मोहन भागवत यांची जात काय, ते अविवाहीत का राहिले, RSS प्रमुखांविषयी जाणून घ्या 5 महत्त्वाच्या गोष्टी!

Mohan Bhagwat 75th birthday, RSS chief life story : राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS) प्रमुख तथा सरसंघचालक मोहन भागवत यांचा ७५ वा वाढदिवस. १९५० मध्ये जन्मलेले मोहन भागवत केवळ संघाचे एक प्रभावशाली नेते नाहीत, तर आज ते देशाच्या सामाजिक आणि राजकीय प्रवासाला दिशा देणारे एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व बनले आहेत.

२००९ मध्ये संघाची धुरा हाती घेतल्यापासून त्यांनी संघटनेला नव्या उंचीवर नेले आहे. एकेकाळी "वृद्धांची संघटना" म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या संघाला त्यांनी नव्या युगाशी जोडून, अनेक महत्त्वपूर्ण बदल घडवून आणले. आज, तेच भागवत संघाच्या 36 पेक्षा जास्त सहयोगी संस्थांचे मार्गदर्शक म्हणून काम करत आहेत.

चला, त्यांच्या जीवनातील आणि प्रवासातील काही अशा गोष्टी जाणून घेऊया, ज्या कदाचित तुम्हाला माहिती नसतील..!

१. कौटुंबिक पार्श्वभूमी: संघाची सेवा रक्तातच

मोहन भागवत यांचा जन्म १९५० मध्ये महाराष्ट्रातील सांगली जिल्ह्यात एका कऱ्हाडे ब्राह्मण कुटुंबात झाला. त्यांचे कुटुंब पिढ्यानपिढ्या संघाशी जोडलेले आहे. त्यांचे आजोबा, नानासाहेब, हे संघाचे संस्थापक डॉ. के.बी. हेडगेवार यांचे निकटवर्तीय होते. त्यांचे वडील मधुकरराव, यांनी गुजरातमध्ये धर्मोपदेशक म्हणून काम केले. आई मालती ह्या संघाच्या महिला शाखेशी संबंधित होत्या. त्यांच्यावर लहानपणापासूनच संघाच्या विचारांचा प्रभाव होता.

कुटुंबाने संघर्षापासून दूर राहून सर्वांना सोबत घेऊन जाण्याची कला त्यांना शिकवली. चार भावंडांमध्ये सर्वात मोठे असलेले मोहन भागवत यांनी पशुवैद्य म्हणून काही काळ काम केले, परंतु लवकरच त्यांनी ते सोडून स्वतःला पूर्णपणे संघासाठी समर्पित केले.

२. शिक्षणातून संघाकडे : डॉक्टर न होता 'राष्ट्रपुरुष' झाले

मोहन भागवत यांनी पशुवैद्यकीय शास्त्रात पदवी प्राप्त केली होती आणि त्यांचे डॉक्टर बनण्याचे स्वप्न होते. त्यानंतर त्यांनी कृषी शास्त्रात पदव्युत्तर शिक्षणही घेतले. पण त्यांच्या नशिबात वेगळीच वाट होती. १९७५ मध्ये देशात आणीबाणी लागू झाली, आणि याच काळात त्यांनी आपले जीवन संघाला पूर्णवेळ उपदेशक म्हणून समर्पित केले. अवघ्या ५९ व्या वर्षी २००९ मध्ये सरसंघचालक बनून ते संघाच्या इतिहासातील सर्वात तरुण सरसंघचालकांपैकी एक बनले.

३. अविवाहित राहण्यामागील कारण : 'संघ' हेच कुटुंब

संघाच्या अनेक वरिष्ठ नेत्यांप्रमाणे, मोहन भागवत यांनीही विवाह न करण्याचा निर्णय घेतला. त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य संघाला समर्पित केले आहे. त्यांच्या वैयक्तिक जीवनात त्यांनी वैयक्तिक सुख आणि कौटुंबिक जबाबदाऱ्यांपेक्षा संघालाच आपले कुटुंब मानले. यामुळे त्यांना संघटनेच्या कामावर पूर्ण लक्ष केंद्रित करता आले.

४. ऐतिहासिक क्षण: राष्ट्रपती भवनातील प्रथम आमंत्रण

मोहन भागवत यांच्या नेतृत्वाखाली संघाने अनेक नवीन पायंडे पाडले. २०१८ मध्ये तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांनी त्यांना राष्ट्रपती भवनात आमंत्रित केले होते. राष्ट्रपती भवनात एखाद्या सरसंघचालकाला औपचारिकरित्या आमंत्रित करण्याची ही पहिलीच वेळ होती. या भेटीने संघाचे सामाजिक आणि राजकीय महत्त्व किती वाढले आहे, हे अधोरेखित झाले.

५. दूरदृष्टीचे नेतृत्व: संघातील आधुनिक बदल

मोहन भागवत यांच्या नेतृत्वाखाली संघात अनेक मोठे बदल झाले. त्यांनी संघटनेला आधुनिक काळात पुढे नेण्यासाठी अनेक महत्त्वपूर्ण पावले उचलली:

वयोमर्यादा निश्चित : त्यांनी संघ परिवाराच्या सर्व संघटनांमध्ये पदाधिकाऱ्यांसाठी ७५ वर्षांची वयोमर्यादा लागू केली. यामुळे तरुण पिढीला संधी मिळाली.

नवीन पिढीला संधी : त्यांच्या नेतृत्वाखाली नितीन गडकरींसारख्या तरुण नेत्याला भाजप अध्यक्ष बनवण्यात आले आणि अनेक युवा नेत्यांना संसदेत जबाबदाऱ्या मिळाल्या.

संघटनेची लवचिकता : संघाच्या गणवेशात खाकी शॉर्ट्सऐवजी पँट स्वीकारण्यात आली. तसेच, शाखांच्या वेळा लवचिक केल्या गेल्या, जेणेकरून विद्यार्थी आणि नोकरी करणारे लोक सहजपणे सहभागी होऊ शकतील.

तंत्रज्ञानाचा वापर : त्यांनी संघ परिवाराला इंटरनेट आणि सोशल मीडियाच्या युगाशी जोडले. त्यामुळे संघाचा संदेश जगभरात पोहोचवणे सोपे झाले.

मोहन भागवत हे संघाचे तिसरे सर्वात जास्त काळ सेवा देणारे सरसंघचालक आहेत. त्यांच्या नेतृत्वाखालील या बदलांमुळे २०१४ च्या निवडणुकांमध्ये भाजपने ऐतिहासिक विजय मिळवला, ज्यामध्ये संपूर्ण संघ परिवाराने एकत्रितपणे काम केले. त्यांच्या साधेपणासाठी आणि उत्कृष्ट संघटनात्मक कौशल्यासाठी ते ओळखले जातात. आजही ते कमी सुरक्षेत प्रवास करतात आणि साधे जीवन पसंत करतात.