गणेश विसर्जनासाठी घरच्या घरी अशी करा तयारी; पूजा विधी, साहित्य अन् मंत्र जाणून घ्या
गणेशोत्सवाच्या धामधुमीत लाडक्या बाप्पाचे आगमन जेवढ्या उत्साहात होते, तेवढ्याच भावूक वातावरणात त्याला निरोप दिला जातो. दीड दिवस, पाच दिवस, गौरी-गणपती किंवा अनंत चतुर्दशीला बाप्पाचे विसर्जन करण्याची आपल्याकडे परंपरा आहे. बदलत्या काळानुसार आणि पर्यावरण रक्षणाच्या हेतूने आता घरच्या घरी गणेश विसर्जन करण्याचा कल मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. यामुळे गर्दीत जाणे टळते आणि बाप्पाला अत्यंत शांत, पवित्र वातावरणात निरोप देणे शक्य होते.
घरच्या घरी विसर्जन करणे शास्त्रोक्त पद्धतीने अतिशय सोपे आहे. यासाठी केवळ श्रद्धेची आणि योग्य विधीची गरज असते. शाडूच्या मातीपासून बनवलेल्या पर्यावरणपूरक मूर्तींचे विसर्जन घरच्या घरी सहज करता येते. यामुळे नदी, तलाव किंवा समुद्राचे प्रदूषण रोखण्यास मदत होते. बाप्पाला आपल्याच दारात, आपल्याच घरात निरोप देण्याचा हा सोहळा अत्यंत कौटुंबिक आणि मंगलमय असतो.
गणेश विसर्जनापूर्वीची उत्तरपूजा आणि विधी
विसर्जनाच्या दिवशी बाप्पाला निरोप देण्यापूर्वी उत्तरपूजा करणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. या पूजेने आपण बाप्पाचे वर्षभरातील उपकार मानतो आणि त्याने पुन्हा लवकर यावे, अशी प्रार्थना करतो. यासाठी सर्वप्रथम देवघर परिसराची स्वच्छता करून घ्यावी. घरातील सर्वांनी एकत्र येऊन बाप्पाच्या मूर्तीसमोर बसावे आणि हळद-कुंकू, अक्षता आणि फुले वाहून मनोभावे नमस्कार करावा.
उत्तरपूजेदरम्यान बाप्पाला दूर्वा आणि जास्वंदाचे फूल आवर्जून अर्पण करावे. बाप्पाच्या आवडीचे मोदक किंवा लाडू यांचा नैवेद्य दाखवावा. त्यानंतर संपूर्ण कुटुंबाने एकत्र येऊन बाप्पाची शेवटची आरती करावी. आरती संपन्न झाल्यावर बाप्पाला उडीद, तांदूळ आणि थोडे दही एकत्र करून शिदोरी बांधून देण्याची देखील प्रथा आहे. ही शिदोरी बाप्पाच्या निरोपाच्या प्रवासासाठी मानली जाते.
आरती झाल्यावर घरातील मुख्य व्यक्तीने बाप्पाच्या मूर्तीला हलकेच हाताने स्पर्श करावा आणि मूर्ती पूर्वेकडे किंवा उत्तर दिशेकडे सरकवावी. मूर्ती हलवणे म्हणजेच विसर्जनाची अधिकृत सुरुवात मानली जाते. या विधीला 'देवत्व विसर्जन' म्हणतात, ज्याद्वारे आपण बाप्पाचे घरातील वास्तव्य समाप्त करून त्याला निरोप देतो.
घरच्या घरी बाप्पाचे विसर्जन करताना कोणतीही धावपळ होऊ नये, यासाठी लागणारे सर्व साहित्य आधीच एकत्र करून ठेवणे सोयीचे ठरते. बाप्पाच्या शेवटच्या पूजेसाठी आणि निरोपाच्या वेळी खालील दिलेल्या सर्व महत्त्वाच्या वस्तूंचा समावेश विधीमध्ये आवर्जून करावा.
साहित्यउपयोग आणि महत्त्वमोठी बादली किंवा टबशास्त्रोक्त पद्धतीने मूर्तीचे विसर्जन करण्यासाठीगंगाजल आणि फुलेविसर्जनाचे पाणी पवित्र आणि सुगंधी करण्यासाठीअक्षता आणि हळद-कुंकूउत्तरपूजा आणि शेवटचा नमस्कार करण्यासाठीप्रसाद किंवा मोदकबाप्पाला अंतिम नैवेद्य दाखवण्यासाठी
घरच्या घरी विसर्जन करण्याची टप्प्याटप्प्याने पद्धत
विसर्जनासाठी एक मोठा स्वच्छ टब किंवा बादली निवडावी. हे भांडे स्वच्छ धुवून त्यात गंगाजलचे स्मरण करून पाणी भरावे. या पाण्यात थोडे गंगाजल आणि फुले घालावीत. ज्या ठिकाणी विसर्जन करायचे आहे, ती जागा स्वच्छ करून तिथे रांगोळी काढावी. विसर्जनाचे भांडे एका पाटावर किंवा योग्य जागी ठेवावे.
आता बाप्पाची मूर्ती अतिशय आदराने आणि हळुवारपणे दोन्ही हातांनी उचलून विसर्जनाच्या भांड्यापर्यंत न्यावी. यावेळी घरातील सर्वांनी टाळ्या वाजवून किंवा घंटा नाद करत 'गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या' असा जयघोष करावा. बाप्पाच्या या निरोपाच्या प्रवासात संपूर्ण वातावरण भक्तीने भारलेले असते. विसर्जनाच्या वेळी कुटुंबातील सदस्यांनी बाप्पाकडे वर्षभरात झालेल्या चुकांबद्दल क्षमायाचना करावी.
यानंतर बाप्पाची मूर्ती हळूहळू आणि सावकाशपणे पाण्यामध्ये प्रवाहित करावी. मूर्ती पूर्णपणे पाण्यात बुडेल याची खात्री करावी. शाडूची मूर्ती असल्यास ती काही तासांत पाण्यात पूर्णपणे विरघळते. घरच्या घरी विसर्जन केल्यामुळे बाप्पाच्या मूर्तीची होणारी विटंबना टाळता येते आणि धार्मिक भावना पूर्णपणे जपली जाते. मूर्ती पाण्यात विरघळेपर्यंत बाप्पाचे ध्यान करावे.
गणेश विसर्जनाचे अतिशय महत्त्वाचे मंत्र
गणेश विसर्जन करताना किंवा उत्तरपूजेच्या वेळी विशिष्ट मंत्रांचा उच्चार करणे शास्त्रात अत्यंत फलदायी मानले गेले आहे. जर तुम्हाला संस्कृत मंत्र म्हणणे कठीण जात असेल, तर मनातल्या मनात बाप्पाचे नाव घेतले तरी चालते. परंतु, खालील मंत्रांचा उच्चार केल्यास घरात सुख, समृद्धी आणि शांती नांदते, अशी धार्मिक श्रद्धा आहे.
उत्तरपूजेच्या सांगतेवेळी आणि विसर्जन करताना हा पहिला मंत्र म्हणावा: "यान्तु देवगणा: सर्वे पूजामादाय मामकीम्। इष्टकामप्रसिद्ध्यर्थं पुनर्अपि पुनरागमनाय च॥" या मंत्राचा सोपा अर्थ असा आहे की, 'हे देवगणांनो, तुम्ही माझ्या शिदोरीसह केलेल्या पूजेचा स्वीकार करा. माझ्या सर्व मनोकामना पूर्ण करण्यासाठी आणि आमच्या कल्याणासाठी आपण पुढच्या वर्षी पुन्हा लवकर आगमन करावे.'
त्याचप्रमाणे, विसर्जनाच्या क्षणी बोलला जाणारा दुसरा अत्यंत महत्त्वाचा मंत्र म्हणजे: "गच्छ गच्छ सुरश्रेष्ठ स्वस्थाने परमेश्वर। मम पूजा गृहीत्मेवां पुनरागमनाय च॥" या मंत्राचा अर्थ असा होतो की, 'हे देवांचे श्रेष्ठ परमेश्वर, आपण आपल्या मूळ स्थानी प्रस्थान करावे. माझ्याकडून झालेली पूजा स्वीकारावी आणि पुढच्या वर्षी आम्हा भाविकांना आशीर्वाद देण्यासाठी पुन्हा आमच्या घरी यावे.'
विसर्जनानंतरच्या पाण्याचे आणि मातीचे काय करावे?
घरच्या घरी विसर्जन करण्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे या प्रक्रियेनंतर उरलेल्या पवित्र माती आणि पाण्याचा योग्य विल्हेवाट लावणे अतिशय सोपे जाते. विसर्जन पूर्ण झाल्यानंतर काही तासांत शाडूची मूर्ती पूर्णपणे पाण्यात विरघळते. हे तयार झालेले पाणी आणि माती अत्यंत पवित्र असते. त्यामुळे विसर्जनाचे हे पाणी आणि माती कधीही गटारात किंवा कचऱ्याच्या ठिकाणी टाकू नये.
हे पाणी घरातल्या झाडांना, विशेषतः तुळस सोडून इतर कोणत्याही फुलांच्या झाडांना किंवा कुंड्यांमध्ये घालावे. तुळशीच्या कुंडीत गणपती विसर्जनाचे पाणी घालणे वर्ज्य मानले जाते, कारण शास्त्रात तुळशीला गणपतीची प्रिय वनस्पती मानले जात नाही. आपल्या बागेत किंवा अंगणातील झाडांच्या मुळाशी हे पाणी अर्पण केल्याने बाप्पाचे अस्तित्व आपल्या घराच्या परिसरात झाडांच्या रूपाने कायम राहते, अशी भावना असते.
अशा प्रकारे पारंपरिक आणि आधुनिकतेची सुरेष सांगड घालत घरच्या घरी बाप्पाचे विसर्जन केल्यास आपल्याला पर्यावरण रक्षणाचे मोठे समाधान मिळते. त्याचबरोबर विसर्गाच्या सर्व विधी देखील घरच्या सुरक्षित वातावरणात पूर्ण होतात. बाप्पा आपल्यासोबत घरातील सर्व दुःख आणि संकटे घेऊन जातो आणि मागे फक्त सुख, समाधान आणि सकारात्मक ऊर्जा ठेवून जातो, अशी सर्व जनसामान्यांची श्रद्धा आहे.
Click it and Unblock the Notifications
Sign in with Google
