इस्रायलने थेट इराणचा 'चाणक्य' संपवला; इस्रायली हवाई हल्ल्यात सर्वात मोठ्या नेत्याचा मृत्यू

इराणच्या राजकारणातील चाणक्य आणि देशाचे 'डी फॅक्टो' (कार्यवाहक) प्रमुख मानले जाणारे अली लारीजानी यांचे १७ मार्च २०२६ रोजी इस्रायली हवाई हल्ल्यात निधन झाले. इराणच्या 'सुप्रीम नॅशनल सिक्युरिटी कौन्सिल'ने (SNSC) या वृत्ताला अधिकृत दुजोरा दिला आहे. तेहरानच्या परदिस भागात असलेल्या त्यांच्या मुलीच्या निवासस्थानावर इस्रायलने अचूक निशाणा साधत हा हल्ला केला.

या भीषण स्फोटात ६७ वर्षीय लारीजानी यांच्यासह त्यांचा मुलगा मोर्तझा लारीजानी, कार्यालयाचे प्रमुख अलीरेझा बयात आणि काही अंगरक्षकही मारले गेले आहेत. इस्रायलचे संरक्षण मंत्री इस्रायल कात्झ यांनी लारीजानी यांचा खात्मा केल्याचे जाहीर करत, इराणच्या नेतृत्वाला दिलेला हा मोठा इशारा असल्याचे म्हटले आहे.

इराणचे अघोषित राष्ट्रप्रमुख आणि युद्धकाळातील रणनीतीकार

फेब्रुवारी २०२६ मध्ये सर्वोच्च नेते अयातुल्ला अली खामेनी यांच्या निधनानंतर, इराणची सर्व सूत्रे अली लारीजानी यांच्या हातात आली होती. नवीन सर्वोच्च नेते मोज्तबा खामेनी यांचे ते सर्वात जवळचे सल्लागार होते. केवळ सल्लागारच नव्हे, तर युद्धकाळात इराणची लष्करी रणनीती आखणे, रशिया आणि चीनसारख्या मित्रराष्ट्रांशी समन्वय साधणे आणि अणू कार्यक्रमावर नियंत्रण ठेवणे यामध्ये लारीजानी यांचा शब्द अंतिम मानला जात असे. त्यांच्या जाण्याने इराणने एक असा अनुभवी मुत्सद्दी गमावला आहे, जो एकाच वेळी युद्धभूमी आणि राजनैतिक पटलावर देशाला नेतृत्व देण्याची क्षमता ठेवत होता.

राजकीय कारकीर्द आणि आंतरराष्ट्रीय प्रभाव

अली लारीजानी यांनी इराणच्या सत्तेत अनेक महत्त्वाची पदे भूषवली होती. १९९४ ते २००४ या काळात त्यांनी इराणच्या सरकारी प्रसारमाध्यमांचे (IRIB) प्रमुख म्हणून काम केले. त्यानंतर २००५ ते २००७ या काळात ते इराणचे मुख्य अणू वार्ताकार होते. विशेष म्हणजे, २००८ ते २०२० या सलग १२ वर्षांच्या काळात त्यांनी इराणच्या संसडेचे (मजलीस) अध्यक्षपद भूषवले होते. त्यांच्या या प्रदीर्घ अनुभवामुळेच ऑगस्ट २०२५ मध्ये त्यांची पुन्हा एकदा राष्ट्रीय सुरक्षा परिषदेच्या सचिवपदी वर्णी लागली होती. ते केवळ एक कडक शिस्तीचे नेते नव्हते, तर पाश्चात्य तत्वज्ञानाचे, विशेषतः इमॅन्युएल कांत यांच्या विचारांचे गाढे अभ्यासक म्हणूनही ओळखले जात.

पश्चिम आशियात तणाव वाढला; संघर्षाचा नवा अंक सुरू होण्याची शक्यता

लारीजानी यांच्या हत्येनंतर इराण आणि इस्रायलमधील संघर्ष आता अत्यंत धोकादायक वळणावर येऊन पोहोचला आहे. इराणने या हत्येचा बदला घेण्याची घोषणा केली असून, तेल अवीववर 'क्लस्टर वॉरहेड्स'ने प्रतिहल्ला केल्याच्या बातम्या येत आहेत. दुसरीकडे, अमेरिकेनेही या भागात आपली सुरक्षा व्यवस्था कडक केली आहे. लारीजानी यांचा मृत्यू हा केवळ एका नेत्याचा अंत नसून, इराणच्या सध्याच्या सुरक्षा संरचनेला बसलेला हा सर्वात मोठा तडा आहे. त्यांच्या जाण्यानंतर इराणमध्ये निर्माण झालेली नेतृत्वाची पोकळी भरून काढणे हे मोज्तबा खामेनी यांच्यासमोरचे मोठे आव्हान असणार आहे.