Dev Uthani Ekadashi :देव उठावणी एकादशी 1 की 2 नोव्हेंबर? तुळशी विवाह कधी, जाणून घ्या सर्व काही!

Dev Uthavani Ekadashi 2025 : हिंदू धर्मात देव उठावणी एकादशी (Dev Uthani Ekadashi) किंवा प्रबोधिनी एकादशी ला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे. वर्षातील २४ एकादशींमध्ये (अधिक मास वगळता) ही एकादशी सर्वाधिक महत्त्वपूर्ण मानली जाते. याचे कारण म्हणजे या दिवशी सृष्टीचे पालक भगवान विष्णू चार महिन्यांच्या योगनिद्रा मधून जागे होतात आणि सृष्टीचे कार्य पुन्हा सक्रिय करतात.

यंदा २०२५ मध्ये ही एकादशी नेमकी कोणत्या दिवशी साजरी करावी, १ नोव्हेंबर की २ नोव्हेंबर, याबाबत भाविकांमध्ये असलेला संभ्रम आणि या व्रताचे महत्त्व, विधी जाणून घेऊया...!

देव उठावणी एकादशीची नेमकी तारीख आणि वेळ

दरवर्षी ही एकादशी कार्तिक महिन्याच्या शुक्ल पक्षाच्या एकादशी तिथीला साजरी केली जाते. हिंदू कॅलेंडरनुसार, एकादशीची तिथी खालीलप्रमाणे आहे.

तपशील वेळ एकादशी तिथी

प्रारंभ - १ नोव्हेंबर २०२५, सकाळी ९:१२ वाजता एकादशी तिथी
समाप्ती - २ नोव्हेंबर २०२५- संध्याकाळी ७:३२ पर्यंत

व्रताची शुभ तिथी:

शास्त्रानुसार, एकादशीचे व्रत उदय तिथीनुसार (सूर्योदयाच्या वेळी असलेली तिथी) पाळले जाते.

देव उठावणी एकादशी व्रत : २ नोव्हेंबर २०२५ (रविवार) रोजी पाळावा.

व्रत सोडण्याची वेळ (पारण) : ३ नोव्हेंबर २०२५ रोजी पाळावे.

देवांच्या जागृतीचे महत्त्व

आषाढ महिन्यात येणाऱ्या देवशयनी एकादशी नंतर भगवान विष्णू पाताळात शेषनागाच्या शय्येवर चार महिने विश्रांतीसाठी (योगनिद्रेत) जातात. या चार महिन्यांच्या कालावधीला चातुर्मास म्हणतात. देव उठावणी एकादशीच्या दिवशी भगवान विष्णू योगनिद्रेतून जागे होतात आणि नवमी (सृष्टीची निर्मिती) चे कार्य सुरू करतात. म्हणूनच, हा दिवस चातुर्मास समाप्ती आणि शुभ कार्यांच्या पुनरारंभाचा दिवस मानला जातो.

पूजा पद्धत आणि 'तुलसी विवाह'

देवुथनी एकादशीच्या दिवशी खालीलप्रमाणे पूजा विधी केली जाते.

व्रत संकल्प: सकाळी लवकर उठून स्नान केल्यानंतर उपवास करण्याचे व्रत घेतले जाते.

पूजा: भगवान विष्णूच्या मूर्ती किंवा चित्रासमोर दिवा लावून तुळशी, धूप, फळे आणि पंचामृत अर्पण केले जाते.

विष्णू स्वरूप: या दिवशी शंख, चक्र, गदा आणि कमळ धारण केलेल्या भगवान विष्णूच्या स्वरूपाची विशेष पूजा केली जाते.

जागृती मंत्र : पूजा पूर्ण झाल्यावर, देवतांना त्यांच्या योगनिद्रेतून जागृत करण्यासाठी खालील मंत्राचा जप केला जातो

तुळसी विवाह : या एकादशीनंतर तुलसी विवाह समारंभ देखील केला जातो, जो शुभ कार्यांच्या म्हणजेच विवाह, मुंडन इत्यादी कार्यांच्या सुरू होण्याचे प्रतीक आहे.

देव उठावणी एकादशीचे महत्त्व

देव उठावणी एकादशी हा दिवस चार महिन्यांपासून थांबवलेल्या सर्व शुभ समारंभांची सुरुवात मानला जातो. या दिवसापासून विवाह, गृहप्रवेश, मुंडन आणि पवित्र धागा विधी यासारख्या विधी पुन्हा सुरू होतात. असे मानले जाते की या दिवशी उपवास आणि पूजा केल्याने भगवान विष्णूचे आशीर्वाद मिळतात आणि संपत्ती, समृद्धी, सौभाग्य आणि मोक्ष मिळतो.