Mauni Amavasya : महाकुंभात मौनी अमावस्येचे काय आहे महत्त्व; जाणून घ्या त्यामागील सर्व रहस्य

प्रयागराज येथे सुरू असलेल्या महाकुंभ मेळ्यात चेंगराचेंगरी झाल्याची घटना समोर आली. मौनी अमावस्येसाठी मोठ्या संख्येने भाविक प्रयागराज येथे जमले आहेत. अशातच चेंगराचेंगरी घटना घडली.

आज मौनी अमावस्येच्या शुभ मुहूर्तावर १० कोटींहून अधिक लोक शाही स्नान (अमृतस्नान) करतील, असे सांगण्यात येत आहे. महाकुंभ मेळ्यातील आध्यात्मिक ऊर्जा वाढत आहे. हा जगातील सर्वात मोठा मेळावा असून लाखो यात्रेकरूंना सामावून घेण्यासाठी त्या पद्धतीचे नियोजनही करण्यात आले आहे. मौनी अमावस्येच्या दिवशी शाही स्नान करण्याची प्रथा आहे. याच पवित्रदिनी ही घटना घडली असल्याने सर्वत्र हळहळ व्यक्त केली जात आहे. चला तर जाणून घेऊया, मौनी अमावस्या म्हणजे काय? महाकुंभ मेळ्यात त्याचे महत्त्व काय?, वाचा सविस्तर...!

मौनी अमावस्या म्हणजे काय?

माघ महिन्याच्या अमावस्याला येणारी मौनी अमावस्येला हिंदू धर्मात अत्यंत आध्यात्मिक आणि ज्योतिषशास्त्रीय महत्त्व आहे. 'मौनी' हा शब्द 'मौन' या शब्दापासून आला आहे, ज्याचा अर्थ मौन, आत्मनिरीक्षण आणि आध्यात्मिक शिस्तीचे प्रतीक आहे. मौनी अमावस्या ही महाशिवरात्रीपूर्वीची शेवटची अमावस्या असून ती सर्वात महत्त्वाची अमावस्या मानली जाते. मौनी असल्याने अनेक भक्त मौनी अमावस्येनंतर काही दिवस मौन पाळणे पसंत करतात. मौनी अमावस्या सूर्य आणि चंद्राच्या संयोगाचा काळ असतो.

मौनी अमावस्येला स्नानाचे महत्त्व?

वैदिक ज्योतिषशास्त्रानुसार, चंद्र मनाचा शासक देवता आहे. मौनी अमावस्येला, चंद्राच्या अनुपस्थितीत मन निर्णय घेण्यास असमर्थ असते किंवा मन भटकण्याची शक्यता असते. चंद्र देवता मनावर नियंत्रण ठेवते आणि विशिष्ट परिस्थितीत कार्य करण्यास प्रवृत्त करते. अशा प्रकारे चंद्र अनुपस्थित असल्याने मन अधिक चंचल, अस्वस्थ आणि गोंधळलेले होते. जेव्हा मन अस्थिर असते तेव्हा त्या काळात घेतलेले निर्णय अपेक्षित परिणाम देत नाहीत, त्यामुळे मौनी अमावस्या ही मनाला स्थिरता आणि जिभेला विश्रांती मिळावी म्हणून मौन पाळण्यासाठी आहे. चंद्राच्या कमकुवत स्थितीमुळे एखाद्या व्यक्तीने यावर अवांछित आणि वाईट शब्द बोलण्याची उच्च शक्यता असल्याने, मौनी अमावस्या मौन पाळण्यासाठी योग्य आहे. असे म्हटले जाते की, गंगा नदीत स्नान केल्याने किंवा इतर नद्यांसह गंगेच्या संगमात स्नान केल्यास मन आणि शरीर शुद्ध होते. हिंदू धर्मात गंगा नदीत स्नान करणे पवित्र मानले जाते.

महाकुंभात मौनी अमावस्येला काय केले जाते?

मौनी अमावस्येला दिवसभर मौन पाळले जाते, ऊर्जा वाचवण्यासाठी अनावश्यक बोलण्यापासून दूर राहण्याकरिता आणि आंतरिक शांती व आत्म-जागरूकतेवर लक्ष केंद्रित करण्याकरिता मौन पाळले जाते. या सरावाने मानसिक स्थिरता, स्पष्टता आणि आंतरिक शांतता मिळते. मौन पाळण्याचे अनेक फायदे आहेत. तणावमुक्त जीवनासाठी मौन पाळणे आवश्यक आहे, असे ग्रंथात सांगण्यात आले आहे. "मौन पाळल्याने मन शांत होते, एकाग्रता वाढते आणि ध्यानाची गहनता वाढते. यामुळे एखादी व्यक्ती आव्हानांना अधिक सहजतेने तोंड देण्यास सक्षम होते. शांत मनामुळे कार्यक्षमतेत आणि निर्णयक्षमतेत सुधारणा होते, व्यक्तींना जीवनात अधिक यश मिळवण्यास मदत होते.

गंगा, यमुना किंवा इतर कोणत्याही पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करणे अत्यंत शुभ मानले जाते. असे मानले जाते की, असा विधी केल्याने एखाद्याची पापं धुऊन जातात आणि सकारात्मक ऊर्जा मिळते. मौनी अमावस्येला 'तर्पण' किंवा 'पितृपूजा'ही केली जाते. मृत आत्म्यांना पाणी, काळे तीळ आणि अन्न अर्पण केल्याने आशीर्वाद मिळतात, ज्यामुळे समृद्धी आणि कौटुंबिक सुसंवाद निर्माण होतो, अशी मान्यता आहे.