अजित पवारांचे लियरजेट प्लेन कसे क्रॅश झाले, विमानात बिघाड की वैमानिकाची चूक; नेमकं सत्य काय घडलं?

महाराष्ट्राचे उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांच्या निधनाने संपूर्ण देश हादरला आहे. मुंबईहून बारामतीसाठी निघालेल्या 'लियरजेट-४५' (Learjet-45) विमानाचा बारामती विमानतळाजवळ भीषण अपघात झाला. मात्र, हा अपघात तांत्रिक बिघाडामुळे झाला की वैमानिकाच्या चुकीमुळे? प्रत्यक्षदर्शींनी सांगितलेला तो थरार आणि तज्ज्ञांनी वर्तवलेली संभाव्य कारणे यांचा हा विशेष आढावा.

लँडिंगपूर्वीची ती ३५ मिनिटे: काय घडले हवेत?

अजित पवारांचे विमान सकाळी ८:१० वाजता मुंबईहून निघाले. बारामतीजवळ पोहोचल्यावर वैमानिकाला लँडिंगसाठी अडचणी येऊ लागल्या. तज्ज्ञांच्या मते आणि एअरक्राफ्ट ट्रॅकरनुसार, विमान लँडिंग करण्यापूर्वी सुमारे ३५ मिनिटे हवेतच घिरट्या घालत होते. प्रत्यक्षदर्शींचा अनुभव: विमानतळाजवळ उपस्थित असलेल्या नागरिकांच्या म्हणण्यानुसार, विमान १०० फूट उंचीवर आले होते आणि धावपट्टीवर उतरणार असे वाटत असतानाच ते पुन्हा हवेत गेले. "विमानाने गिरकी घेतली आणि अचानक ते जमिनीवर आदळले. त्यानंतर चित्रपटात होतो तसा मोठा स्फोट झाला," असे एका प्रत्यक्षदर्शीने सांगितले.

अपघाताची ४ संभाव्य कारणे: DGCA कडून चौकशी सुरू

तज्ज्ञांच्या मते, या भीषण अपघातामागे खालील चार महत्त्वाची कारणे असू शकतात:

१. अत्यंत कमी दृश्यमानता (Low Visibility)

बारामतीचा परिसर डोंगराळ आहे. अपघाताच्या वेळी दृश्यमानता सुमारे २००० मीटर होती. पहिल्या प्रयत्नात धावपट्टी न दिसल्याने वैमानिकाने 'गो-अराउंड' (परत उंचीवर जाणे) करण्याचा प्रयत्न केला. याच प्रयत्नात दुसऱ्यांदा उतरताना विमान नियंत्रणाबाहेर गेले असण्याची दाट शक्यता आहे.

२. वैमानिकाची चूक (Pilot Error)

विमानाचे कॅप्टन सुमित कपूर अनुभवी होते. मात्र, अनेकदा व्हीआयपी (VIP) प्रवाशांना वेळेवर पोहोचवण्यासाठी वैमानिक धोका पत्करतात. १०० फूट उंचीवरून विमान पुन्हा वर नेण्याचा प्रयत्न झाला, याचा अर्थ शेवटच्या क्षणी काहीतरी तांत्रिक किंवा मानवी चूक झाली असावी. जागतिक स्तरावर ५०% विमान अपघात हे वैमानिकाच्या चुकीमुळे होतात.

३. लियरजेट-४५ आणि तांत्रिक बिघाड

अजित पवार ज्या विमानातून प्रवास करत होते, ते १६ वर्षे जुने होते. याच 'VSR व्हेंचर्स' कंपनीचे एक विमान २०२३ मध्ये मुंबईतही क्रॅश झाले होते. इंजिन किंवा नियंत्रण प्रणालीमध्ये (Control System) बिघाड झाल्यास लँडिंगचा अँगल चुकू शकतो, ज्यामुळे विमान धावपट्टीवरून घसरले असावे.

४. हवामानातील अचानक बदल (Turbulence)

लियरजेट हे मध्यम आकाराचे हलके विमान आहे. हवेचा वेग किंवा वाऱ्याची दिशा अचानक बदलल्यास अशी विमाने भरकटतात. २००८ मध्ये मेक्सिकोत अशाच एका विमानाचा वाऱ्याच्या लाटांमुळे अपघात झाला होता.

विमान अपघातात जीव गमावलेले भारतीय नेते

अजित पवारांच्या या दुर्दैवी निधनाने भारताच्या राजकीय इतिहासातील जुन्या जखमा ताज्या केल्या आहेत. यापूर्वी अनेक दिग्गज नेत्यांचा विमान किंवा हेलिकॉप्टर अपघातात अंत झाला आहे:

• संजय गांधी (१९८०) : दिल्लीत विमान उडवताना अपघात. 
• माधवराव सिंधिया (२००१) : उत्तर प्रदेशात खाजगी विमान कोसळले. 
• जी.एम.सी. बालयोगी (२००२) : लोकसभा अध्यक्षांचा हेलिकॉप्टर अपघातात मृत्यू. 
• दोर्जी खांडू (२०११) : अरुणाचलच्या मुख्यमंत्र्यांचा हेलिकॉप्टर अपघातात अंत. 
• विजय रूपाणी (२०२५) : गुजरातच्या माजी मुख्यमंत्र्यांचा विमान अपघातात मृत्यू.

आता पुढे काय?

नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालय (DGCA) आता विमानाचा 'ब्लॅक बॉक्स' शोधत आहे. या ब्लॅक बॉक्समधील डेटा मिळाल्यानंतरच इंजिनमध्ये बिघाड होता की वैमानिकाकडून काही चूक झाली, याचे सत्य समोर येईल. सध्या संपूर्ण बारामती आणि महाराष्ट्र या धडाडीच्या नेत्याला अखेरचा निरोप देण्यासाठी शोकसागरात बुडाला आहे.