सप्टेंबरमध्ये पावसाचं पुन्हा धुमशान ! नेमका अंदाज काय? कुठे फटका, कुठे दिलासा?

भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिलेल्या अंदाजानुसार, या वर्षी सप्टेंबर महिन्यात देशात सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. हा पाऊस दीर्घकालीन सरासरीच्या (LPA) १०९% असण्याचा अंदाज वर्तवण्यात आला आहे.

पावसाचा भौगोलिक अंदाज आणि धोक्याची शक्यता

हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, देशाच्या बहुतांश भागांमध्ये सरासरी किंवा सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस अपेक्षित आहे. मात्र, ईशान्य आणि पूर्व भारताच्या काही भागांत, दक्षिण द्वीपकल्पातील काही भागांत आणि उत्तर भारतातील काही भागांत सरासरीपेक्षा कमी पाऊस पडण्याची शक्यता आहे. १९७१ ते २०२० च्या आकडेवारीनुसार, सप्टेंबर महिन्याची दीर्घकालीन पावसाची सरासरी १६७.९ मिमी आहे.

हवामान विभागाचे महासंचालक एम. महापात्रा यांनी सांगितले की, "सप्टेंबर महिन्यात चांगला आणि सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस अपेक्षित आहे. यामुळे काही ठिकाणी ढगफुटी, भूस्खलन आणि चिखलाच्या ढिगाऱ्याचे लोट येण्याची शक्यता आहे. प्रशासनाने यासाठी तयार राहावे."

कृषी क्षेत्राला फायदा पण धोक्याचीही शक्यता

हवामान विभागाने दिलेल्या इशाऱ्यानुसार, "सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस कृषी आणि जलसंसाधनांसाठी फायदेशीर असला तरी, त्यामुळे पूर, भूस्खलन, वाहतूक व्यवस्थेत अडथळे, सार्वजनिक आरोग्याच्या समस्या आणि पर्यावरणाला हानी पोहोचू शकते."

या धोक्यांचा सामना करण्यासाठी पायाभूत सुविधा अधिक मजबूत करणे, हवामान विभागाच्या पूर्वसूचनांचा वापर करणे आणि संवेदनशील भागांमध्ये मदत व बचाव कार्य प्रणाली मजबूत करणे आवश्यक आहे, असेही हवामान विभागाने म्हटले आहे.

तापमानाचा अंदाज आणि हवामान प्रणाली

सप्टेंबर २०२५ मध्ये पश्चिम-मध्य, वायव्य आणि दक्षिण भारतातील अनेक भागांमध्ये दिवसाचे तापमान सामान्य किंवा सरासरीपेक्षा कमी राहील. पूर्व-मध्य, पूर्व, ईशान्य भारत आणि काही वायव्य व पश्चिम किनारपट्टीच्या भागांमध्ये ते सरासरीपेक्षा जास्त असण्याची शक्यता आहे. रात्रीचे किमान तापमान बहुतांश देशात सामान्य किंवा त्यापेक्षा जास्त असेल, तर वायव्य आणि दक्षिण द्वीपकल्पाच्या काही भागांमध्ये ते सामान्यपेक्षा कमी राहू शकते.

सध्या न्यूट्रल एल निनो-सदर्न ऑसिलेशन (ENSO) परिस्थिती आहे. हा मान्सून हंगाम संपेपर्यंत हीच स्थिती कायम राहील, असा अंदाज आहे. मात्र, ऑक्टोबर-नोव्हेंबर-डिसेंबर या काळात ला निना परिस्थिती निर्माण होण्याची शक्यता आहे.

२०२५ मधील मान्सूनची स्थिती

हवामान विभागाने मे महिन्यात दिलेल्या अंदाजानुसार, या वर्षीचा नैऋत्य मान्सून दीर्घकालीन सरासरीच्या १०६% राहील, अशी शक्यता व्यक्त केली होती.

ऑगस्ट महिन्यातील पाऊस: हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार, वायव्य भारतात ऑगस्टमध्ये २६५ मिमी पाऊस झाला, जो २००१ नंतरचा सर्वाधिक आहे. दक्षिण द्वीपकल्पातही तिसऱ्या क्रमांकाचा सर्वाधिक पाऊस झाला आहे.

६.१% जास्त पाऊस: १ जूनपासून देशभरात सरासरी ६.१% जास्त पाऊस झाला आहे. वायव्य भारतात २६.७% जास्त, मध्य भारतात ८.६% जास्त, आणि दक्षिण द्वीपकल्पात ९.३% जास्त पाऊस झाला आहे. तर, पूर्व आणि ईशान्य भारतात १७.८% कमी पाऊस नोंदवला गेला आहे.

२०२५ च्या पावसाचे कारण

महापात्रा यांनी सांगितले की, १९८० नंतर सप्टेंबरमध्ये पाऊस वाढण्याचा ट्रेंड दिसून येत आहे. गेल्या ४-५ वर्षांत त्यात आणखी वाढ झाली आहे. यामागे पश्चिम वाऱ्यांचा (western disturbances) मान्सून प्रणालीसोबत होणारा संगम हे एक कारण असू शकते.

पुढील दोन आठवड्यांत उत्तर भारत, मध्य भारत आणि गंगा-यमुना मैदानाच्या प्रदेशात जोरदार पाऊस होण्याची शक्यता त्यांनी वर्तवली आहे.