Preterm Birth : भारतात मुदतपूर्व जन्माचे प्रमाण का वाढत आहेत?, जाणून घ्या त्याची धक्कादायक कारणं!

premature delivery causes : भारतात मुदतपूर्व जन्म म्हणजेच गर्भधारणेच्या ३७ आठवड्यांपूर्वी होणारे जन्माचे प्रमाण वाढत चालले आहे, ही सार्वजनिक आरोग्यासाठी एक मोठी व चिंताजनक समस्या बनली आहे. वैद्यकीय सुविधांमध्ये लक्षणीय सुधारणा होऊनही, मुदतपूर्व जन्मांचे प्रमाण वाढत असल्याची आकडेवारी सद्या समोर आलेली आहे.

जागतिक स्तरावर मुदतपूर्व जन्माचा दर ४% ते १५% पर्यंत असताना, भारतात हा दर अनेकदा १०% ते १५% पर्यंत असतो. प्रचंड लोकसंख्या आणि आरोग्य सेवांच्या समान उपलब्धतेचा अभाव यामुळे, भारतात दरवर्षी अंदाजे २.५ ते ३ दशलक्ष (२५ ते ३० लाख) बालके मुदतपूर्व जन्माला येतात, जी संख्या जगात सर्वाधिक आहे. या समस्याविषयी आज आपण या लेखातून जाणून घेणार आहोत!

मुदतपूर्व जन्म वाढण्याची कारणे कोणती?

वैद्यकीय क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, मुदतपूर्व जन्माचे कोणतेही एक विशिष्ट कारण नाही; यामागे अनेक गुंतागुंतीचे घटक कार्यरत आहेत. आईचे वय, पोषण, विशिष्ट आजार, ताण आणि गर्भधारणेतील अंतर यांसारख्या अनेक बाबींमुळे मुदतपूर्व प्रसूतीचा धोका वाढतो.

• आईच्या वयातील दोन टोके
• खूप कमी वयात गर्भधारणा : शारीरिक आणि पौष्टिक दृष्ट्या पूर्णपणे तयार नसताना गर्भधारणा झाल्यास गुंतागुंत वाढते.

३५ वर्षांनंतर गर्भधारणा ही वैद्यकीयदृष्ट्या जास्त धोकादायक मानली जाते. या दोन्ही परिस्थिती अकाली प्रसूतीसाठी जास्त जोखीम निर्माण करतात.

गर्भधारणेतील अपुरे अंतर

एका बाळंतपणानंतर लगेच दुसऱ्यांदा गर्भधारणा झाल्यास, आईच्या शरीरावर आणि पोषणावर अधिक ताण येतो. शरीराला पूर्णपणे पूर्ववत होण्यासाठी पुरेसा वेळ मिळत नाही, ज्यामुळे अकाली प्रसूती होऊ शकते.

आईचे कुपोषण आणि जीवनशैली

पोषक तत्वांची कमतरता

अशक्तपणा (Anaemia), कमी बॉडी मास इंडेक्स (BMI) किंवा आवश्यक व्हिटॅमिनची कमतरता (उदा. व्हिटॅमिन डी, फॉलिक अॅसिड) असलेल्या महिलांमध्ये धोका लक्षणीयरीत्या वाढतो.

गर्भधारणा तपासणीचा अभाव

नियमित प्रसूतीपूर्व तपासणी (Antenatal Check-ups) न करणाऱ्या महिलांना जास्त धोका असतो.

दुर्लक्ष केलेले आरोग्य प्रश्न

तपासणी न केल्यामुळे उच्च रक्तदाब, मधुमेह, थायरॉईड विकार किंवा अचानक वजन वाढणे यासारख्या समस्या वेळेत लक्षात येत नाहीत, ज्यामुळे अकाली प्रसूती होऊ शकते.

संसर्ग आणि वाढते आजार

योनीमार्गाचे किंवा मूत्रमार्गाचे संसर्ग हे अकाली प्रसूतीला वारंवार कारणीभूत ठरतात. परंतु, स्त्रिया लाजिरवाणेपणा किंवा माहितीच्या अभावामुळे त्याकडे दुर्लक्ष करतात.

मधुमेह, लठ्ठपणा, थायरॉईड आणि उच्च रक्तदाब यांसारखे बिगर-संसर्गजन्य आजार तरुण महिलांमध्ये वाढत आहेत, ज्यामुळे गर्भधारणेतील धोका आणखी वाढतो.

थांबवण्यासाठी आवश्यक पावले

• प्रत्येक वेळी अकाली प्रसूती रोखता येत नाही, परंतु वेळेवर काळजी घेतल्यास ते मोठ्या प्रमाणात कमी करता येते. मुलीच्या किशोरावस्थेपासूनच त्याची सुरुवात होते. योग्य पोषण, लसीकरण आणि पुनरुत्पादक आरोग्याबद्दल माहिती खूप महत्वाची आहे.
• गर्भधारणेपूर्वी चाचणी घेणे, अशक्तपणा बरा करणे, थायरॉईड नियंत्रित करणे आणि संसर्गांवर उपचार करणे देखील फायदेशीर आहे. रक्तदाब, साखरेची पातळी, बाळाची वाढ आणि प्लेसेंटल स्थितीचे निरीक्षण करण्यासाठी गर्भधारणेदरम्यान नियमित तपासणी करणे आवश्यक आहे.
• तुमच्या आहारात लोह, फॉलिक अॅसिड, कॅल्शियम, प्रथिने आणि ओमेगा-३ फॅटी अॅसिडचा समावेश करणे अत्यंत महत्वाचे आहे. सौम्य व्यायाम, प्रसूतीपूर्व योगासने, पुरेशी झोप आणि पुरेसे पाणी यामुळे शारीरिक आरोग्य आणि ताण दोन्ही व्यवस्थापित करण्यास मदत होऊ शकते.