बाप्पाला मोदकांव्यतिरिक्त काय आवडतं? जाणून घ्या गणरायाच्या आवडीचे पदार्थ
गणेशोत्सव म्हटला की संपूर्ण महाराष्ट्रात चैतन्य, उत्साह आणि आनंदाचे वातावरण पसरते. लाडक्या गणपती बाप्पाच्या स्वागतासाठी घराघरात जोरदार तयारी सुरू होते. यात बाप्पाच्या नैवेद्याला विशेष महत्त्व असते. 'मोदकप्रिय' गणपती बाप्पाला उकडीचे मोदक अत्यंत प्रिय आहेत. पण तुम्हाला माहीत आहे का, की बाप्पाला मोदकांशिवाय इतरही अनेक गोड पदार्थ अतिशय आवडतात? आपल्या ग्रंथांमध्ये आणि पारंपारिक संस्कृतीत बाप्पाच्या आवडीच्या विविध नैवेद्यांचा उल्लेख आढळतो.
यंदाच्या दहा दिवसांच्या उत्सवात बाप्पाला रोज नवीन आणि चविष्ट नैवेद्य दाखवायचा असेल, तर आपण मोदकांव्यतिरिक्त इतर काही पारंपारिक गोड पदार्थ बनवू शकता. या पदार्थांचे धार्मिक महत्त्व जितके जास्त आहे, तितकीच त्यांची चवही अप्रतिम असते. चला तर मग जाणून घेऊया बाप्पाच्या आवडीचे विशेष गोड पदार्थ, त्यांचे महत्त्व आणि रेसिपी.
१. मोतीचूर आणि बेसनाचे लाडू
गणपतीच्या हातात मोदकाव्यतिरिक्त दुसरा महत्त्वाचा पदार्थ म्हणजे लाडू. पुराणातही गणेशाला लाडू आवडत असल्याचा उल्लेख विविध ठिकाणी येतो. म्हणूनच बाप्पाला 'लंबोदर' असे म्हटले जाते. गणपती बाप्पाच्या अनेक मूर्तींमध्ये त्यांच्या सोंडेजवळ नेहमी लाडू दाखवला जातो. यामुळेच बाप्पाला वेगवेगळ्या प्रकारचे शुद्ध तुपातील लाडू अर्पण केल्याने तो अत्यंत प्रसन्न होतो, अशी भक्तांची श्रद्धा आहे.
बेसनाचे लाडू बनवण्यासाठी हरभऱ्याच्या डाळीचे पीठ शुद्ध तुपात मंद आचेवर खमंग भाजून घ्यावे. बेसन पूर्णपणे भाजल्यावर त्यात पिठीसाखर, वेलची पूड आणि सुका मेवा घालावा. हे मिश्रण कोमट असतानाच त्याचे गोल लाडू वळावेत. बाप्पाला शुद्ध तुपातील बेसनाचे किंवा मऊसूत मोतीचूर लाडू अर्पण केल्याने घरात सुख-समृद्धी येते, असे मानले जाते.
२. पारंपारिक आणि मऊसूद पुरणपोळी
महाराष्ट्रात कोणताही मोठा सण किंवा शुभ कार्य पुरणपोळीशिवाय अपूर्ण मानले जाते. गणपती बाप्पा हा आपल्या घराचा सर्वात सन्माननीय पाहुणा आहे, म्हणूनच त्यांच्या आदरातिथ्यात पुरणपोळीचा मान खूप मोठा असतो. कडक किंवा मऊसुत पुरणपोळीवर साजूक तुपाची धार सोडून बाप्पाला नैवेद्य दाखवण्याची जुनी परंपरा आजही महाराष्ट्रातील घराघरात भक्तीभावाने पाळली जाते.
पुरणपोळी बनवण्यासाठी चणा डाळ उकडून ती गुळ किंवा साखरेसोबत एकत्र शिजवून घ्यावी. हे मिश्रण पुरणयंत्रातून बारीक करावे. गव्हाच्या किंवा मैद्याच्या कणकेत हे गोड पुरण भरून पातळ पोळी लाटावी आणि दोन्ही बाजूंनी साजूक तूप लावून खमंग भाजावी. पुरणपोळीचा गोडवा बाप्पाप्रती असणारे अतूट प्रेम दर्शवतो, त्यामुळे गौरी-गणपतीला प्रसादात याचा आवर्जून समावेश केला जातो.
३. खुसखुशीत आणि सुगंधी करंजी
गणेशोत्सवात कोकणासह संपूर्ण महाराष्ट्रात करंजीला विशेष मान दिला जातो. करंजीचा अर्धचंद्राकृती आकार हा चंद्राच्या कलेशी जोडला जातो. गणपती बाप्पाने बालपणी चंद्राला शाप दिल्यामुळे आणि नंतर चतुर्थीच्या दिवशी चंद्राचे दर्शन घेण्याची प्रथा सुरू झाल्यामुळे करंजीचा नैवेद्य बाप्पाच्या चरणी महत्त्वाचा मानला जातो. हा खुसखुशीत पदार्थ बाप्पाला खूप प्रिय आहे.
करंजीचे सारण तयार करण्यासाठी सुख खोबरे, रवा, साखर, खसखस, वेलची पूड आणि सुकामेवा एकत्र केला जातो. मैद्याच्या पातळ पारीमध्ये हे गोड सारण भरून करंजीचा आकार दिला जातो आणि ती सोनेरी रंग येईपर्यंत तळली जाते. ही खुसखुशीत करंजी प्रवासात किंवा साठवणुकीसाठी अनेक दिवस चांगली टिकते, त्यामुळे नैवेद्यासाठी हा उत्तम पर्याय ठरतो.
४. सुगंधी तांदळाची खीर
दूध आणि तांदूळ यांच्या मिश्रणापासून बनवलेली सुगंधी खीर हिंदू धर्मातील अत्यंत पवित्र नैवेद्य मानली जाते. दुधाला हिंदू शास्त्रामध्ये शुद्धतेचे प्रतीक मानल्यामुळे गणेशाच्या पूजेत दुधापासून बनवलेल्या पदार्थांचा समावेश करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. विशेषत: बाप्पाच्या आरतीनंतर किंवा सणावारी तांदळाच्या खिरीचा प्रसाद आवर्जून अर्पण केला जातो.
खीर बनवण्यासाठी सुगंधी आंबेमोहर किंवा बासमती तांदूळ स्वच्छ धुवून तुपावर परतून घ्यावेत. कढईमध्ये दूध उकळवून त्यात हा तांदूळ शिजवून घ्यावा. दूध चांगले आटल्यावर त्यात साखर, केशर, बदाम-पिस्त्याचे काप आणि वेलची पूड घालावी. ही गरमागरम आणि सुवासिक खीर बाप्पाला अत्यंत प्रिय आहे. या खिरीमुळे घरात शांती नांदते, अशी भाविकांची दृढ श्रद्धा आहे.
५. आरतीनंतर विशेष वाटले जाणारे पंचखाद्य
गणेशोत्सवाच्या दहा दिवसांत दररोज प्रत्येक घरात आणि सार्वजनिक मंडळांमध्ये भक्तीभावाने आरती केली जाते. या आरतीनंतर भक्तांना वाटण्यासाठी सुख प्रसादाची गरज असते. या नैवेद्याला कोकणात आणि पश्चिम महाराष्ट्रात 'खिरापत' किंवा 'पंचखाद्य' म्हटले जाते. हा प्रसाद कोरडा असल्यामुळे अनेक दिवस खराब न होता चांगला टिकतो आणि चवीलाही अत्यंत पौष्टिक असतो.
पंचखाद्य बनवण्यासाठी पाच महत्त्वाचे घटक वापरले जातात, ज्यात सुखं खोबरं, खारीक पावडर, खसखस, खडीसाखर आणि बेदाण्यांचा समावेश असतो. हे सर्व घटक मंद आचेवर हलके परतून एकत्र केले जातात. या कोरड्या प्रसादाला बाप्पाच्या दरबारात महत्त्वाचे स्थान असून, ते नैवेद्य म्हणून रोज अर्पण केल्याने घरातील नकारात्मक ऊर्जा दूर होण्यास मदत होते.
६. तोंडात विरघळणारा प्रसादाचा शिरा
गणपती बाप्पाच्या नैवेद्य थाळीत मऊ केळीचा शिरा आवर्जून वाढला जातो. प्रसादाचा हा शिरा केवळ चवीलाच अप्रतिम नसून, त्याचा सुगंध मन प्रसन्न करतो. केळ हे बाप्पाच्या आवडत्या फळांपैकी एक असल्यामुळे केळी घातलेला शिरा बाप्पाला खूप मनापासून भावतो. यामुळेच कोणत्याही धार्मिक कार्यात नैवेद्य म्हणून मऊसूद केळीचा प्रसादाचा शिरा आवर्जून केला जातो.
हा शिरा बनवण्यासाठी कढईत रवा घेऊन तो साजूक तुपात खमंग भाजून घ्यावा. त्यानंतर त्यात पिकलेल्या केळीचे बारीक तुकडे घालावेत. रवा चांगला मिक्स झाल्यावर त्यात गरम दूध आणि पाणी घालून शिरा शिजवून घ्यावा. सर्वात शेवटी साखर, वेलची पूड आणि सुका मेवा घालून वाफ काढावी. हा मऊ आणि लुसलुशीत शिरा बाप्पासाठी उत्तम मानला जातो.
भक्ती आणि श्रद्धेचा हा अनोखा सोहळा
गणेशोत्सव आपल्यामध्ये प्रेम, सहकार्य आणि एकत्र राहण्याचा संदेश घेऊन येतो. बाप्पाला आपण जे काही अर्पण करतो, ते केवळ अन्न नसून आपली खोल भक्ती आणि कृतज्ञता असते. भारतीय संस्कृतीत असे मानले जाते की, नैवेद्य तयार करताना मनात जी सकारात्मक ऊर्जा आणि मनोभाव असतो, तोच प्रसादाच्या चवीत उतरतो. म्हणूनच कोणताही साधा पदार्थ असो, बाप्पा तो आवडीने स्वीकारतो.
यंदाच्या या मंगलमयी सणात तुम्ही मोदकांचे विविध प्रकार तर बनवणारच आहात, पण त्यासोबतच वरीलपैकी एखादा पारंपारिक गोड पदार्थ बनवून बाप्पाच्या नैवेद्याच्या पानात वेगळेपण आणू शकता. भक्तीभाव आणि प्रेमाने बनवलेला कोणताही नैवेद्य बाप्पा नक्कीच गोड मानून घेईल. या गणेशोत्सवामुळे आपल्या सर्वांच्या घरी सुख, उत्तम आरोग्य, शांती आणि समृद्धी नांदो, हीच गणरायाच्या चरणी प्रार्थना.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google