Nitish kumar Caste : नितीश कुमारांची जात कोणती?, 10 व्यांदा CM बनले पण निवडणूक का लढवत नाहीत?

Nitish kumar Caste : नितीशकुमारांसारखा सातत्यपूर्ण प्रभाव असलेला नेता बिहारच्या राजकारणात दुर्मिळ आहे. दहाव्यांदा मुख्यमंत्रीपद स्वीकारणारे नितीश हे केवळ नेते नाहीत तर बिहारच्या राजकीय घडामोडींमध्ये त्यांना एक महत्त्वाचा खेळाडू मानले जाते.

20 नोव्हेंबर 2025 रोजी गांधी मैदानात झालेल्या शपथविधी सोहळ्याला पंतप्रधान मोदी, अमित शहा आणि सम्राट चौधरी आणि विजय कुमार सिन्हा यांच्यासह भाजपचे वरिष्ठ नेते उपस्थित होते, ज्यांनी उपमुख्यमंत्री म्हणून शपथ घेतली. नितीशकुमार यांनी 26 मंत्र्यांसह पुन्हा सत्ता हाती घेतली आहे, परंतु भाजप मोठा भाऊ असून देखील नितीश कुमारांना त्यांनी सीएम का केले तर त्यामागील बिहारच्या राजकारणातील नितीश कुमारांचे असलेले महत्त्व. त्याचे कारण म्हणजे त्यांची असलेली जात. चला तर जाणून घेऊया की, नितीश कोणत्या जातीचे आहेत आणि ते निवडणूक का लढवत नाहीत? नितीशकुमार यांच्या जातीबद्दल आणि त्यांच्या कुटुंबाबद्दल अधिक जाणून घेऊया.

नितीशकुमार कोणत्या जातीचे आहेत? बिहारमध्ये त्यांच्या समुदायाचा राजकीय प्रभाव काय आहे?

नितीश कुमार कुर्मी जातीचे आहेत. संख्येच्या बाबतीत ही जात राज्याच्या लोकसंख्येचा एक महत्त्वाचा भाग नसली तरी, तिचा सामाजिक आणि राजकीय प्रभाव बराच आहे. बिहार जातीच्या सर्वेक्षणानुसार, राज्याच्या लोकसंख्येच्या अंदाजे २.८७%, किंवा अंदाजे ४० लाख, कुर्मी समुदायाचे आहेत. तथापि, तज्ञांचा असा विश्वास आहे की जर कुर्मी समुदायाच्या सर्व उपजातींचा समावेश केला तर लोकसंख्या २२-२४% पर्यंत पोहोचते.

प्रमुख कुर्मी उपजाती - अवधिया, समस्वर आणि जसवार - या बऱ्यापैकी प्रभावशाली मानल्या जातात. ग्रामीण समाज, प्रशासकीय सेवा आणि सरकारी यंत्रणांमध्ये या समुदायांचा प्रभाव आहे. म्हणूनच बिहारच्या राजकारणात कुर्मी मतपेढी एक प्रमुख घटक बनली आहे आणि नितीश कुमार हे या मतपेढीचे सर्वात मजबूत प्रतिनिधी आहेत.

🟡 बिहार निवडणुकीत कुर्मी मतांचा किती प्रभाव पडेल?

२४३ जागांच्या विधानसभेत, फक्त कुर्मी समुदाय १०-१२ जागांवर थेट प्रभाव पाडतो. तथापि, जर उपजातींचा समावेश केला तर हा आकडा ७० जागांपर्यंत पोहोचतो - म्हणजे प्रत्येक चौथ्या विधानसभा मतदारसंघात कुर्मी मते निर्णायक असतात. हाच पाया आहे ज्याने नितीश यांना सातत्याने सत्तेच्या केंद्रस्थानी ठेवले आहे. भाजप उच्च जाती आणि वैश्य मतदारांवर अवलंबून असताना, नितीश यांच्या जेडीयूने पारंपारिकपणे अत्यंत मागासवर्गीय आणि महिला मतदारांशी जुळवून एक मजबूत युती तयार केली आहे. गेल्या दोन दशकांपासून बिहारमध्ये सत्तेचे हे खरे सूत्र आहे.

नितीश कुमार यांचा जन्म १ मार्च १९५१ रोजी नालंदा जिल्ह्यातील बख्तियारपूर येथे झाला. त्यांचे वडील कविराज राम लखन सिंग हे आयुर्वेदिक वैद्य होते आणि त्यांना सामाजिकदृष्ट्या सक्रिय नेते मानले जात असे. त्यांची आई कल्पना देवी गृहिणी होती. नितीश यांच्या कुटुंबात पत्नी: मंजू देवी (मृत्यू 2007); मुलगा: निशांत कुमार - राजकारणापासून दूर, पटना येथे राहतात.

चार बहिणी - सर्व त्यांच्या कुटुंबात स्थापित

नितीश यांनी नेहमीच त्यांच्या कुटुंबाला राजकीय चर्चेपासून दूर ठेवले आहे आणि म्हणूनच सार्वजनिक व्यासपीठांवर क्वचितच पाहिले जाते. त्यांच्या कुटुंबाची साधी पार्श्वभूमी आणि साधेपणामुळे नितीश यांचे राजकारण अधिक व्यावहारिक आणि लोकाभिमुख झाले आहे.

🟡 जेपी चळवळीपासून सुरुवात, केंद्रीय मंत्री बनले आणि नंतर बिहारचे "सुशासन बाबू"

नीतीश यांच्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात १९७० च्या जेपी चळवळीपासून झाली. अभियांत्रिकीचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी पूर्णपणे राजकारणात प्रवेश केला. दोन निवडणुकांमध्ये पराभव झाल्यानंतर ते १९८५ मध्ये पहिल्यांदाच हरनौट येथून आमदार झाले. १९८९ मध्ये ते लोकसभेत पोहोचले आणि राष्ट्रीय राजकारणात स्वतःला स्थापित केले. त्यांनी रेल्वेमंत्रीपदासह केंद्र सरकारमध्ये अनेक महत्त्वाची पदे भूषवली. २००० मध्ये ते पहिल्यांदाच मुख्यमंत्री झाले, परंतु अवघ्या सात दिवसांत त्यांना राजीनामा द्यावा लागला. २००५ मध्ये एनडीए सरकार स्थापन झाले आणि नितीश यांनी बिहारच्या राजकारणाची दिशा बदलली - त्यांना "सुशासन बाबू" अशी प्रतिष्ठा मिळवून दिली.

नीतीश कुमार निवडणूक का लढवत नाहीत?

२००४ मध्ये झालेल्या पराभवामुळे त्यांची रणनीती बदलली. हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. जनतेने त्यांना सातत्याने मुख्यमंत्री म्हणून निवडून दिले, तर ते विधानसभा निवडणुका का लढवत नाहीत? याचे उत्तर २००४ मध्ये आहे. नितीश यांनी १९८९ ते १९९९ पर्यंत बारह मतदारसंघातून खासदार म्हणून काम केले. २००४ मध्ये पराभवाची जाणीव झाल्याने त्यांनी बारह आणि नालंदा या दोन जागांवर निवडणूक लढवली. बारहमध्ये त्यांचा पराभव झाला, पण नालंदा जिंकला. या पराभवामुळे त्यांची राजकीय रणनीती पूर्णपणे बदलली. तेव्हापासून नितीश यांनी निवडणूक न लढवण्याचा निर्णय घेतला. २००५ पासून आजपर्यंत ते नेहमीच विधान परिषदेच्या माध्यमातून मुख्यमंत्री बनले आहेत. त्यांची विचारसरणी स्पष्ट आहे: निवडणुका जिंकणे आवश्यक नाही; सत्ता संतुलित करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

नितीश यांचे राजकीय सूत्र: जातीचे संतुलन + विकास प्रतिमा

कोणत्याही नेत्यासाठी २० वर्षांहून अधिक काळ सत्तेत राहणे सोपे नाही. तथापि, नितीश यांनी त्यांची सत्ता कायम ठेवण्यासाठी जातीय समीकरणे, प्रशासकीय नियंत्रण आणि युती राजकारणाचे कुशलतेने संतुलन साधले. कुर्मी समुदायाचा भक्कम पाठिंबा, भाजपची मतपेढी, जेडीयूचा अत्यंत मागासलेला आणि महिलांचा मतदानाचा दर्जा - या समतोलमुळे ते आजही बिहारच्या राजकारणात एक प्रमुख खेळाडू आहेत.