Jagannath Rath Yatra 2025 : रथयात्रेत तीन रथ का निघतात?, त्या रथांचा इतिहास काय आहे?

Jagannath Rath Yatra 2025 : भारताच्या धार्मिक परंपरेत रथयात्रेचे विशेष महत्त्व आहे. विशेषतः ओडीशा मधील पुरी शहरात आयोजित श्री. जगन्नाथ रथयात्रा ही जगप्रसिद्ध आहे. ही यात्रा केवळ भारतातीलच नव्हे तर जगभरातील भाविकांना आकर्षित करते.

ही यात्रा भगवान जगन्नाथ, त्यांचे भाऊ बलभद्र आणि बहीण सुभद्रा यांची वार्षिक यात्रा म्हणून ओळखली जाते. ज्यामध्ये ते त्यांच्या मंदिरातून बाहेर पडतात आणि शहरात येवून भाविकांना दर्शन देतात.

हजारो भाविक हा रथ ओढतात. हा आध्यात्मिक चेतनेचा एक अनोखा उत्सव आहे. जगन्नाथ रथयात्रेला 'गुंडीचा यात्रा' किंवा 'पटोत्सव' असेही संबोधले जाते. रथयात्रा आषाढ शुक्ल द्वितीयेला काढली जाते, म्हणजेच ही यात्रा आज (दि.27) पासून प्रारंभ झालेली आहे.

श्री. जगन्नाथ मंदिर कोणी बांधले होते?

जगन्नाथ पुरीच्या रथयात्रेचा इतिहास एक हजार वर्षांहून अधिक जुना असल्याचे मानले जाते. ही यात्रा 12 व्या शतकात गंगा राजवंशाचे राजा अनंतवर्मन चोडगंगादेव यांनी बांधलेल्या श्री जगन्नाथ मंदिराशी संबंधित आहे.

जरी रथयात्रेची परंपरा याआधीपासून सुरू आहे, परंतु मंदिराच्या बांधकामानंतर हा कार्यक्रम आणखी भव्य झाला. आता परदेशी भाविक देखील मोठ्या संख्येने यात सहभागी होण्यासाठी येतात.

हे ही वाचा : Rath Yatra 2025 : जगन्नाथ पुरीच्या रथयात्रेत सुरक्षा कशी असणार?, सुरक्षेसाठी AIचा कसा वापर होणार?

रथयात्रेचे पौराणिक संदर्भ काय? (Jagannath Rath Yatra)

श्रीमद्भागवत, स्कंद पुराण, ब्रह्मपुराण इत्यादींमध्ये रथयात्रेचा उल्लेख आहे. त्याशी संबंधित अनेक कथा लोकप्रिय आहेत. एका कथेनुसार, भगवान श्रीकृष्णाच्या मृत्युनंतर, जेव्हा त्यांचे नश्वर शरीर पाण्यात विसर्जित केले गेले, तेव्हा त्यांचे हृदय पाण्यात नष्ट झाले नाही. ते हृदय नीलमाधवांच्या रूपात स्थापित केले गेले आणि नंतर तेच पवित्र हृदय लाकडी मूर्तीमध्ये स्थापित केले गेले. असे म्हटले जाते की हे हृदय अजूनही ब्रह्मपदार्थाच्या रूपात जगन्नाथजींच्या मूर्तीमध्ये आहे.

तीन रथांचे वैशिष्ट्य काय आहे? (Jagannath Rath Yatra)

आषाढ शुक्ल द्वितीयेला जगन्नाथ रथयात्रा सुरू होते. या दिवशी भगवान जगन्नाथ, बलभद्र आणि सुभद्रा मंदिरातून बाहेर पडतात आणि गुंडीचा मंदिराकडे जातात (जे त्यांच्या मावशीचे घर मानले जाते). ते तेथे नऊ दिवस राहतात आणि नंतर बहुदा यात्रा (परत प्रवास) द्वारे श्रीमंदिरात परततात.

तीन रथ : रथयात्रेत प्रामुख्याने असतात तीन रथ

नंदी घोष (जगन्नाथजींचा रथ)

त्याची उंची सुमारे 45 फूट आहे. त्याला 16 चाके आहेत आणि रथाचा रंग लाल आणि पिवळा असतो.

तालध्वज (बलभद्रचा रथ)

या रथाची उंची सुमारे 44 फूट आहे. रथाला 14 चाके आहेत आणि त्याचा रंग लाल आणि हिरवा असतो.

दर्पदलन (सुभद्रेचा रथ)

बहीण सुभद्रेचा रथ सुमारे 43 फूट उंच आहे आणि त्याला 12 चाके आहेत. या रथाचा रंग लाल आणि काळा आहे.

हे तिन्ही रथ दरवर्षी नवीन लाकडापासून बनवले जातात. त्यांना ओढण्याचे काम भक्त करतात आणि ते खूप पुण्यपूर्ण मानले जाते.

रथयात्रेनिमित्त (Jagannath Rath Yatra) विशेष कार्यक्रम

पांडुका उत्सव

रथयात्रेच्या एक दिवस आधी पांडुका उत्सव साजरा केला जातो, जेव्हा भगवान जगन्नाथ रथावर बसवण्यापूर्वी छेरा पहारा (झाडणे) कार्यक्रम आयोजित केला जातो. पुरीचा गजपती राजा स्वतः झाडू मारतो आणि हे भक्तीचे प्रतीक आहे की सर्वजण परमेश्वरासमोर समान आहेत.

गुंडीचा यात्रा

श्रीमंदिर ते गुंडीचा मंदिर हा प्रवास सुमारे तीन किलोमीटरचा आहे. भगवान तेथे नऊ दिवस राहतात आणि नंतर बहुदा यात्रेवरून परत येतात.

सुंदर परत

परतीच्या प्रवासाच्या दिवशी, जगन्नाथजी मौसी माँ मंदिरात थांबतात आणि त्यांना तेथे पोडा पिठा (एक विशेष गोड) अर्पण केला जातो.

सुनाबेसा (सोन्याचा सजावट)

अनेकदा, प्रवासानंतर एक दिवस, भगवान सोन्याच्या दागिन्यांनी सजवले जातात. हे दृश्य अत्यंत भव्य आणि अद्भुत आहे.