दुन पुस्तक महोत्सवात गढवाली आणि कुमाऊंनी साहित्याचा बोलबाला; २६ नवीन पुस्तकांचे प्रकाशन

सध्या सुरू असलेला 'दुन पुस्तक महोत्सव २०२६' हा साहित्य आणि संस्कृतीचा एक उत्साहपूर्ण उत्सव म्हणून समोर आला असून, यामध्ये प्रादेशिक भाषांवर विशेष लक्ष केंद्रित करण्यात आले आहे. एका महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक उपक्रमांतर्गत, नॅशनल बुक ट्रस्ट, इंडिया (NBT) ने उत्तराखंडचा समृद्ध भाषिक वारसा अधोरेखित करणारी २६ नवीन पुस्तके प्रकाशित केली आहेत-यात १३ गढवाली आणि १३ कुमाऊंनी भाषेतील पुस्तकांचा समावेश आहे.

ऐतिहासिक परेड ग्राऊंडवर आयोजित हा महोत्सव डेहराडूनला हळूहळू एका भरभराटीच्या साहित्यिक केंद्रात रूपांतरित करत आहे. देशभरातील प्रकाशकांचे ३०० हून अधिक पुस्तक स्टॉल्स, विविध सत्रे आणि मुलांसाठी दररोज आयोजित केल्या जाणाऱ्या शैक्षणिक उपक्रमांमुळे या कार्यक्रमाने सर्वांचे लक्ष वेधून घेतले आहे. तथापि, प्रादेशिक भाषांवरील प्रबळ लक्ष हे या महोत्सवाचे सर्वात वैशिष्ट्यपूर्ण पैलू ठरले आहे.

गढवाली आणि कुमाऊंनी भाषेतील या २६ पुस्तकांचे अनावरण ४ एप्रिल रोजी महोत्सवाच्या उद्घाटनप्रसंगी मुख्यमंत्री पुष्कर सिंह धामी आणि इतर मान्यवरांच्या हस्ते करण्यात आले. ही पुस्तके नॅशनल बुक ट्रस्टच्या एका समर्पित उपक्रमाचे फलित आहेत, ज्यासाठी उत्तराखंडमधील लेखक, अनुवादक आणि भाषा तज्ज्ञांना एकत्र आणले गेले होते.

गेल्या वर्षी आयोजित केलेल्या एका विशेष कार्यशाळेच्या आधारावर, या प्रकल्पात बालसाहित्य आणि महत्त्वाच्या साहित्यिक कृतींचे गढवाली आणि कुमाऊंनी भाषेत संकलन व अनुवाद करण्यात आला. या भाषा राज्याच्या सांस्कृतिक ओळखीचा अविभाज्य भाग आहेत, परंतु मुख्य प्रवाहातील प्रकाशनांमध्ये त्यांना अनेकदा कमी प्रतिनिधित्व मिळाले आहे. मातृभाषेत दर्जेदार वाचन साहित्य उपलब्ध करून देणे आणि तरुण पिढी आपल्या भाषिक मुळांशी जोडलेली राहावी याची खात्री करणे हा या उपक्रमाचा मुख्य उद्देश आहे.

प्रकाशन झालेल्या गढवाली पुस्तकांमध्ये 'चौरी-चौरा जन क्रांती को नयो सबेरो', 'नन्ना हैरा चखुला', 'उम्मीदै किरण', 'गैरा सागरा अजूबा' आणि 'आदमी अर छैल अर हौरि कहाणी' यांचा समावेश आहे. कुमाऊंनी पुस्तकांमध्ये 'माटी म्यार देशे की', 'अभिमानै हार', 'बधानै जाणी कान', 'खाटू श्यामार्क अनसुनी कहाणी' आणि 'गुलाब का दगडू' यांसह इतर शीर्षकांचा समावेश आहे.

राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण २०२० शी सुसंगत

हा उपक्रम राष्ट्रीय शैक्षणिक धोरण (NEP) २०२० च्या दृष्टिकोनाशी सुसंगत आहे, जे बहुभाषिक शिक्षण आणि मातृभाषेतून शिक्षणाला प्रोत्साहन देते. तज्ज्ञांच्या मते, असे प्रयत्न घरात बोलली जाणारी भाषा आणि औपचारिक शिक्षणात वापरली जाणारी भाषा यातील अंतर कमी करण्यास मदत करतात, ज्यामुळे सुरुवातीच्या साक्षरतेला बळकटी मिळते. प्रादेशिक अनुवादांसह अनेक भाषांमध्ये कथा उपलब्ध करून दिल्याने केवळ सुलभताच वाढत नाही, तर भारताच्या वैविध्यपूर्ण भाषिक लँडस्केपबद्दल आदर देखील निर्माण होतो.

दुन लिट फेस्टने वाढवली बौद्धिक खोली

पुस्तकांच्या प्रकाशनाला जोडूनच ५ एप्रिलपासून 'दुन लिट फेस्ट' सुरू झाला असून, तो संवाद आणि विचारविनिमयाचा एक गतिमान मंच बनला आहे. या कार्यक्रमात नितीन सेठ, कुलप्रीत यादव, अखिलेंद्र मिश्रा, आचार्य प्रशांत, शुभांशू शुक्ला आणि सतीश दुआ यांच्यासह अनेक दिग्गज वक्त्यांचा सहभाग आहे.

या महोत्सवातील चर्चा चित्रपट आणि समकालीन साहित्यापासून ते नेतृत्व, देशभक्ती आणि विकसित होत जाणारे मानव-यंत्र नाते अशा विविध विषयांवर पसरलेली आहे, ज्यामुळे हा एक व्यापक सांस्कृतिक आणि बौद्धिक अनुभव ठरत आहे. पुस्तके, संवाद आणि संस्कृती यांचा संगम होत असताना, दुन पुस्तक महोत्सव दुन खोऱ्यातील आवाजांचा उत्सव साजरा करत भारताच्या बहुभाषिक साहित्यिक वारशाचा पाया अधिक मजबूत करत आहे.