Veer Savarkar: काळ्या पाण्याची शिक्षा, अंदमान जेल, समुद्रात उडी, जाणून घ्या- सावरकरांचे त्यागमय जीवन

Veer Savarkar Death Anniversary : स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांची 26 फेब्रुवारी रोजी पुण्यतिथी आहे. सावरकर हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व आहे. हिंदू राष्ट्रवादी विचारसरणीचे नेते म्हणून त्यांची ओळख. लहानपणापासूनच त्यांना देशप्रेमाची आवड होती. देशासाठी त्यांनी तुरुंगवासही भोगला आहे. सावरकर यांच्या पुण्यतिथीनिमित्त त्यांच्या जीवनातील कार्यावर नजर टाकूया...!

सावरकर यांचा जन्म कुठे झाला?

विनायक दामोदर सावरकर यांचा जन्म 28 मे 1883 रोजी नाशिक जिल्ह्यातील भगूर येथील एका सामान्य हिंदू ब्राह्मण कुटुंबात झाला. देशभक्तीच्या भावनेने सावरकरांनी सुरुवातीची वर्षे त्यांचे भाऊ गणेश मैना भाई आणि नारायण यांच्यासोबत घालवली. अवघे बारा वर्षांचे असताना सावरकरांनी विद्यार्थ्यांच्या एका गटाला मुस्लिमांच्या जमावात वळवले, यावरुन ते किती प्रभावशाली होते, याची अनुभूती येते. त्यावेळी या घटनेने सर्वत्र कहर झाला होता. लहानपणापासूनच देशसेवेच्या त्यांच्या इच्छेने त्यांना क्रांतिकारक बनवले. गणेश सावरकर यांचा मोलाचा वाटा आहे. एक तरुण खेळाडू म्हणून ते प्रथम सर्वांसमोर आले. त्याच संघटनेला पुढे त्यांनी 'मित्रमेळा' असे नाव दिले.

Photo Credit : https://savarkarsmarak.com/

इंग्लंडमध्ये उच्च शिक्षण

वीर सावरकरांना अनेक नेत्यांकडून प्रेरणा मिळाली. यामध्ये लाला लजपतराय, बाळ गंगाधर टिळक आणि विपिनचंद्र पाल यांसारख्या क्रांतिकारक नेत्यांकडून आयुष्यभर प्रेरणा मिळाली. सावरकरांनी क्रांतिकारी कार्यात भाग घेण्यासाठी स्वतःची संघटना स्थापन केली. अशा उपक्रमांसाठी ते नेहमी तयार असायचे. फर्ग्युसन महाविद्यालयात प्रवेश घेताना आणि पदवी मिळवताना त्यांनी क्रांतिकारी कार्य चालू ठेवले. शिष्यवृत्तीमुळं त्यांना इंग्लंडमध्ये उच्च शिक्षण घेण्याची संधी मिळाली. त्यांनी कृष्ण वर्मा यांना सामाजिक बाबतीत मदत केली आणि त्यांचे कायदेशीर शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी त्यांना इंग्लंडला पाठवले. इंग्लंडमध्ये कठोर शिक्षण घेत असताना त्यांनी तेथील सर्व भारतीय विद्यार्थ्यांना 'फ्री इंडिया सोसायटी' तयार करण्यासाठी प्रवृत्त केले.

काळ्या पाण्याची शिक्षा भोगली

इंग्लंडमधून उच्च शिक्षण घेऊन सावरकर भारतात परतले. तेव्हा ते व त्यांचे भाऊ गणेश सावरकर यांनी 'भारतीय परिषद कायदा 1909' विरोधात निदर्शने करण्यास सुरुवात केली. विनायक सावरकर म्हणाले की, ब्रिटीश पोलिसांनी त्यांना गुन्हेगार ठरवल्यानंतर गुन्ह्याचा कट रचल्याच्या गुन्ह्यासाठी त्यांच्या वर अटक वॉरंट जारी करण्यात आले होते. अटकेत राहू नये म्हणून सावरकर पॅरिसला गेले. त्यानंतर 1910 मध्ये सावरकरांना ब्रिटीश पोलिसांनी पकडले.

न्यायालयाने त्यांना दोषी ठरवले. त्यांच्या खटल्यासाठी त्यांना मुंबईला हलवण्यात आले आणि त्यांना 50 वर्षांची काळ्या पाण्याची शिक्षा सुनावण्यात आली. 4 जुलै 1911 मध्ये त्यांना अंदमान आणि निकोबार बेटांमधील सेल्युलर जेलमध्ये टाकण्यात आलं. त्या काळात त्यांच्यावर सतत अत्याचार झाले. हिंदूत्वाचा प्रचार संपूर्ण राष्ट्रात करण्यासाठी सावरकरांनी तुरुंगात असताना 'हिंदुत्व: हिंदू कोण आहे' या शीर्षकाची वैचारिक पत्रके तयार करुन वितरीत केली. जी कालांतराने संपूर्ण देशात पसरली.

हिंदू महासभेच्या उभारणीत मोठा वाटा

सावरकर हे 6 जानेवारी 1924 रोजी काळ्या पाण्याच्या शिक्षेतून मुक्त झाले. त्यानंतर रत्नागिरी हिंदू सभेच्या स्थापनेत त्यांचा मोलाचा वाटा होता. सामाजिक आणि सांस्कृतिक वारशाचे पुरेसे रक्षण करणे हे या मेळाव्याचे प्रमुख उद्दिष्ट असल्याचा दावा करण्यात आला होता. हिंदू महासभेच्या सदस्यांनी विनायक सावरकर यांची प्रतिभा ओळखून 1937 मध्ये त्यांची अध्यक्ष म्हणून निवड केली होती. सावरकरांनी नेहमीच हिंदू राष्ट्र निर्माण करण्याची भूमिका मांडली.

26 फेब्रुवारी 1966 मुंबईत निधन!

स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकरांनी 1 फेब्रुवारी 1966 रोजी सांगितले होते की, मी उपवास करणार आहे. मी काहीही खाणार नाही. आपली बांधिलकी जपण्यासाठी त्यांनी मरेपर्यंत काहीही खाल्ले नाही. वचनबद्धतेला अनुसरून त्यांनी आपले उपोषण सुरुच ठेवले. अखेर 26 फेब्रुवारी 1966 रोजी त्यांचे अखेर मुंबईत देहावसान झाले.

सावरकरांच्या जीवनातील काही ठळक प्रसंग, खालीलप्रमाणे...!

• ब्रिटिश सरकारनं अंदमानात सावरकरांना आणि बाबारावांना बैलाप्रमाणे कोलूला जुंपलं, त्यांचा अनन्वित छळ केला. पण त्यालाही पुरून उरत सावरकरांचं कार्य सुरूच राहिलं. त्यांनी सहबंद्यांना धीर दिला, त्यांना एकत्र आणलं, लिहायला-वाचायला शिकवलं. त्यांच्यासाठी ग्रंथालय निर्माण केलं. त्यांची शुद्धी केली. पूर्वीच्या त्या भयंकर वातावरणात, भीषण अंधारात, त्रासदायक प्राण्यांच्या संगतीत, फाशीचे कैदी विव्हळत आहेत, मारहाण झालेले रडत आहेत, कोणी जीव दिला आहे, कोणी जीव द्यायच्या विचारात आहे, खायलाप्यायला घड नाही, आवश्यक सोयी नाहीत अशा वातावरणात त्यांनी हजारो ओळींचं काव्य लिहिलं आणि तेही भिंतीवर. हे सारचं अलौकिक होतं.
• सावरकर बंधू अंदमानमधून सुटावेत म्हणून प्रयत्न सुरु होते, ब्रिटिश त्यांना सोडण्याचा धोका पत्करायला तयार नव्हते. पण जनमताच्या वाढत्या दबावामुळे अखेर 19 वर्षांनी, 1921 मध्ये सावरकरांना अंदमानातून भारतातील तुरुंगात आणलं गेलं. त्या काळात येरवडा तुरुंगात देखील सावरकरांनी अस्पृशता निवारण, शुद्धीकार्य आणि अन्यायाचा प्रतिकार केला.
• 8 जानेवारी 1924 या दिवशी सावरकरांना रत्नागिरीत स्थानबद्ध करण्यात आलं. उघडपणे समाजकारण आणि त्याआडून राजकारण तरी करता येईल या मुत्सद्दी विचारानं त्यांनी स्थानबद्धतेची अट स्वीकारली. 1924 ते 1937 अशा रत्नागिरीतील स्थानबद्धतेच्या 13 वर्षात त्यांनी समाजोद्धाराचं जे कार्य केलं त्याला तोड नाही. स्वतःच्या पायात स्थानबद्धतेची बेडी अडकवून सावरकरांनी हिंदू समाजाला वेढून बसलेल्या रोटीबंदी, बेटीबंदी, वेदोक्तबंदी, सिंधुबंदी, स्पर्शबंदी, शुद्धीबंदी, व्यवसाय बंदी अशा सप्तशृंखला तोडण्याचा प्रयत्न केला.
• अस्पृश्यता निर्मूलनासाठी त्यांनी सहभोजन, सहपूजन, हळदीकुंकू समारंभ साजरे केले. अस्पृश्यांच्या मुलांना शाळेत प्रवेश मिळवून दिला, त्यांना इतर मुलांच्या बरोबरीनं बसता येऊ लागलं. अस्पृश्यांसाठी त्यांनी गादीचे कारखाने, वाजंत्री (बैंड) पथकं, उपाहारगृह सुरु केली. अनेक आंतरजातीय विवाह लावले. सावरकरभक्त भागोजी कीर यांनी बांधलेल्या पतितपावन मंदीरात अस्पृश्यांना नुसता मंदीर प्रवेशच नाही तर गाभाऱ्यात जाऊन पूजा करण्याचा मान मिळाला.
• हिंदुंना संघटीत करण्याचं एवढं मोठं कार्य मुंबई, पुण्यासारख्या प्रगत शहरातही घडलं नव्हतं ते रत्नागिरीत घडलं. कर्मवीर विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी तर रत्नागिरीतलं स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचं काम पाहून, आपलं उरलेलं आयुष्य त्यांनाच मिळावं अशी प्रार्थना केली होती. या काळात त्यांनी माझी जन्मठेप, हिंदुत्व, हिंदुपदपादशाही, भाषाशुद्धी, लिपीसुधारणा ही पुस्तकं, मला काय त्याचे, काळेपाणी या कादंबऱ्या, उ:शाप, संन्यस्त खड्डा, उत्तरक्रिया ही नाटकं लिहिली
• 23 डिसेंबर 1926 या दिवशी बाटवलेल्या सहस्रावधी हिंदुंची शुद्धी करणाऱ्या स्वामी श्रद्धानंदांचा अब्दुल रशीदनं खून केला. त्यानंतर 10 जानेवारी 1927 पासून सावरकर बंधूंनी श्रद्धानंद साप्ताहिक काढण्यास 1941 मध्येच आसामात मुस्लीम घुसखोरी सुरु झाली होती त्याबाबत सावरकरांनी सावध केलं होतं.
• देशाचं विभाजन करणारी क्रिप्स योजना सावरकरांनी धुडकावून दिली होती. पण काँग्रेसनं तिकडे लक्ष दिलं नाही. उलट 2 मे 1942 ला काँग्रेस समितीच्या बैठकीत, एखाद्या राज्याला भारतातून फुटून निघायचं असेल तर त्याला भारतात रहाण्याची सक्ती केली जाणार नाही हे मान्य केलं गेलं. गांधीजींनी 'भारत छोडो' चळवळ सुरु केली. पण तिचं रुपांतर शेवटी भारत तोडो' मध्ये होणार हे सावरकरांचं भाकीत खरं ठरलं. पाकिस्तानच्या मागणीला काँग्रेस आणि गांधींचाही पाठींबा होता. सावरकर मात्र तळमळून फाळणीला विरोध करत राहिले.
• आयुष्याची 83 वर्ष, स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकरांनी फक्त देशाचाच विचार केला. 1966 मध्ये वयाच्या 83 व्या वर्षी त्यांनी प्रायोपवेशनाचा निर्णय घेतला. 1 फेब्रुवारी पासून त्यांनी अन्न, पाणी, औषध वर्ज्य केलं. भारतीयांसाठी खूप मोठं विचारांचं संचित मागे ठेऊन 26 फेब्रुवारी 1966 या दिवशी स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर नावाचा धगधगता अंगार शांत झाला.