India Iran trade : इराणमधील सत्तासंघर्ष आणि भारताची चिंता: व्यापार विस्कळीत झाल्यास काय महागणार?

India Iran trade News : भारत आणि इराण यांचे संबंध केवळ राजनैतिक नसून ते शतकानुशतके जुने, सांस्कृतिक आणि आर्थिक पायावर उभे आहेत. सध्या इराणमध्ये सुरू असलेली सर्वात मोठी सरकारविरोधी चळवळ केवळ त्या देशासाठीच नाही, तर भारताच्या अर्थव्यवस्थेसाठीही चिंतेचा विषय ठरत आहे. जर इराणमधील राजकीय अस्थिरता वाढली किंवा सत्तापालट झाला, तर त्याचा थेट परिणाम भारतीय सामान्यांच्या खिशावर आणि उद्योगांवर होऊ शकतो.

१. भारत-इराण व्यापार: एक ऐतिहासिक वारसा!

भारत आणि इराणमधील व्यापार संबंधांची मुळे प्राचीन काळापासून रुजलेली आहेत. शेती, ऊर्जा, उद्योग आणि संस्कृती या चार खांबांवर हा व्यापार टिकून आहे. अलीकडच्या काळात जागतिक निर्बंधांमुळे या व्यापारात काही अडथळे आले असले, तरी दोन्ही देशांनी 'पसंतीपर व्यापार करार' (PTA) च्या माध्यमातून हे संबंध अधिक दृढ करण्याचा प्रयत्न केला आहे.

२. इराणकडून भारतात काय येते?

जर इराणमध्ये संकट ओढवले, तर खालील गोष्टींच्या पुरवठ्यावर परिणाम होऊन त्यांच्या किमती गगनाला भिदू शकतात:

कच्चे तेल आणि ऊर्जा संसाधने : भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी इराण नेहमीच महत्त्वाचा राहिला आहे. जरी आंतरराष्ट्रीय निर्बंधांमुळे कच्च्या तेलाची आयात कमी-जास्त होत असली, तरी इराणमधील अस्थिरतेमुळे जागतिक बाजारात तेलाचे दर भडकतील. याचा थेट परिणाम भारतातील पेट्रोल, डिझेलच्या किमतींवर आणि पर्यायाने महागाईवर होईल.

रसायने आणि पेट्रोलियम उत्पादने : भारत इराणकडून मोठ्या प्रमाणावर 'अ‍ॅसायक्लिक अल्कोहोल' आणि 'पेट्रोलियम कोक' आयात करतो. यांचा वापर औद्योगिक प्रक्रियेत होतो. पुरवठा खंडित झाल्यास उत्पादन खर्च वाढू शकतो.

सुकामेवा आणि केशर : भारतीय स्वयंपाकघरात आणि सणासुदीला लागणारे बदाम, पिस्ता, खजूर आणि केशर यांचा इराण हा मुख्य स्रोत आहे. इराणमधील संकटामुळे या वस्तू सर्वसामान्यांच्या आवाक्याबाहेर जाऊ शकतात.

सौंदर्य आणि अन्न उत्पादने : इराणी गुलाबपाणी, 'कश्क-ए-बदेमजान' सारखे खाद्यपदार्थ आणि बांधकाम क्षेत्रासाठी लागणारे मीठ व जिप्सम यांची आयातही धोक्यात येऊ शकते.

३. भारताची इराणला निर्यात: कोणाचे नुकसान होईल?

केवळ आयातच नाही, तर भारताची मोठी निर्यात इराणवर अवलंबून आहे. व्यापारात अडथळा आल्यास भारतीय उत्पादकांचे मोठे नुकसान होऊ शकते:

कृषी उत्पादने : इराण हा भारतीय बासमती तांदळाचा सर्वात मोठा खरेदीदार आहे. तसेच भारतीय काळा चहा आणि कच्ची साखर यांनाही तिथे मोठी मागणी आहे. निर्यात थांबल्यास भारतीय शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर परिणाम होऊ शकतो.

औद्योगिक यंत्रसामग्री आणि औषधे : भारत इराणला लोह, स्टील, शेतीची अवजारे आणि महत्त्वाची औषधे निर्यात करतो. औषधनिर्माण आणि आरोग्य सेवा क्षेत्रात भारताचा वाटा मोठा आहे.

कापड आणि रबर : पॉलिस्टर धागा आणि रबर उत्पादनांच्या निर्यातीतून भारताला मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन मिळते.

४. सांस्कृतिक आणि शैक्षणिक संबंध!

व्यापारापलीकडे, भारत आणि इराणमध्ये मानवी संबंधही खोलवर आहेत. विशेषतः काश्मीरमधील शेकडो विद्यार्थी वैद्यकीय शिक्षणासाठी इराणमधील महाविद्यालयांमध्ये आहेत. राजकीय अस्थिरतेचा परिणाम या विद्यार्थ्यांच्या भवितव्यावर आणि सुरक्षिततेवर होऊ शकतो.