अनंत चर्तुदशीला बाप्पाला निरोप देण्याचा शुभ मुहूर्त कोणता? जाणून घ्या विसर्जनासाठीचा शुभ काळ

Updated: Thursday, September 24, 2026, 11:42 [IST]

लाडक्या गणपती बाप्पाच्या निरोपाची वेळ जवळ आली की प्रत्येक भक्ताचे मन जड होते. यंदा सोमवार, १४ सप्टेंबर २०२६ रोजी सुरू झालेला हा आनंदमयी गणेशोत्सव आता सांगतेकडे चालला आहे. शुक्रवार, २५ सप्टेंबर २०२६ म्हणजेच अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी लाडक्या बाप्पाला भावपूर्ण निरोप दिला जाणार आहे. 'गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या' अशा जयघोषाने अवघी महाराष्ट्रभूमी आणि देश दुमदुमून जाईल.

धार्मिक मान्यतेनुसार, अनंत चतुर्दशीच्या दिवशीच भगवान श्रीगणेशाचे विसर्जन करण्याची परंपरा आहे. असे मानले जाते की, या दिवशी महर्षी वेदव्यास यांनी महाभारताचे लेखन पूर्ण केले होते. तब्बल दहा दिवस अविरत लेखन केल्यामुळे बाप्पाच्या शरीराचे तापमान प्रचंड वाढले होते. त्यांचे शरीर शांत करण्यासाठी वेदव्यासांनी त्यांच्या अंगाला मातीचा लेप लावला आणि त्यांना पवित्र जलाशयात स्नान घातले.

बाप्पाचे विसर्जन हे केवळ एक धार्मिक कृत्य नसून त्यामागे एक महान तात्त्विक विचार दडला आहे. मातीपासून बनवलेली बाप्पाची मूर्ती ही सगुणाचे प्रतीक असते. विसर्जनानंतर ती पुन्हा निसर्गात विलीन होते, म्हणजेच सगुण रूपातून ती पुन्हा निर्गुण निराकार परमेश्वरामध्ये सामावून जाते. हा सोहळा आपल्याला संसारातील क्षणभंगुरता आणि निसर्गाशी आपले असलेले नाते यांची आठवण करून देतो.

अनंत चतुर्दशी २०२६ तिथी आणि महत्त्व

पंचांगानुसार, भाद्रपद महिन्याच्या शुक्ल पक्षातील चतुर्दशी तिथीला अनंत चतुर्दशी आणि गणेश विसर्जन केले जाते. यंदा ही तिथी गुरुवार, २४ सप्टेंबर २०२६ रोजी रात्री ११ वाजून १८ मिनिटांनी सुरू होत आहे. तर २५ सप्टेंबर २०२६ रोजी रात्री ११ वाजून ६ मिनिटांनी ही तिथी समाप्त होईल. उदयतिथीनुसार शुक्रवार, २५ सप्टेंबर २०२६ रोजीच अनंत चतुर्दशीचा मुख्य सोहळा पार पडेल.

अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी केवळ बाप्पाचे विसर्जन होत नाही, तर भगवान विष्णूच्या 'अनंत' रूपाची देखील पूजा केली जाते. या दिवशी अनंत सूत्र म्हणजेच १४ गाठी असलेला पवित्र दोरा मनगटावर बांधला जातो. या १४ गाठी ब्रह्मांडातील चौदा लोकांचे प्रतीक मानल्या जातात. असे केल्याने जीवनातील सर्व संकटे दूर होतात आणि श्रीहरी विष्णूंची असीम कृपा प्राप्त होते असा भाविकांचा विश्वास आहे.

अनंत व्रताचा संकल्प आणि त्याचे फळ

अनंत चतुर्दशीच्या दिवशी अनेक कुटुंबांमध्ये अनंत व्रताचे म्हणजेच 'अनंत पूजा' करण्याचे मोठे कौतुक असते. हे व्रत केल्याने मनुष्याला सर्व प्रकारच्या संकटांपासून मुक्ती मिळते आणि घरात कधीही धान्याची व पैशांची कमतरता भासत नाही. हे अत्यंत कठीण आणि तितकेच फलदायी व्रत मानले गेले आहे. पांडवांनीही आपल्या वनवासाच्या काळात श्रीकृष्णाच्या सांगण्यावरून हे व्रत केले होते.

या संपूर्ण पूजेमध्ये कलशाची स्थापना करून भगवान विष्णूच्या अनंत रूपाची पूजा केली जाते. यासोबतच माता यमुना आणि शेषनाग यांचीही विशेष आराधना केली जाते. अनंत धागा बांधताना मनात 'अनंत' म्हणजेच ज्याला कोणतीही मर्यादा नाही अशा ईश्वराचे ध्यान केले जाते. हा धागा वर्षभर अंगावर किंवा देवघरात ठेवल्याने कुटुंबात सुख आणि सौभाग्य वृद्धी होते.

गणेश विसर्जन २०२६: शुभ मुहूर्त

शास्त्राप्रमाणे गणेश विसर्जन नेहमी शुभ मुहूर्तावर करणे अत्यंत फलदायी मानले जाते. २५ सप्टेंबर रोजी विसर्जनासाठी अनेक शुभ आणि अमृत चौघडिया मुहूर्त उपलब्ध आहेत. भाविक त्यांच्या सुविधेनुसार आणि परंपरेनुसार खालील शुभ काळामध्ये बाप्पाचे विसर्जन करू शकतात. यामुळे घरात सुख, समृद्धी आणि शांतता नांदते असे मानले जाते.

विसर्जनाचे सत्र शुभ चौघडिया मुहूर्त कल्याणकारी वेळ सकाळचे विसर्जन चर, लाभ, अमृत मुहूर्त सकाळी ०६:१२ ते १०:४३ पर्यंत दुपारचे विसर्जन शुभ मुहूर्त दुपारी १२:१३ ते ०१:४४ पर्यंत माध्यन्होत्तर विसर्जन चर मुहूर्त दुपारी ०४:४५ ते संध्याकाळी ०६:१५ पर्यंत रात्रीचे विसर्जन लाभ मुहूर्त रात्री ०९:१४ ते १०:४४ पर्यंत पहाटेचे विसर्जन (२६ सप्टेंबर) शुभ, अमृत, चर मुहूर्त रात्री १२:१४ ते पहाटे ०४:४२ पर्यंत

वर दिलेले मुहूर्त हे राष्ट्रीय पंचांगावर आधारित आहेत. स्थानिक सूर्योदयानसार विविध शहरांमध्ये विसर्जनाच्या वेळेत काही मिनिटांचा फरक असू शकतो. मुंबई, पुणे, नाशिक आणि नागपूरसारख्या प्रमुख शहरांमध्ये राहणाऱ्या भाविकांनी स्थानिक पंचांग तपासून विसर्जनाची तयारी करावी. शुभ मुहूर्तावर केलेले विसर्जन बाप्पाचा आशीर्वाद घरात कायम टिकवून ठेवते.

विसर्जनापूर्वीची 'उत्तरपूजा' कशी करावी? जाणून घ्या विधी

बाप्पाला निरोप देण्यापूर्वी मनोभावे 'उत्तरपूजा' करण्याची सनातन धर्मात परंपरा आहे. घाईघाईत विसर्जन न करता, योग्य पद्धतीने उत्तरपूजा केल्यास दहा दिवसांच्या सेवेचे पूर्ण फळ मिळते. उत्तरपूजा म्हणजे बाप्पाला प्रवासाला निघण्यापूर्वी आदराने आणि प्रेमाने दाखवलेला सन्मान होय. ही पूजा करण्यासाठी घरातील सर्व सदस्यांनी एकत्र येऊन बाप्पाची प्रार्थना करावी.

उत्तरपूजेची सुरुवात सर्वप्रथम बाप्पाच्या आरतीने करा. धूप, दीप आणि नैवेद्य दाखवून बाप्पाला मोदक व लाडू अर्पण करावेत. यानंतर बाप्पाच्या कपाळावर अक्षता आणि गुलाल लावावा. मूर्तीला हळद-कुंकू वाहून त्यांची मनोभावे प्रार्थना करावी. 'गेल्या दहा दिवसांत आमच्याकडून काही चूक झाली असल्यास क्षमा करा,' अशी आर्त स्वराने बाप्पाकडे क्षमायाचना करावी.

यानंतर बाप्पाच्या प्रवासासाठी 'शिदोरी' तयार करण्याची सुंदर प्रथा महाराष्ट्रात आहे. एका स्वच्छ कापडामध्ये थोडे मोदक, लाडू, सुका मेवा आणि थोडे तांदूळ बांधून ते बाप्पाच्या हाताजवळ ठेवावे. याला विसर्जनाची शिदोरी म्हटले जाते. मनोभावे प्रार्थना केल्यावर घरातील कर्त्या पुरुषाने मूर्तीला अत्यंत आदराने स्पर्श करावा आणि मूर्ती स्वतःच्या जागेवरून थोडी पुढे हलवावी. या प्रक्रियेला 'मूर्ती विस्थापन' म्हणतात.

पर्यावरणपूरक विसर्जनाचे महत्त्व आणि काही महत्त्वाच्या टिप्स

गेल्या काही वर्षांत महाराष्ट्रात पर्यावरणपूरक म्हणजेच इको-फ्रेंडली गणेश विसर्जनाचे प्रमाण वेगाने वाढले आहे. शाडूच्या मातीपासून बनवलेल्या मूर्तींचे कृत्रिम तलावांमध्ये किंवा घरातील बादलीत विसर्जन करणे अत्यंत श्रेयस्कर ठरते. यामुळे नद्या, समुद्र आणि इतर नैसर्गिक जलस्रोत प्रदूषित होण्यापासून वाचतात. जलचरांचे रक्षण करणे हे देखील एक प्रकारे बाप्पाची सेवाच मानली जाते.

जर तुम्ही घरीच बादली किंवा टबमध्ये बाप्पाचे विसर्जन करणार असाल, तर त्या पाण्यात थोडे गंगाजल आणि सुवासिक फुले टाकावीत. मूर्ती पूर्णपणे विरघळल्यानंतर ती माती घरातील कुंड्यांमध्ये किंवा झाडांच्या मुळाशी टाकावी. यामुळे बाप्पा आपल्या घरातच छोट्या रोपट्यांच्या रूपात राहून कायम सुख-समृद्धीचा आशीर्वाद देतात. हा पर्याय अत्यंत पवित्र आणि पर्यावरणपूरक मानला गेला आहे.

गणेशोत्सव आपल्यामध्ये प्रेम, शांतता आणि एकतेची भावना निर्माण करतो. बाप्पाचे विसर्जन करताना डोळ्यांमध्ये आसवे असली, तरी पुढील वर्षी त्यांच्या पुन्हा येण्याची ओढ मनात कायम असते. या निरोपाच्या वेळी बाप्पा आपल्या घरातील सर्व संकटे आणि नकारात्मकता सोबत घेऊन जातात आणि सुख-शांती मागे ठेवून जातात. म्हणूनच, भक्तीने आणि आनंदाने बाप्पाला निरोप देऊया. गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!