एकेकाळी कसोटी क्रिकेटमध्ये जगात नंबर-1 असलेल्या टीम इंडियाचे वाईट हाल का झाले?, जाणून घ्या 3 कारणं!

Why Team India Is Struggling in Test Cricket : एकेकाळी कसोटी क्रिकेटमध्ये जगातील नंबर वन संघ म्हणून टीम इंडियाची ओळख होती. परंतु आता संघाचे वाईट हाल झाले आहेत. टीम इंडियाने गेल्या काही वर्षांत आपल्या कामगिरीत मोठी घसरण अनुभवली आहे.

2023 च्या मध्यापर्यंत भारत कसोटी क्रमवारीत अव्वल स्थानी होता आणि विशेषत: विराट कोहलीच्या नेतृत्वाखाली संघाने जागतिक स्तरावर आपला दबदबा कायम ठेवला होता. मात्र, आता टीम इंडिया सातत्याने खराब कामगिरी करत आहे.

माजी खेळाडू गौतम गंभीर मुख्य प्रशिक्षक झाल्यानंतर, टीम इंडियाने खेळलेल्या सहा कसोटी मालिकांपैकी तीन गमावल्या आहेत, फक्त दोन जिंकल्या आहेत आणि एक अनिर्णित राहिली आहे. गेल्या वर्षभरात न्यूझीलंड आणि नुकत्याच झालेल्या दक्षिण आफ्रिका दौऱ्यात भारताला घरच्या मैदानावर कसोटी मालिकेत क्लीन स्वीप स्वीकारावा लागला आहे.

खराब कामगिरीमागील 3 प्रमुख आणि गंभीर कारणे खालीलप्रमाणे आहेत:

१. अष्टपैलू खेळाडूंना खेळवण्याचे 'वेड'

गौतम गंभीर मुख्य प्रशिक्षक झाल्यापासून, संघात फलंदाजीमध्ये सखोलता आणण्याची रणनीती प्रकर्षाने दिसून येत आहे. याचा फायदा असा होतो की टीम इंडियाकडे आठव्या आणि नवव्या क्रमांकापर्यंत फलंदाजीची ताकद तयार झाली आहे. फलंदाजीच्या सखोलतेवर अधिक लक्ष केंद्रित केल्यामुळे संघाची गोलंदाजी कमकुवत झाली आहे.

पूर्वी भारतीय संघात सामान्यतः सहा विशेषज्ञ फलंदाज, पाच विशेषज्ञ गोलंदाज आणि एक अष्टपैलू खेळाडू असे संतुलन होते. खेळपट्टीची स्थिती आणि गरजेनुसार तज्ञ खेळाडूंच्या संख्येत बदल होत असे.

सद्याच्या संघात अशी आहे परिस्थिती!

गुवाहाटी (दक्षिण आफ्रिका विरुद्ध) कसोटीकडे पाहिल्यास, भारतीय संघात रवींद्र जडेजा, वॉशिंग्टन सुंदर आणि नितीश रेड्डी असे तीन अष्टपैलू खेळाडू होते. सुंदर आणि रेड्डी हे दोन्ही फलंदाजी आणि चेंडू दोन्ही बाबतीत अपेक्षित कामगिरी करू शकले नाहीत, त्यामुळे त्यांची निवड वादाच्या भोवऱ्यात सापडली. जर त्यांच्या जागी एखादा विशेषज्ञ फलंदाज किंवा पूर्णवेळ गोलंदाज संघात असता, तर दक्षिण आफ्रिका कसोटी मालिकेचा निकाल कदाचित वेगळा लागला असता. विशेषज्ञ खेळाडूंच्या जागी कमकुवत अष्टपैलूंना खेळवण्याचे हे वेड संघाला महागात पडत आहे.

२. IPL कामगिरीवर आधारित निवड!

अलीकडील आकडेवारी आणि निवडीचे विश्लेषण केल्यास असे दिसून येते की, गेल्या दीड वर्षात आयपीएलमध्ये चांगली कामगिरी केलेल्या अनेक खेळाडूंना थेट टीम इंडियाच्या कसोटी संघात स्थान देण्यात आले आहे.

हर्षित राणा : हर्षित राणाकडे फक्त १४ प्रथम श्रेणी आणि २७ लिस्ट ए सामन्यांचा अनुभव आहे. तरीही, गेल्या दोन आयपीएल हंगामात त्याने केकेआरसाठी ३४ बळी घेतल्यामुळे त्याला कसोटी संघात संधी मिळाली. कसोटी क्रिकेटची मागणी आणि प्रथम श्रेणी क्रिकेटचा अनुभव यात जमीन-अस्मानाचा फरक असतो, जो इथे दुर्लक्षित केला गेला आहे.

नितीश कुमार रेड्डी : हार्दिक पंड्याचा पर्याय म्हणून नितीश कुमार रेड्डी यांनाही अनेकदा संघात बोलावले जाते, परंतु त्यांची प्रथम श्रेणी क्रिकेटमधील कामगिरी विशेष प्रभावी नाही.

वॉशिंग्टन सुंदर : वॉशिंग्टन सुंदर हा देखील आयपीएलमधील कामगिरीच्या आधारावर निवड झालेल्या खेळाडूंच्या श्रेणीत येतो, ज्याची कसोटी क्रिकेटमधील कामगिरी सातत्यपूर्ण नाही.

केवळ टी-२० फॉरमॅटमधील (IPL) कामगिरीच्या आधारावर कसोटी संघात निवड करणे, यामुळे खेळाडूंच्या मूलभूत कसोटी कौशल्यांची आणि संयमाची कमतरता संघाच्या कामगिरीत स्पष्टपणे दिसून येते.

३. फलंदाजी क्रमात सतत बदल

सततच्या कसोटी मालिका, फलंदाजी क्रमात सतत बदल आणि नवीन फलंदाजांना संधी देणे, ही भारतीय कसोटी संघातील एक सततची समस्या बनली आहे. यामुळे फलंदाजांमध्ये सुरक्षितता आणि आत्मविश्वास निर्माण होऊ शकत नाही.

नंबर-३ स्थान अनिर्णीत : कसोटी सामन्यांमध्ये तिसऱ्या क्रमांकाचे स्थान अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते, कारण तो खेळाडू नवीन आणि जुन्या चेंडूचा सामना करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा असतो. मात्र, भारतीय संघात हे स्थान अनिर्णीत राहिले आहे. साई सुदर्शनला वगळल्यानंतर पहिल्या कसोटीत वॉशिंग्टन सुंदर तिसऱ्या क्रमांकावर खेळला. दुसऱ्या कसोटीसाठी सुदर्शनला परत आणल्यावर सुंदरला थेट ८ व्या क्रमांकावर बढती देण्यात आली. अशा सततच्या बदलांमुळे फलंदाजाच्या भूमिकेबद्दल गोंधळ निर्माण होतो.

टी-२० संघात संजू सॅमसनसोबतही असेच घडले आहे. त्याला वेगवेगळ्या क्रमांकावर खेळवल्यामुळे त्याच्या सलामीवीर म्हणून तीन शतके झळकावण्याच्या उत्कृष्ट कामगिरीचा फायदा संघाला मिळू शकला नाही आणि आता त्याला संघातून वगळण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. फलंदाजी क्रमातील हे सततचे प्रयोग आणि अस्थिरता फलंदाजांना त्यांच्या सर्वोत्तम क्षमतेनुसार खेळण्याची संधी देत नाहीत, परिणामी संघाची कामगिरी ढासळते.