हरीश राणांना कसा दिला जाणार 'इच्छामृत्यू'? व्हेंटीलेटर हटवणे ते अखेरच्या श्वासापर्यंत काय घडतं? वाचा

Harish rana passive euthanasia process explained : १३ वर्षांची प्रदीर्घ प्रतीक्षा, कोमात असलेला तरुण मुलगा आणि त्याला रोज मरताना पाहणारे हताश आई-वडील... गाझियाबादच्या राणा कुटुंबाचा हा संघर्ष आता एका वळणावर येऊन थांबला आहे.

सर्वोच्च न्यायालयाने ३२ वर्षीय हरीश राणा यांना 'इच्छामृत्यू'ची परवानगी दिली आहे. सोशल मीडियावर हरीश यांचा एक हृदयद्रावक व्हिडिओ व्हायरल होत असतानाच, अनेकांच्या मनात प्रश्न आहे की, विज्ञानाच्या भाषेत ही 'मुक्ती' नक्की कशी दिली जाते? वेंटिलेटर हटवल्यानंतर रुग्णाला तडफावे लागते का? जाणून घेऊया या प्रक्रियेतील प्रत्येक टप्पा.

पॅसिव्ह यूथनेशिया म्हणजे काय?

भारतात 'ॲक्टिव्ह यूथनेशिया' (विषारी इंजेक्शन देऊन मृत्यू देणे) बेकायदेशीर आहे. त्यामुळे हरीश राणा यांच्या बाबतीत 'पॅसिव्ह यूथनेशिया'चा अवलंब केला जात आहे. याचा अर्थ, ज्या कृत्रिम उपकरणांच्या (Life Support) जोरावर रुग्ण केवळ श्वास घेत आहे, ती उपकरणे टप्प्याटप्प्याने काढून घेणे.

प्रक्रियेचे प्रमुख टप्पे: वेंटिलेटर ते अखेरचा श्वास

१. पॅलिएटिव्ह केअर युनिटमध्ये शिफ्टिंग

इच्छामृत्यू म्हणजे रुग्णाला वेदना देणे नव्हे. हरीश यांना एका विशेष विभागात ठेवले जाते, जिथे उद्देश उपचारांचा नसून 'वेदनामुक्ती'चा असतो. येथे त्यांना अशा औषधांचा डोस दिला जातो, ज्यामुळे ते गाढ झोपेत किंवा बेशुद्धावस्थेत राहतील.

२. कृत्रिम उपचारांची समाप्ती

सर्वात आधी वेंटिलेटर सारखी जीवनरक्षक यंत्रणा हटवली जाते. त्यानंतर, हृदय किंवा रक्तदाब नियंत्रित करणारी औषधे बंद केली जातात. सर्वात शेवटी 'फीडिंग ट्यूब' (अन्नपुरवठा करणारी नळी) काढून घेतली जाते.

३. वेदना व्यवस्थापन (Pain Management)

जर व्हेंटिलेटर हटवल्यानंतर रुग्णाला श्वास घेण्यास त्रास होत असेल, तर डॉक्टर त्वरित पेन-किलर्सची मात्रा वाढवतात. रुग्ण बोलू शकत नसला तरी, त्याच्या हृदयाचे ठोके आणि चेहऱ्यावरील स्नायूंच्या हालचालीवरून डॉक्टर त्याच्या वेदनांचा अंदाज घेतात.

दोन मेडिकल बोर्डांची देखरेख

ही प्रक्रिया इतकी सोपी नसते. सर्वोच्च न्यायालयाच्या आदेशानुसार, दोन स्वतंत्र मेडिकल बोर्डांनी हरीश यांच्या प्रकृतीची तपासणी केली. जेव्हा त्यांच्या सुधारण्याची शक्यता '० टक्के' असल्याचे स्पष्ट झाले, तेव्हाच या 'सन्मानजनक विदाई'वर शिक्कामोर्तब झाले.

अखेरच्या क्षणांची प्रतिष्ठा

या प्रक्रियेत वेंटिलेटर हटवल्यापासून मृत्यूपर्यंत काही तासांपासून ते २-३ दिवसांचा कालावधी लागू शकतो. या काळातही रुग्णाची स्वच्छता आणि कपडे बदलणे यांसारखी मूलभूत काळजी घेतली जाते, जेणेकरून मृत्यूही सन्मानजनक असावा. कुटुंबाला मानसिक आधार देण्यासाठी डॉक्टरांकडून सतत समुपदेशन केले जाते.