वायू प्रदूषणाचा धोका टाळण्यासाठी प्रदूषण मंडळाने घातली RMC प्लांट्स उभारण्यास बंदी, नियमावली लागू

मुंबईतील वाढत्या वायू प्रदूषणाच्या पातळीच्या पार्श्वभूमीवर, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने (MPCB) मुंबई महानगर प्रदेशात (MMR) महापालिका हद्दीत नवीन रेडी-मिक्स काँक्रीट (RMC) प्लांट्स उभारण्यास बंदी घातली आहे.

तर बांधकामाच्या ठिकाणी काय काळजी घेतली जावी, यासंदर्भात नवीन मार्गदर्शक नियमावली देखील जारी केली आहे. प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे अध्यक्ष सिद्धेश कदम यांनी प्रदूषण होऊ नये म्हणून अधिकाऱ्यांना महत्त्वाच्या सूचना दिल्या आहेत. तर उपाययोजनांसाठी सर्वांना निर्देशित केले आहे.

काय उपाययोजना कराव्या लागतील

तर दुसरीकडे , सध्या अस्तित्वात असलेल्या प्लांटना एंट्री आणि एक्जिट गेट्सवर धूळ-विरोधी पडदे लावावे लागतील आणि पुढील तीन महिन्यांत वाहनांच्या टायरवर पाणी शिंपडावे लागेल. अर्थात या नियमांचे पालन झाले नाही, तर प्लॉंटची बँक गॅरंटी डिपॉझिट जप्त करण्यात येईल आणि अगदी बंद होईल, असा इशारा महाराष्ट्र प्रदूषण नियमंत्रण मंडळाच्या अधिकाऱ्यांनी दिला आहे.

कॉर्पोरेशन क्षेत्राबाहेरील नवीन कॅप्टिव्ह RMC प्लांट्ससाठी, महाराष्ट्र प्रदूषण मंडळाने वाटप केलेल्या जमिनीच्या 10% कथील किंवा तत्सम सामग्रीसह बॉक्ससारखी रचना अनिवार्य केली आहे. ₹10 लाखाची बँक हमी आवश्यक आहे आणि 70% बांधकाम पूर्ण केल्यानंतर सुविधा नष्ट करणे आवश्यक आहे. व्यावसायिक RMC प्लांट्सनी निवासी क्षेत्रे, महामार्ग आणि शाळा, रुग्णालये आणि न्यायालये यांसारख्या संस्थांपासून 500 मीटरच्या अंतरावर हा प्लांट उभारावा.

त्यांना किमान 4,000 चौरस मीटर जमीन आणि ₹ 25 लाखांची बँक हमी देखील आवश्यक आहे. महाराष्ट्र प्रदूषण नियमंत्रण मंडळाने पुढे नमूद केले की, आरएमसी युनिट्सनी हवेच्या गुणवत्तेचे परीक्षण केले पाहिजे आणि कणिक पदार्थ (PM10 आणि PM2.5) चे स्तर अनुक्रमे 100µg/m³ आणि 60µg/m³ पेक्षा जास्त नसावेत याची खात्री केली पाहिजे. हे मॉनिटर्स MPCB च्या केंद्रीय निरीक्षण प्रणालीशी जोडलेले असणे आवश्यक आहे.

प्रदूषण मंडळाचे अध्यक्ष कदम काय म्हणाले?

विद्यमान संयंत्रांचा विस्तार करण्यास मनाई आहे आणि अशा प्रकल्पांसाठी कोणतेही संमती अर्ज नवीन प्रस्ताव मानले जातील. प्रदूषणावर आळा घालण्यासाठी मंडळ नागरी अधिकाऱ्यांशी सहकार्य करत असल्याची ग्वाही एमपीसीबीचे अध्यक्ष सिद्धेश कदम यांनी दिली. तर हवेची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी व प्रदूषणाला आळा घालण्यासाठी वेळप्रसंगी कठोर पावले उचलले जातील, अशी ग्वाही देखील सिद्धेश कदम यांनी दिली.

बांधकाम साईडवर काय काळजी घ्यावी

एमपीसीबीचे सदस्य सचिव अविनाश ढाकणे यांनी जारी केलेल्या निर्देशांनुसार, एमएमआरमधील कॉर्पोरेशन क्षेत्राबाहेर कोणताही नवीन कॅप्टिव्ह आरएमसी प्लांट (बांधकाम साइटजवळ स्थित) एकूण वाटप केलेल्या जमिनीच्या 10% वर स्थापित केला जाणे आवश्यक आहे आणि ते सर्व बाजूंनी पूर्णपणे संरक्षित असले पाहिजे. बॉक्सच्या संरचनेप्रमाणे, टिन किंवा तत्सम सामग्रीसह पुढील तीन महिन्यांत अनुपालनासाठी 10 लाख रुपयांची बँक हमी सादर केल्यानंतर.

महाराष्ट्र प्रदूषण नियमंत्र मंडळाच्या अधिसूचनेत म्हटले आहे की, 70% काम ताब्यात घेतल्यावर किंवा पूर्ण झाल्यानंतर, एका महिन्यात रोपे स्थलांतरित किंवा नष्ट करावी लागतील. "प्रकल्प प्रस्तावकांना MPCB कडून स्थापनेसाठी संमती मिळवताना, विकास नियंत्रण नियमांसारख्या इतर स्थानिक वैधानिक आवश्यकतांचे पालन करावे लागेल.

नवीन व्यावसायिक RMC प्लांट्स (जे इतर साइट्सना साहित्य पुरवतात) कॉर्पोरेशन क्षेत्राबाहेर 25 लाख रुपयांची बँक गॅरंटी भरावी लागेल, किमान 1,000 लोकसंख्या असलेल्या जवळच्या क्षेत्रापासून 500 मीटर अंतराचा बफर झोन आणि 500 ​​मी. राष्ट्रीय/राज्य महामार्ग आणि प्रमुख जिल्हा रस्ते. ही रोपे शाळा, महाविद्यालये, रुग्णालये आणि न्यायालयांच्या 500 मीटरच्या आत असणार नाही, याची काळजी घ्यावी अशा युनिट्ससाठी किमान 4,000 चौरस मीटर जमीन आवश्यक आहे.

प्रदूषणावर आळा घालण्यासाठी काय महत्त्वाच्या सूचना

महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने 27 नोव्हेंबर 2024 रोजी रेडी मिक्स कंक्रीट प्लांट्सच्या मार्गदर्शक तत्त्वांबाबत अधिसूचना जारी केली आहे.

जी महाराष्ट्र राज्यातील फक्त मुंबई महानगर क्षेत्रासाठी लागू असेल आणि अधिसूचना 7 नोव्हेंबर 2016 उर्वरित महाराष्ट्रासाठी लागू आहे. आवश्यक अनुपालनासाठी दिनांक 27 नोव्हेंबर 2024च्या अधिसूचनेची प्रत जोडली आहे.

प्रदूषण मंडळाचे अध्यक्ष सिद्धेश कदम यांनी मुंबईतील प्रदूषण कमी करण्यासाठी पुढाकार घेतला आहे. तसेच बैठक घेऊन त्यांनी मुंबईतील वायुप्रदूषण कमी करण्यासाठी योग्य त्या सूचना देखील दिल्या आहेत.

सर्व प्रादेशिक अधिकारी आणि उपप्रादेशिक अधिकाऱ्यांना देखील यासंदर्भात निर्देश देण्यात आले आहेत. 27 नोव्हेंबर 2024च्या उपरोक्त अधिसूचनेची अंमलबजावणी सुनिश्चित करावी आणि रेडी मिक्स कंक्रीट प्लांटची स्थापना आणि संचालनाबाबत आवश्यक कारवाईसाठी तुमच्या अधिकारक्षेत्रानुसार सर्व आरएमसी प्लांट्स, असोसिएशनशी संपर्क साधावा, असेही अधिसूचनेत म्हटले आहे.

बांधकामाच्या ठिकाणी हे नियम पाळा!

धुळीने होणारे प्रदूषण रोखण्यासाठी एक एकर किंवा त्यापेक्षा अधिक क्षेत्रात बांधकाम असलेल्या जागेच्या अवतीभोवती किमान 35 फूट उंचीचे लोखंडी / पत्र्यांचे आच्छादन असावे. संपूर्ण बांधकाम क्षेत्र ज्यूट किंवा हिरव्या कपड्याने झाकलेले असावे, बांधकामाच्या ठिकाणी स्प्रिंक्लर असावेत, धूळ उडू नये यासाठी दिवसातून किमान ४-५ वेळा पाण्याची फवारणी करावी, कामगारांना मास्क, चष्मा द्यावा. रस्त्यांवरील धुळीचे प्रमाण कमी करण्यासाठी अॅण्टी स्मॉग मशीन लावावी, प्रत्येक बांधकामाच्या ठिकाणी स्वतंत्र वायू गुणवत्ता निर्देशांक मोजणारी यंत्रणा बसवावी,अशाही सूचना प्रदूषण मंडळाने दिल्या आहेत.

नेमके निर्देश काय आहेत, वाचा पॉईंट्समध्ये

• मुंबईची हवा दिल्ली प्रमाणे प्रदूषित होऊ नये यासाठी महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाचे अध्यक्ष आ. सिद्धेश कदम यांनी पुढाकार घेतला आहे. त्यांनी सतर्कता दाखवून हवेमधील प्रदूषणाचे प्रमाण ओळखून त्यावर त्वरित उपाययोजना करण्यासाठी अधिकाऱ्यांना सूचना दिल्या.
• प्रदूषण नियंत्रण मंडळाने मुंबई, ठाणे, वसई - निजामपूर आणि मीरा भाईंदर महानगर पालिकांच्या हद्दीत निरंतर हवा तपासणी यंत्र बसवले आहेत. या यंत्रामार्फत 24 तास हवेच्या गुणवत्तेवर नजर ठेवली जाईल.
• तर, त्याबाबताचे रिपोर्ट तात्काळ उपलब्ध होणार असल्याने त्यावर वेळीच उपाय योजना करणे शक्य होईल. ठाणे, मुंबईत थंडीचे प्रमाण वाढू लागल्याने या शहरांना हवेतील प्रदूषणाचा धोका वाढण्याची शक्यता आहे. त्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आलेला आहे.