भारताच्या विकासाचा 'पॉवर' प्लॅन; सागर अदानींनी मांडला ऊर्जा सुरक्षेचा मंत्र!

अदानी समूहाचे कार्यकारी संचालक सागर अदानी यांनी मंगळवारी सांगितले की, २१ व्या शतकात ऊर्जेची उपलब्धता हा लवचिकतेचा निर्णायक घटक असेल. भारताची दीर्घकालीन विकासाची महत्त्वाकांक्षा ही मुबलक, विश्वासार्ह आणि परवडणाऱ्या वीज पायाभूत सुविधांच्या उभारणीवर अवलंबून आहे, असे त्यांनी ठामपणे नमूद केले.

नवी दिल्ली येथे आयोजित एका आंतरराष्ट्रीय शिखर परिषदेत बोलताना सागर अदानी म्हणाले की, अलीकडील जागतिक संघर्ष आणि पुरवठा साखळीतील विस्कळीतपणामुळे हे दिसून आले आहे की ऊर्जेचा तुटवडा किंवा धक्के कशा प्रकारे रातोरात अर्थव्यवस्थांवर परिणाम करू शकतात. त्यांनी नमूद केले की, कोणत्याही राष्ट्रापुढील आव्हान आता केवळ विकासापुरते मर्यादित नसून, व्यत्ययांना तोंड देण्याच्या क्षमतेवरही अवलंबून आहे. भारताचा उल्लेख 'आकांक्षेने प्रेरित राष्ट्र' असा करताना ते म्हणाले की, देशातील तरुण पिढी, शेतकरी आणि उद्योजक सर्वच एका भक्कम आर्थिक भविष्यासाठी योगदान देत आहेत. मात्र, केवळ आकांक्षांद्वारे राष्ट्राची उभारणी होऊ शकत नाही, त्यासाठी ऊर्जेचा भक्कम पाया आवश्यक आहे, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

भारतातील जवळपास प्रत्येक मोठे विकासाचे आव्हान ऊर्जेशी जोडलेले असल्याचे त्यांनी सांगितले. त्यांच्या मते, जलसुरक्षेसाठी पाणी शुद्धीकरण (डिसॅलिनेशन) आणि वितरणासाठी ऊर्जेची गरज आहे; अन्न सुरक्षा ही खते, सिंचन आणि लॉजिस्टिकवर अवलंबून आहे; तर डिजिटल वाढीसाठी डेटा सेंटर्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) आणि कॉम्प्युटिंग पायाभूत सुविधांसाठी विजेची आवश्यकता आहे. सागर अदानी यांनी निदर्शनास आणून दिले की, भारताचा दरडोई ऊर्जेचा वापर अजूनही जागतिक सरासरीपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी आहे, जे भविष्यातील मागणीचे प्रमाण दर्शवते. २०४७ पर्यंत भारताला विकसित राष्ट्र बनण्याचे उद्दिष्ट गाठायचे असेल, तर केवळ किरकोळ विस्ताराऐवजी वीज निर्मिती क्षमतेत मोठी संरचनात्मक झेप घ्यावी लागेल, असे ते म्हणाले.

पुढील दोन दशकांत भारताला सुमारे २,००० गिगावॅट नवीन क्षमतेची गरज भासू शकते, आणि ही ऊर्जा परवडणारी, सुलभ आणि अधिक स्वच्छ असणे सुनिश्चित करावे लागेल, असे त्यांनी नमूद केले. जागतिक उदाहरणांचा संदर्भ देत ते म्हणाले की, ज्या राष्ट्रांनी मोठ्या प्रमाणावर लवचिकता निर्माण केली आहे, त्यांनी एकतर स्वावलंबन किंवा धोरणात्मक भागीदारीद्वारे आपला ऊर्जेचा पाया सुरक्षित केला आहे. भारताने मोठ्या प्रमाणावर विद्युतीकरण, आयात ऊर्जेवरील अवलंबित्व कमी करणे आणि देशांतर्गत ऊर्जेचा कणा मजबूत करण्यावर लक्ष केंद्रित केले पाहिजे, असा आग्रह त्यांनी धरला. त्यांच्या मते, विद्युतीकरण हा देशाच्या दीर्घकालीन आर्थिक स्थिरतेचा सर्वात विश्वासार्ह मार्ग आहे.

सागर अदानी यांनी वैविध्यपूर्ण ऊर्जा मिश्रणाचा (Energy Mix) पुरस्कार केला असून भारत सरकारने अक्षय ऊर्जा, जलविद्युत, कार्यक्षम औष्णिक आणि अणुऊर्जेचा पूर्ण वापर केला पाहिजे, असे म्हटले. अक्षय ऊर्जेचा विस्तार वेगाने सुरू राहील, परंतु जमिनीची उपलब्धता आणि ऊर्जेच्या अनियमिततेसारखी आव्हाने पाहता संतुलित पोर्टफोलिओ असणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. गेल्या दशकातील भारताच्या धोरणात्मक दिशेचे कौतुक करताना ते म्हणाले की, सुधारणा, पायाभूत सुविधांचा विस्तार, अक्षय ऊर्जेतील वाढ आणि मजबूत पारेषण (ट्रान्समिशन) जाळ्यामुळे अधिक अंमलबजावणी-केंद्रित व्यावसायिक वातावरण तयार झाले आहे.

अदानी समूहाच्या भूमिकेबद्दल बोलताना त्यांनी सांगितले की, हा समूह भारताचा दीर्घकालीन ऊर्जा कणा तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. ते पुढे म्हणाले की, अध्यक्ष गौतम अदानी यांनी एकात्मिक गुंतवणूक धोरणाद्वारे ऊर्जा संक्रमणासाठी १०० अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त गुंतवणूक करण्याचे वचन दिले आहे. अदानी समूह अक्षय ऊर्जा क्षमता, साठवणूक प्रणाली (स्टोरेज), पारेषण नेटवर्क आणि ग्रीन हायड्रोजन इकोसिस्टमचा विस्तार करत असल्याचे सागर अदानी यांनी सांगितले. बंदरे, लॉजिस्टिक, विमानतळ आणि डेटा सेंटर्समधील गुंतवणूक ही एकात्मिक लवचिकतेच्या व्यापक दृष्टीकोनाचा भाग असल्याचेही त्यांनी स्पष्ट केले.

आपल्या भाषणाचा समारोप करताना ते म्हणाले की, खरा प्रश्न भारताला अधिक ऊर्जेची गरज आहे की नाही हा नसून, देश किती वेगाने तिची निर्मिती करू शकतो हा आहे. जर भारत मोठ्या प्रमाणावर मुबलक, परवडणारी आणि स्वच्छ ऊर्जा पुरवण्यात यशस्वी झाला, तर तो केवळ स्वतःचे भविष्य सुरक्षित करणार नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेलाही बळकटी देईल, असे त्यांनी शेवटी सांगितले.