पेरणीची घाई करू नका, शेतकऱ्यांना कृषी विभागाचं महत्त्वाचं आवाहन

यंदाच्या हंगामात नैर्ऋत्य मॉन्सूनने अपेक्षेपेक्षा काही दिवस आधीच राज्याच्या दक्षिण किनारपट्टीवर प्रवेश केला. मे महिन्यात पूर्व-मॉन्सूनच्या चांगल्या सरी झाल्यामुळे अनेक तालुक्यांत माती ओलसर असून कोरडवाहू पट्ट्यातील शेतकरी खरीप पेरणीसाठी तत्पर झाले आहेत.

मात्र हवामानाचं स्वरूप पुढील आठवडाभर तरी अनिश्चित असणार असल्याचा अंदाज भारतीय हवामानशास्त्र विभागाने (IMD) नोंदवला आहे. त्या पार्श्वभूमीवर कृषी विभागाने रविवारी (१ जून) अधिकृत सुचना जारी करून "पेरणीची घाई करू नका; किमान १० जूनपर्यंत वाट
पाहा" असे आवाहन केले आहे.

मॉन्सूनचा वेग का कमी झाला?

मे अखेरीस अरबी समुद्र आणि बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या कमी दाबाच्या पट्ट्यांमुळे मॉन्सूनच्या वाऱ्यांना सुरुवातीला गती मिळाली होती. पण गेल्या तीन-चार दिवसांत अरबी समुद्राच्या मध्य भागात वारे अवेळी उत्तर-पूर्व दिशेला वळले आणि मोसमातील पहिला 'ब्रेक फेज' निर्माण झाला.

या बदलामुळे पर्जन्यरेषेचा पुढील प्रवास तात्पुरता स्थिरावल्याचे हवामान विभागाचे निरीक्षण आहे. जागतिक पातळीवर पॅसिफिकमध्ये एल-निनोशेजारी तटस्थ स्थिती निर्माण झाली आहे; त्याचा परिणाम म्हणून नैर्ऋत्य वारे कमकुवत होऊ शकतात, असा अंदाजही व्यक्त केला जात आहे.

१ ते १० जूनमध्ये पावसाची शक्यता कमी

IMD-च्या दैनंदिन बुलेटिननुसार पुढील पाच-सात दिवसांत कोकणातील काही किनारी पट्टे आणि घाटमाथ्याचे पश्चिम उतार वगळता राज्याच्या बहुतांश जिल्ह्यांत पावसाचे प्रमाण अत्यल्प राहील. पालघर, रायगड, सिंधुदुर्ग आणि दक्षिण रत्नागिरीत हलक्याच्या सरी दिसू शकतात.

मात्र मध्य आणि पूर्व महराष्ट्रात अधिक प्रतिसादक पाऊस हजेरी लावण्याची शक्यता सध्या कमी आहे. विदर्भातील अकोला, चंद्रपूर, गडचिरोली, तसेच खानदेश व मराठवाड्यात कमाल तापमान ३८-४० अंशांच्या आसपास राहील. या कोरड्या आणि गरम वातावरणाचा बीजउगवणी व रोप विकासावर विपरित परिणाम होऊ शकतो, असे कृषी विभागाचे वरिष्ठ हवामान तज्ज्ञ डॉ. एस. व्ही. जाधव सांगतात.

पेरणी पुढे ढकलण्याचे फायदे

बीजाचा अपव्यय टळतो - मध्येच पाऊस खंडीत झाला तर पेरलेले बी ढवळून वाया जाऊ शकते.

तण नियंत्रण सुलभ - पहिल्या पावसानंतर जमिनीत आलेली तणाची पहिली फळी हातांनी किंवा हलक्या यंत्रांनी काढता येते.

खत व्यवस्थापन योग्य - खरीप बीज अंकुरण्यासाठी आवश्यक असलेली पुरेसा मातीचा आर्द्रता पातळी उपलब्ध राहते, त्यामुळे बेसल डोस प्रभावीपणे पडतो.

पिकांच्या रोग-किडीचा धोका कमी - दमट परिस्थितीत लागवड केल्यास सुरुवातीला कीड-रोगाचा प्रादुर्भाव जास्त दिसतो; ते टाळणे शक्य होते.

कृषी विभागाचे मार्गदर्शन

कोकणातील भात पट्टा सोडला, तर पश्चिम महाराष्ट्र, विदर्भ, मराठवाड्यात वाण निवड करताना मध्यम कालावधीचा (110-120 दिवस) किंवा उशिरा पेरणीसाठी योग्य पर्याय ठेवा.

पेरणीपूर्व मशागत पूर्ण असावी; मात्र अंतिम बियाणे टाकणे १० जूननंतर मुसळधार सरी अधिक स्थिर झाल्यावरच करावे.

सोयाबीन, कपाशी, बाजरी, मूग, उडीद यांसारख्या भरडधान्य व दलहनांसाठी पुरेशी प्राथमिक ओल आणि पुढील सात-दहा दिवसांत स्थिर पावसाची खात्री आवश्यक आहे.

शेतकरी स्वतः निर्णय घेण्याआधी गाव-तलाठी स्तरावरील कृषी सहायक, मंडळ कृषी अधिकारी यांच्याकडून स्थानिक पर्जन्यमानाचा सल्ला घ्यावा.

मान्सूनने सुरुवातीची चांगली चिन्हे दाखवली असली तरी हवामानातील बदलत्या प्रवृत्तीमुळे लगेचच पेरणी सुरू करणे धोकादायक ठरू शकते. कृषी विभाग आणि हवामान तज्ज्ञांनी सुचवलेली १० जूनची वाट पाहा ही मार्गरेषा मान्य करूनच पुढील कामकाज हाती घेणे, हेच शेतकऱ्यांच्या हिताचे ठरेल.

विशेषज्ञांचे मार्गदर्शन घेतल्यास नुसती पीक सुरक्षाच नाही, तर उत्पादन खर्चही वाचवता येईल. त्वरेपेक्षा त्वरीत हे सूत्र लक्षात ठेवून खरीप हंगामाला शाश्वत पायाभूत तयारी करणे, इतकाच या आवाहनाचा सार आहे.