बाप्पाला निरोप देताना भाविकांसाठी ठेवा ‘हे’ ५ पौष्टिक पदार्थ; महाप्रसाद बनेल खास

Updated: Tuesday, September 22, 2026, 10:20 [IST]

गणेशोत्सवाचा शेवटचा दिवस म्हणजे अनंत चतुर्दशी. या दिवशी लाडक्या बाप्पाला निरोप देताना प्रत्येक भक्ताचे मन भरून येते. ढोल-ताशांच्या गजरात आणि 'गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या' अशा जयघोषात निघणाऱ्या भव्य विसर्जन मिरवणुकांमध्ये लाखो भाविक सहभागी होतात. या प्रचंड गर्दीत भक्तांमध्ये नवा उत्साह निर्माण करण्यासाठी जागोजागी महाप्रसाद वाटण्याची सुंदर परंपरा आहे.

मिरवणुकांमध्ये तासनतास चालणाऱ्या आणि नाचणाऱ्या भाविकांना तात्काळ ऊर्जा पुरवणे हा या प्रसादाचा मुख्य हेतू असतो. मात्र, विसर्जनाच्या काळात अनेकदा दमट हवामान किंवा पाऊस असतो. अशा वातावरणात तेलकट, बाहेरील उघडे किंवा लवकर खराब होणारे अन्नपदार्थ वाटल्यास भाविकांचे आरोग्य बिघडण्याची शक्यता असते. म्हणूनच अत्यंत सोपे, कोरडे आणि शरीराला पोषक ठरणारे प्रसादाचे पर्याय निवडणे सुज्ञपणाचे ठरतो.

विसर्जन मिरवणुकीत पौष्टिक महाप्रसादाचे महत्त्व

मिरवणुकीतील गर्दीत पायी प्रवास करताना लोकांमधील पाण्याची आणि ऊर्जेची पातळी झपाट्याने कमी होते. अशा वेळी दूध किंवा इतर नाशवंत घटकांपासून बनवलेले गोड पदार्थ उन्हामुळे किंवा दमटपणामुळे काही तासांतच आंबट किंवा खराब होऊ शकतात. हे दूषित अन्न खाल्ल्याने अन्नबाधा (फूड पॉइझनिंग) होण्याचा मोठा धोका निर्माण होतो, ज्यामुळे उत्सवाच्या आनंदाला विरजण पडू शकते.

या सर्व समस्या टाळण्यासाठी मंडळ आणि गृहनिर्माण सोसायट्यांनी पचनास सोपे आणि रोगप्रतिकारक शक्ती टिकवून ठेवणारे पदार्थ निवडले पाहिजेत. सुके आणि पोषक पदार्थ वाटल्यास ते सहज वाहून नेता येतात आणि त्यांची साठवणूक करणेही सोयीचे होते. यामुळे अन्नाची नासाडी टळते आणि सर्व वयोगटातील भाविकांना अत्यंत सुरक्षितपणे बाप्पाचा नैवेद्य प्रसाद म्हणून स्वीकारता येतो.

१. खमंग आणि मसालेदार सुके काळे चणे

काळे चणे हे शरीराला समृद्ध प्रमाणात प्रथिने आणि कर्बोदके पुरवणारे एक उत्तम कडधान्य आहे. घरच्या घरी उकडलेले काळे चणे मोजक्या तेलात कढीपत्ता, मोहरी, हळद आणि जिरे यांची फोडणी देऊन कोरडे बनवता येतात. हा पारंपारिक नैवेद्य कमी वेळेत आणि स्वस्त दरात मोठ्या प्रमाणावर तयार करता येतो.

हा कोरडा प्रसाद छोट्या पानांच्या किंवा कागदाच्या पिशव्यांमध्ये (द्रोण) ठेवून सहज वाटता येतो. या सुक्या चण्यांमध्ये पाण्याचा वापर कमी असल्याने ते तासनतास खराब न होता ताजे राहतात. विसर्जन मिरवणुकीत चालणाऱ्या भाविकांना यामुळे भरपूर ताकद आणि ऊर्जा मिळते, ज्यामुळे चालताना त्यांना थकवा जाणवत नाही.

२. राजगिरा आणि सुकामेव्याचे लाडू

राजगिरा म्हणजेच अमरनाथ हा कॅल्शियम, लोह आणि प्रथिनांचा नैसर्गिक खजिना मानला जातो. गुळ वापरून तयार केलेले राजगिऱ्याचे मऊ लाडू चवीला अप्रतिम आणि शरीराला अत्यंत पौष्टिक असतात. सणासुदीच्या दिवसात उपवास करणाऱ्या भाविकांसाठी देखील हा एक अतिशय शुद्ध आणि योग्य प्रसादाचा सोपा पर्याय ठरतो.

जर तुम्हाला अतिरिक्त पोषण द्यायचे असेल, तर खजूर, बदाम, काजू आणि मनुके एकत्र कुस्करून सुक्या मेव्याचे साखरमुक्त लाडू तयार करू शकता. हे लाडू लहान आकाराचे असल्याने मुलांपासून वृद्धांपर्यंत सर्वजण ते सहज खाऊ शकतात. कागदी किंवा लहान वेष्टनात पॅक केल्याने हा प्रसाद रस्त्यावरील धुळीपासून पूर्णपणे सुरक्षित राहतो.

३. कुरकुरीत मखाना आणि फुटाणे भेळ

ज्यांना अत्यंत साध्या, कोरड्या आणि कमी वजनाच्या पदार्थाचे वाटप करायचे आहे, त्यांच्यासाठी मखाना आणि फुटाणे यांचे मिश्रण आदर्श आहे. मखान्यांमध्ये मुबलक प्रमाणात अँटिऑक्सिडंट्स असतात आणि फुटाणे प्रथिनांचे उत्तम स्रोत मानले जातात. थोडे तूप, जिरेपूड, सैंधव मीठ आणि हळद घालून हे कोरडे मिश्रण तयार केले जाते.

हा प्रसाद वजनाने अत्यंत हलका असल्यामुळे मिरवणुकीच्या वाहनांमध्ये किंवा स्वयंसेवकांच्या हातात सहज वाहून नेला जाऊ शकतो. यात कोणत्याही प्रकारचा पाण्याचा किंवा तेलाचा अधिक वापर नसतो, ज्यामुळे तो खराब होण्याचा प्रश्नच उद्भवत नाही. गर्दीत चालताना लोक अत्यंत आनंदाने हा पौष्टिक आणि कुरकुरीत प्रसाद खाऊ शकतात.

४. ताजी फळे - केळी आणि सफरचंद

जर मिरवणुकीच्या दिवशी स्वयंपाक करण्याची सोय नसेल किंवा वेळ वाचवायचा असेल, तर ताजी फळे वाटणे हा जगातील सर्वात सोपा आणि आरोग्यदायी प्रसादाचा पर्याय आहे. केळी अत्यंत स्वस्त, भरपूर ऊर्जा देणारी आणि पोट भरणारी असतात. केळ्याशिवाय सफरचंद किंवा संत्री ही फळे देखील मिरवणुकीत वाटण्यासाठी योग्य ठरतात.

फळे निसर्गात:च सालीने वेष्टित असतात, त्यामुळॆ बाहेरील प्रदूषण वा रस्त्यावरील धुळीचा त्यांच्या अंतर्गत भागावर कोणताही परिणाम होत नाही. भाविक ती सहजपणे सोलू शकतात आणि खाऊ शकतात. तसेच यामुळे अन्नाची नासाडी होत नाही आणि विसर्जन मार्गावर प्लास्टिक कचरा निर्माण होण्याची शक्यता खूप कमी होते.

५. गुळ-शेंगदाणे चिक्की आणि पोहा चिवडा

भाजीतले पोहे किंवा भाजक्या पोह्यांचा सुका चिवडा हा महाराष्ट्रातील पारंपारिक आणि आवडता अल्पोपहार आहे. कमी तेलात भाजलेले पोहे, कढीपत्ता, शेंगदाणे आणि डाळे यांचा वापर करून बनवलेला चिवडा अतिशय चवदार लागतो. हा चिवडा अनेक आठवडे चांगला राहतो आणि गर्दीमध्ये अगदी सहज आणि जलद पद्धतीने वाटता येतो.

यासोबतच बाजारात मिळणारे लहान गुळ-शेंगदाणे चिक्कीचे पॅकेट्स हाही एक भन्नाट महाप्रसाद पर्याय आहे. गुळामुळे शरीराला आवश्यक लोह मिळते, तर शेंगदाण्यांमुळे शरीराला योग्य प्रमाणात चांगले फॅट्स मिळतात. हे बंद पॅकेट्स हाताळण्यास सुलभ असतात आणि रस्त्यावर चालताना किंवा गाड्यांमधून जाताना भक्तांना पटकन देता येतात.

प्रसाद वाटप करताना घ्यावयाची महत्त्वाची काळजी

मिरवणुकांमध्ये केवळ निरोगी पदार्थांची निवड करणे पुरेसे नाही, तर त्यांचे वाटप अत्यंत सुरक्षितपणे होणे तितकेच गरजेचे आहे. रस्त्यांवर कचरा होऊ नये म्हणून प्रसाद वाटपाच्या जागेजवळ कचरा गोळा करण्यासाठी प्लास्टिकमुक्त कचराकुंड्यांची व्यवस्था करावी. यामुळे मिरवणुकीच्या भागात अस्वच्छता पसरणार नाही आणि आपण पर्यावरणाची काळजी घेऊ शकू.

प्रसाद तयार करणाऱ्या आणि त्यांचे वाटप करणाऱ्या स्वयंसेवकांनी वैयक्तिक स्वच्छतेची विशेष काळजी घ्यावी. तोंड पूर्णपणे झाकणारे मास्क किंवा हातात ग्लोव्हज वापरणे अधिक सुरक्षित ठरते. तसेच कागदी द्रोण किंवा पानांच्या वाट्यांचा वापर करून आपण प्लास्टिकच्या दुष्परिणामांपासून आपल्या मातीचे रक्षणही करू शकतो.

विसर्जन मिरवणुकीदरम्यान भक्तांना सुदृढ आणि निरोगी ठेवणे ही बाप्पाच्या भक्तीचाच एक भाग आहे. या सोप्या आणि पौष्टिक पाच खाद्यपदार्थांचा वापर करून आपण भक्तांना निरोगी ऊर्जेचे दान देऊ शकतो. यंदाच्या अनंत चतुर्दशीला या आरोग्यदायी महाप्रसादाची निवड करून बाप्पाला आणि त्याच्या लाडक्या भक्तांना एका खास अंदाजात निरोप देऊया.