विद्युतीकरण आणि स्वदेशी ऊर्जा: भारताचा सर्वात मोठा सुरक्षा कवच - सागर अदानी

मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय तणावामुळे जागतिक इंधन बाजारपेठेत अनिश्चितता निर्माण होत असताना, अदानी ग्रीन एनर्जी लिमिटेडचे ​​कार्यकारी संचालक सागर अदानी यांनी म्हटले आहे की, बाह्य ऊर्जा धक्क्यांना भारताचा सर्वात प्रभावी दीर्घकालीन प्रतिसाद म्हणजे आपल्या अर्थव्यवस्थेचे वेगाने विद्युतीकरण करणे आणि मोठ्या प्रमाणावर देशांतर्गत वीज क्षमता निर्माण करणे हा आहे.

नवी दिल्लीत अलीकडेच पार पडलेल्या एका जागतिक शिखर परिषदेत बोलताना सागर अदानी म्हणाले की, राष्ट्रीय लवचिकतेची आधुनिक व्याख्या आता ऊर्जेचा प्रवेश, परवडणारी क्षमता आणि पुरवठा सुरक्षेशी जोडली गेली आहे. त्यांनी नमूद केले की, जगाच्या एका भागात होणाऱ्या व्यत्ययामुळे शिपिंग मार्ग, वस्तूंच्या किमती, पुरवठा साखळी आणि खंडांमधील आर्थिक स्थिरतेवर किती लवकर परिणाम होऊ शकतो, हे अलीकडील आंतरराष्ट्रीय संघर्षांनी पुन्हा एकदा सिद्ध केले आहे.

त्यांच्या मते, राष्ट्रांसमोरील प्रश्न आता केवळ ते किती वेगाने आर्थिक प्रगती करू शकतात यापुरता मर्यादित नसून, ते अचानक येणाऱ्या अडथळ्यांना किती खंबीरपणे तोंड देऊ शकतात यावर अवलंबून आहे. ते म्हणाले की, हे आव्हान भारतासाठी विशेषतः समर्पक आहे, जिथे आर्थिक वाढीच्या महत्त्वाकांक्षा, औद्योगिक विस्तार आणि वाढत्या राहणीमानासाठी येणाऱ्या दशकांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर आणि विश्वासार्ह ऊर्जा पुरवठ्याची आवश्यकता भासणार आहे.

सागर अदानी म्हणाले की, भारताच्या विकासाचे प्राधान्यक्रम ऊर्जेच्या उपलब्धतेशी खोलवर जोडलेले आहेत. जलसुरक्षा ही सांडपाणी प्रक्रिया, पंपिंग आणि निःक्षारीकरणासाठी (डिसेलिनेशन) लागणाऱ्या विजेवर अवलंबून आहे. अन्नसुरक्षेसाठी सिंचन व्यवस्था, खत उत्पादन, शीतगृहे आणि लॉजिस्टिक्ससाठी ऊर्जेची गरज असते. ते पुढे म्हणाले की, डिजिटल क्षेत्रातील नेतृत्व देखील डेटा सेंटर्स, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) प्रणाली, टेलिकॉम नेटवर्क आणि कॉम्प्युटिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरसाठी लागणाऱ्या अखंड वीजपुरवठ्यावर अवलंबून आहे.

त्यांनी निरीक्षण नोंदवले की, भारताचा दरडोई ऊर्जा वापर अनेक विकसित अर्थव्यवस्थांच्या तुलनेत आणि जागतिक सरासरीपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी आहे. याचा अर्थ असा की, उत्पन्न वाढल्याने, शहरीकरण वेगवान झाल्याने आणि औद्योगिक क्रियाकलापांचा विस्तार झाल्यामुळे भविष्यात ऊर्जेच्या मागणीत मोठी वाढ होईल.

ते म्हणाले की, २०४७ पर्यंत भारताला विकसित अर्थव्यवस्था बनण्याचे आपले दीर्घकालीन उद्दिष्ट गाठायचे असेल, तर देशाला केवळ वीज निर्मितीमध्ये हळूहळू वाढ करून चालणार नाही, तर ऊर्जा निर्मिती, पारेषण आणि साठवणूक यामध्ये मोठी रचनात्मक झेप घेण्याची गरज आहे. त्यांनी अंदाज वर्तवला की, पुढील दोन दशकांत भारताला सुमारे २,००० गिगावॅट अतिरिक्त वीज क्षमतेची गरज भासू शकते, तसेच ही वीज परवडणारी, सर्वत्र उपलब्ध आणि प्रगतपणे स्वच्छ असेल याची खात्री करावी लागेल.

व्यावहारिक आणि संतुलित धोरणात्मक दृष्टिकोनाचे आवाहन करताना सागर अदानी म्हणाले की, अक्षय ऊर्जा वेगाने वाढत राहील आणि भारताच्या भविष्यासाठी ती केंद्रस्थानी असेल. मात्र, त्यांनी पुढे जोडले की जमिनीच्या मर्यादा आणि अधूनमधून येणाऱ्या तांत्रिक समस्यांमुळे केवळ अक्षय ऊर्जा हे आव्हान सोडू शकत नाही. याच कारणामुळे त्यांनी सांगितले की, भारताने सौर आणि पवन उर्जेसोबतच जलविद्युत, कार्यक्षम औष्णिक वीज निर्मिती, अणुऊर्जा आणि साठवणूक तंत्रज्ञानाचा समावेश असलेले वैविध्यपूर्ण ऊर्जा मिश्रण स्वीकारले पाहिजे.

परिवहन, उद्योग आणि घरांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर विद्युतीकरण हाच आयात केलेल्या जीवाश्म इंधनावरील रचनात्मक अवलंबित्व कमी करण्यासाठी भारताचा सर्वात विश्वसनीय मार्ग आहे, यावर त्यांनी भर दिला. त्यांच्या मते, वीज निर्मितीमध्ये अधिक स्वावलंबन देशाला आंतरराष्ट्रीय तेल आणि वायू बाजारातील अस्थिरतेपासून संरक्षण देईल.

भारताच्या धोरणात्मक वातावरणाचा संदर्भ देत सागर अदानी म्हणाले की, पायाभूत सुविधांमधील सुधारणा, जलद मंजुरी, सुधारित पारेषण नेटवर्क आणि अक्षय ऊर्जा उत्पादनासाठी सतत मिळणाऱ्या पाठिंब्यामुळे दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी एक मजबूत परिसंस्था तयार करण्यास मदत झाली आहे. ते म्हणाले की, लवचिकता निर्माण करण्यासाठी धोरणात्मक सातत्य आणि अंमलबजावणीभिमुख प्रशासन अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

ऊर्जा संक्रमणामध्ये अदानी समूहाच्या भूमिकेबद्दल बोलताना ते म्हणाले की, हा समूह केवळ स्वतंत्र मालमत्ता निर्माण करण्याऐवजी एकात्मिक पायाभूत सुविधा प्रणाली तयार करण्यावर लक्ष केंद्रित करत आहे. यामध्ये अक्षय ऊर्जा निर्मिती, ऊर्जा साठवणूक, पारेषण जाळे, ग्रीन हायड्रोजन, लॉजिस्टिक्स, बंदरे, विमानतळ आणि डिजिटल पायाभूत सुविधांमधील गुंतवणुकीचा समावेश आहे. ते असेही म्हणाले की, ऊर्जा संक्रमणासाठी समूहाने दिलेली १०० अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त गुंतवणुकीची वचनबद्धता ही भारतातील संधीचे प्रमाण आणि जलद अंमलबजावणीची गरज दर्शवते.

सागर अदानी यांनी समारोप करताना म्हटले की, खरा मुद्दा आता भारताला अधिक ऊर्जेची गरज आहे की नाही हा नसून, भारत किती लवकर आवश्यक पायाभूत सुविधा उभारू शकतो हा आहे. ते पुढे म्हणाले की, जर भारत मोठ्या प्रमाणावर मुबलक, परवडणारी आणि स्वच्छ वीज पुरवण्यात यशस्वी झाला, तर तो केवळ १.४ अब्ज लोकांचे भविष्य सुरक्षित करणार नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेत एक मोठी स्थिर भूमिका देखील बजावेल.