (इकोसिस्टम) तयार करणे हे या भागीदारीचे उद्दिष्ट आहे. मोठ्या प्रमाणावर डेटा सेंटर उभारणीसाठी एंड-टू-एंड हार्डवेअर सोल्यूशन्स प्रदान करण्याच्या उद्देशाने ही मोहीम आखण्यात आल्याचे कंपन्यांनी सांगितले आहे.

भारतातील डेटा सेंटर क्षेत्रात एआयचा वाढता वापर, क्लाउडचा विस्तार आणि डेटा लोकलायझेशनच्या (माहितीचे स्थानिकीकरण) गरजांमुळे झपाट्याने वाढ होत असतानाच ही घोषणा समोर आली आहे. जागतिक तंत्रज्ञान कंपन्यांच्या मोठ्या गुंतवणुकीच्या जोरावर २०३० पर्यंत भारताची डेटा सेंटर क्षमता ५ गिगावॉट (GW) ते ८ गिगावॉट (GW) दरम्यान पोहोचू शकते, असा उद्योग क्षेत्राचा अंदाज आहे.

ही भागीदारी अदानी समूहाने पूर्वी घोषित केलेल्या एका महत्त्वाच्या वचनबद्धतेशी सुसंगत आहे, ज्यामध्ये त्यांनी २०३५ पर्यंत ५ गिगावॉट क्षमतेचे हरित ऊर्जेवर चालणारे आणि एआय-सज्ज हायपरस्केल डेटा सेंटर विकसित करण्यासाठी १०० अब्ज अमेरिकन डॉलर्सची गुंतवणूक करण्याची घोषणा केली होती. हा समूह या उपक्रमाकडे देशात संपूर्ण एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर परिसंस्था उभारण्याच्या दिशेने टाकलेले एक महत्त्वाचे पाऊल म्हणून पाहत आहे.

आर्थिक वर्ष २०२५ मध्ये २९.८ अब्ज अमेरिकन डॉलर्सच्या महसुलाची नोंद करणाऱ्या जेबिल कंपनीने पॉवर मॅनेजमेंट आणि थर्मल सोल्यूशन्स तंत्रज्ञानामधील धोरणात्मक संपादन आणि गुंतवणुकीच्या माध्यमातून जागतिक एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर बाजारपेठेत आपला विस्तार केला आहे. ही कंपनी या प्रस्तावित उपक्रमात आपली प्रगत अभियांत्रिकी कौशल्ये आणि हायपरस्केल डेटा सेंटर उत्पादन क्षेत्रातील विशेष अनुभव योगदान म्हणून देईल अशी अपेक्षा आहे.

कंपन्यांच्या अंदाजानुसार, जगभरात एआय कॉम्प्युटिंगमधील गुंतवणूक सातत्याने वाढत असल्याने, पुढील सात वर्षांत एकूण एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर बाजारपेठेतील संधी ३ ट्रिलियन (लाख कोटी) अमेरिकन डॉलर्सपेक्षा जास्त असू शकते. सध्या दोन्ही संस्था हे सहकार्य पुढे नेण्यासाठी आवश्यक असलेल्या ऑपरेशनल फ्रेमवर्क (कार्यपद्धती) आणि औपचारिक दस्तऐवजीकरणावर काम करत आहेत.

या घडामोडीवर भाष्य करताना अदानी समूहाचे अध्यक्ष गौतम अदानी म्हणाले की, जग सध्या एका "इंटेलिजन्स रेव्होल्युशन" (बुद्धिमत्ता क्रांती) मध्ये प्रवेश करत आहे आणि जे देश ऊर्जा आणि कॉम्प्युटिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरचे एकत्रिकरण करण्यास सक्षम आहेत, तेच तांत्रिक वाढीचा पुढील टप्पा निश्चित करतील. या भागीदारीमुळे भारताला केवळ एआय तंत्रज्ञानाचा ग्राहक म्हणून नव्हे, तर एआय इन्फ्रास्ट्रक्चरचा निर्माता आणि निर्यातदार म्हणून उदयास येण्यास मदत होईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

जेबिलचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी माइक दास्तूर यांनी सांगितले की, हे सहकार्य दोन्ही कंपन्यांना जेबिलच्या अभियांत्रिकी आणि उत्पादन क्षमतांना अदानी समूहाच्या इन्फ्रास्ट्रक्चर प्लॅटफॉर्मशी जोडून संपूर्ण एआय परिसंस्थेमध्ये स्केलेबल (विस्तार करण्यायोग्य) सोल्यूशन्स वितरीत करण्यास सक्षम करेल. भारताचे कुशल मनुष्यबळ आणि वाढती एआय बाजारपेठ यांमुळे भारत अशा गुंतवणुकीसाठी एक आकर्षक ठिकाण बनला असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

प्रस्तावित भागीदारी उच्च-मूल्य असलेल्या एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर उत्पादनांच्या देशांतर्गत उत्पादनाला प्रोत्साहन देऊन, पुरवठा साखळी मजबूत करून आणि कुशल रोजगाराच्या संधी निर्माण करून सरकारच्या "मेक इन इंडिया" उपक्रमाला पाठिंबा देते, असे दोन्ही कंपन्यांनी स्पष्ट केले आहे. हा करार अंतिम झाल्यास, जागतिक एआय आणि डिजिटल इन्फ्रास्ट्रक्चर व्हॅल्यू चेनमध्ये (मूल्य साखळीत) भारताची भूमिका आणखी मजबूत होऊ शकते.