Shaikh Hasina : शेख हसीनांना फाशीची शिक्षा;भारतावर 'धर्मसंकट', माजी PMयांना बांगलादेशला देणार का?

India dilemma on Hasina extradition : बांगलादेशच्या राजकारणात सोमवारी एक अभूतपूर्व घटना घडली. आंतरराष्ट्रीय गुन्हे न्यायाधिकरणाने (ICT) बांगलादेशच्या माजी पंतप्रधान शेख हसीना यांना दोषी ठरवत त्यांना थेट मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली आहे.

या निर्णयाने नवी दिल्लीतील राजकीय वर्तुळात मोठी खळबळ माजली आहे, कारण हसीना सध्या भारतात 'सुरक्षित आश्रयस्थानात' राहत आहेत. आता भारत आपल्या दशकांच्या जुन्या विश्वासू मित्राला फाशीसाठी बांगलादेशाच्या हवाली करणार का? हा प्रश्न भारतासमोर मोठे 'धर्मसंकट' उभे करत आहे.

'मानवतेविरुद्धचे गुन्हे' आणि कठोर शिक्षा

आयसीटीने शेख हसीना यांना सर्वात कठोर शिक्षेस पात्र ठरवले आहे. शिक्षेदरम्यान न्यायालयाने स्पष्टपणे म्हटले की, शेख हसीना यांच्या मार्गदर्शनाखाली नागरिकांवर, विशेषतः विद्यार्थ्यांच्या निदर्शनांवर, हिंसक हल्ले झाले.

गंभीर आरोप

हसीना यांच्यावर पोलीस आणि अवामी लीगशी संबंधित सशस्त्र पुरुषांना नागरिकांवर हल्ला करण्यासाठी चिथावण्याचा आरोप होता. यामध्ये खून आणि हत्येचा प्रयत्न असे गंभीर गुन्हे समाविष्ट आहेत.

न्यायालयाचे निरीक्षण

न्यायालयाने मान्य केले की, हा हिंसाचार हसीनाच्या थेट मार्गदर्शनाखाली आणि संरक्षणाखाली घडला. त्यांनी विद्यार्थ्यांच्या निदर्शनांना दडपण्यासाठी प्राणघातक शस्त्रे, हेलिकॉप्टर आणि ड्रोनचा वापर करण्याचे आदेश दिले.

मृत्युदंडाचा आधार

सुरक्षा दलांनी त्यांच्या निर्देशानुसार पाच निदर्शकांना गोळ्या घालून ठार केले. न्यायाधिकरणाच्या मते, हा 'मानवतेविरुद्धच्या गुन्ह्यांच्या सर्व मर्यादा ओलांडणारा' गुन्हा आहे, जो मृत्युदंडापेक्षा कमी शिक्षेस पात्र नाही.

शेख हसीना यांनी मात्र या निर्णयाला पूर्णपणे राजकीयदृष्ट्या प्रेरित ठरवले असून, आयसीटीला आंतरराष्ट्रीय संघटना नसल्याचा दावा केला आहे. 'हा निकाल पूर्वनिर्धारित होता. मला माझा खटला सादर करण्याची संधी देण्यात आली नाही,' असे त्यांनी म्हटले.

दिल्लीतील सुरक्षित आश्रय आणि भारताची भूमिका

ऑगस्ट २०२४ मध्ये बांगलादेशमधून भारतात परतल्यापासून शेख हसीना दिल्लीतील एका सुरक्षित आश्रयस्थानात राहत आहेत. आयसीटीचा निर्णय आल्यानंतरही, भारत इच्छित असल्यास हसीना यांना बांगलादेशला सोपवण्यास नकार देऊ शकतो.

राजकीय दृष्ट्या पाहिल्यास, शेख हसीना अनेक दशकांपासून भारतासाठी एक विश्वसनीय भागीदार आहेत. त्यांच्या कार्यकाळात त्यांनी सीमा सुरक्षा, दहशतवादविरोधी कारवाया आणि ईशान्येकडील राज्यांच्या स्थिरतेत महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.

युनूस सरकारचा भारताविरुद्धचा द्वेष

याउलट, मोहम्मद युनूस यांच्या नेतृत्वाखालील बांगलादेशचे सध्याचे सरकार सातत्याने भारताविरुद्ध 'विष ओकत' आहे.

'ग्रेटर बांगलादेश'चा नकाशा

युनूस यांनी अलिकडेच 'ग्रेटर बांगलादेश'चा एक नकाशा प्रसिद्ध केला, ज्यात भारताच्या पूर्वेकडील राज्यांना बांगलादेशचा भाग म्हणून घोषित करण्यात आले.

पाकिस्तानशी जवळीक

सध्या बांगलादेश पाकिस्तानच्या खूप जवळ गेला आहे. अलिकडच्या काही महिन्यांत पाकिस्तानी लष्कराचे अधिकारी (नंबर दोन अधिकारी आणि नौदल प्रमुख अॅडमिरल नवीद अशरफ) ढाका येथे वारंवार भेट देत आहेत. पाकिस्तानी आणि बांगलादेशी लष्करी अधिकाऱ्यांमध्ये अनेक बैठका झाल्या आहेत.

अनेक संरक्षण तज्ञांचे मत आहे की बांगलादेश सध्या उघडपणे भारताविरुद्ध आपल्या भूभागाचा वापर करत आहे आणि बांगलादेशची राजधानी ढाका हे आयएसआयचा तळ बनले आहे.

भारत हसीना यांना परत पाठवेल का?

सद्यस्थिती पाहता, भारत आपल्या जुन्या आणि विश्वासू भागीदाराला अशा भारताविरोधी वातावरणात परत पाठवण्याची शक्यता खूप कमी आहे. जर भारताने हसीनांना परत पाठवले, तर ते जुने संबंध बिघडवू शकते आणि बांगलादेश-पाकिस्तान युतीला आणखी बळ देऊ शकते.

युनूस सरकार भारताविरुद्ध सक्रिय असताना आणि बांगलादेश पाकिस्तानच्या मांडीवर असताना, भारतासाठी शेख हसीना यांना आपल्या संरक्षणाखाली ठेवणे, हे सध्याच्या भू-राजकीय परिस्थितीत अधिक सुरक्षित आणि हितकारक पाऊल ठरू शकते. हसीनांच्या सुरक्षिततेचा निर्णय हा भारतासाठी केवळ कायद्याचा नसून, राष्ट्रीय सुरक्षा आणि परराष्ट्र धोरणाचाही मुद्दा बनला आहे.