Navratri 2025: नवरात्रीत चप्पल न घालण्याची प्रथा का आहे? कारण ऐकून तुम्हालाही आश्चर्य वाटेल

नवरात्री हा हिंदू धर्मातील एक महत्त्वाचा सण आहे. या काळात लोक नऊ दिवस देवीची पूजा करतात, उपवास करतात आणि वेगवेगळ्या धार्मिक विधींमध्ये सहभागी होतात. या नऊ दिवसांमध्ये, अनेक लोक चप्पल किंवा बूट घालत नाहीत. अनेकांना हा प्रश्न पडतो की नवरात्रीत चप्पल न घालण्यामागे काय कारण आहे? या प्रश्नाचे उत्तर धार्मिक आणि वैज्ञानिक अशा दोन्ही दृष्टीकोनातून दिले जाऊ शकते.

धार्मिक कारण

नवरात्रीत चप्पल न घालण्यामागे अनेक धार्मिक मान्यता आहेत.

• पवित्रता आणि शुद्धता: नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत भक्त देवीच्या पूजेमध्ये पूर्णपणे लीन होतात. चप्पल-बूट बाहेरून येणारी धूळ, माती आणि अपवित्रता घरात आणतात असे मानले जाते. त्यामुळे देवीसमोर नतमस्तक होण्यापूर्वी चप्पल काढून टाकणे हे शुद्धतेचे प्रतीक मानले जाते. मंदिरांमध्ये आणि पूजेच्या ठिकाणी चप्पल काढणे हा एक सामान्य नियम आहे, कारण ते ठिकाण पवित्र मानले जाते. नवरात्रीत घर हेच मंदिर मानले जाते, त्यामुळे या काळात घरात चप्पल न घालण्याची प्रथा आहे.
• अहिंसा आणि सात्विकता: धार्मिक ग्रंथांमध्ये अहिंसेला खूप महत्त्व दिले आहे. चामड्याचे बूट किंवा चप्पल घालणे हे प्राण्यांच्या हत्येशी संबंधित आहे. नवरात्रीच्या काळात उपवास करताना सात्विक जीवनशैलीचे पालन केले जाते, त्यामुळे चामड्यापासून बनवलेल्या वस्तूंचा वापर टाळला जातो.
• तप आणि त्याग: नवरात्रीच्या काळात चप्पल न घालणे हे एक प्रकारचे तप मानले जाते. हे शारीरिक कष्टाचे प्रतीक असून, यामुळे आपले मन आणि शरीर शुद्ध होते असे मानले जाते. यामुळे देवीप्रती आपली भक्ती आणि समर्पण वाढते.

वैज्ञानिक कारण

धार्मिक कारणांसोबतच नवरात्रीत चप्पल न घालण्यामागे काही वैज्ञानिक कारणे देखील आहेत.

• जमिनीशी थेट संबंध: प्राचीन भारतीय परंपरेनुसार, चप्पल न घालता जमिनीवर चालल्याने शरीराला थेट भूमीच्या उर्जेचा (earth's energy) फायदा होतो. याला 'earthing' किंवा 'grounding' असे म्हणतात. जमिनीमध्ये नकारात्मक आयन (negative ions) असतात, जे शरीरातील सकारात्मक आयन संतुलित करतात. यामुळे मानसिक तणाव कमी होतो, रक्तदाब नियंत्रित राहतो आणि रोगप्रतिकारशक्ती सुधारते.
• शरीराचे तापमान नियंत्रण: शरीरातील उष्णता पायाच्या तळव्यांमधून बाहेर पडते. चप्पल घातल्याने ही उष्णता बाहेर पडत नाही, त्यामुळे शरीराचे तापमान वाढू शकते. चप्पल न घातल्याने शरीराचे तापमान संतुलित राहते आणि मन शांत राहते.
• उर्जा आणि संतुलन: शरीरातील विविध ऊर्जा केंद्रे (energy points) पायाच्या तळव्यांशी जोडलेली असतात. चप्पल न घालता चालल्याने या ऊर्जा केंद्रांवर दाब पडतो, ज्यामुळे शरीरात ऊर्जा संचारते आणि संतुलन राखण्यास मदत होते.

नवरात्रीत चप्पल न घालण्याची प्रथा ही केवळ धार्मिक श्रद्धा नसून, त्यामागे अनेक वैज्ञानिक आणि आरोग्यविषयक कारणे आहेत. ही प्रथा आपल्याला शुद्धता, त्याग आणि निसर्गाशी जोडून राहण्याची शिकवण देते. अशाप्रकारे, नवरात्रीचा सण केवळ देवीची पूजा करण्याचा काळ नसून, तो आपल्या जीवनात सात्विकता आणि सकारात्मकता आणण्याचा काळ आहे. त्यामुळे अनेक लोक या काळात चप्पल न घालता देवीप्रती आपली भक्ती व्यक्त करतात.

(टीप: ही माहिती धार्मिक मान्यता आणि इंटरनेटवर उपलब्ध असलेल्या माहितीवर आधारित आहे. कोणताही महत्त्वाचा निर्णय घेण्यापूर्वी कृपया जाणकार ज्योतिषी किंवा पंडितांचा सल्ला घ्या.)