भारत-पाकिस्तान युद्धाचा नेमका इतिहास काय? नेहमी कोण ठरलं वरचढ?

पहलगाम दहशतवादी हल्ल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तानमधील तणाव पुन्हा एकदा शिगेला पोहोचला आहे. भारताकडून प्रत्युत्तरात्मक हल्ल्याची भीती पाकिस्तानला आहे. भारताने सिंधू पाणी कराराचा आढावा घेणे, पाकिस्तानी नागरिकांचे व्हिसा रद्द करणे आणि पाकिस्तानी कलाकारांचे खाते बंद करणे यासारखी कठोर पावले उचलली आहेत.

दरम्यान, भारत आणि पाकिस्तानमध्ये युद्ध झालेच तर युद्ध होण्याची ही पहिली वेळ नसेल. याआधी भारताने चार युद्धांमध्ये पाकिस्तानला हरवले आहे. दरम्यान, भारत आणि पाकिस्तान दरम्यान झालेल्या युद्धांमध्ये कोण भारी पडलं हे आम्ही या वृत्तातून आपल्याला सांगणार आहोत.

१९४७-१९४८ चे युद्ध - १ वर्ष चालले (काश्मीर युद्ध)

भारत आणि पाकिस्तानमधील पहिले युद्ध जम्मू आणि काश्मीरवरून झाले होते. हे युद्ध १९४७ मध्ये सुरू झाले आणि १ जानेवारी १९४९ रोजी रात्री ११:५९ वाजता युद्धबंदीने संपले. यामध्ये, भारताने काश्मीरच्या दोन तृतीयांश भागावर नियंत्रण राखले, तर पाकिस्तानने गिलगिट-बाल्टिस्तान आणि पाकव्याप्त काश्मीर (पीओके) ताब्यात घेतले.

१९६५ चे युद्ध - १७ दिवस चालले (दुसरे काश्मीर युद्ध)

हे युद्ध ५ ऑगस्ट १९६५ रोजी सुरू झाले आणि २३ सप्टेंबर १९६५ रोजी युद्धबंदीने संपले. यामध्ये भारताने लाहोरपर्यंत आघाडी मिळवली होती, परंतु संयुक्त राष्ट्रांच्या हस्तक्षेपानंतर आणि ताश्कंद करारानंतर दोन्ही देशांनी माघार घेतली. जर युद्ध थांबले नसते तर आज लाहोर भारताच्या ताब्यात असते. संयुक्त राष्ट्रांनी युद्धबंदीची घोषणा केली होती आणि त्यानंतर ताश्कंदमध्ये दोन्ही देशांमध्ये एक करार झाला. या करारात, दोन्ही देशांनी त्यांचे प्रादेशिक दावे सोडून दिले आणि वादग्रस्त क्षेत्रातून आपले सैन्य मागे घेतले.

या युद्धात भारताला पाकिस्तानची जमीन परत करावी लागली. भारतीय सैन्य पाकिस्तानातील लाहोरजवळ पोहोचले होते. त्यानंतर २३ सप्टेंबर १९६५ रोजी युद्धबंदीची घोषणा करण्यात आली. या युद्धातील भारताच्या विजयामुळे जगात भारताची प्रतिष्ठा वाढली आणि त्याला एक नवीन ओळख मिळाली. जर २३ सप्टेंबर रोजी दोन्ही देशांमध्ये युद्धबंदी झाली नसती आणि ताश्कंद कराराच्या अटींचे पालन झाले नसते तर आज भारताकडे लाहोर असता.

१९६५ चे युद्ध कसे सुरू झाले

२० मार्च १९६५ रोजी पाकिस्तानने कच्छच्या रणात जाणूनबुजून संघर्ष सुरू केला. सुरुवातीला फक्त सीमा सुरक्षा दलाचा यामध्ये समावेश होता. नंतर दोन्ही देशांच्या सैन्यानेही यात सहभाग घेतला. त्यानंतर १ जून १९६५ रोजी ब्रिटिश पंतप्रधान हॅरोल्ड विल्सन यांनी दोन्ही पक्षांमधील लढाई थांबवली आणि वाद सोडवण्यासाठी एक निष्पक्ष मध्यस्थी न्यायाधिकरण स्थापन केले.

१९७१ चे युद्ध - १३ दिवस चालले (बांगलादेश मुक्ती युद्ध)

हे युद्ध भारताचा आतापर्यंतचा सर्वात मोठा लष्करी विजय मानला जातो. ३ डिसेंबर ते १६ डिसेंबर १९७१ पर्यंत चाललेल्या या युद्धात भारताने पाकिस्तानचा पराभव केला आणि बांगलादेशची निर्मिती झाली. ढाका येथे पाकिस्तानी सैन्याने आत्मसमर्पण केले. १९७१ हे वर्ष बांगलादेश तसेच भारत आणि पाकिस्तानसाठी खूप महत्त्वाचे होते. या वर्षी बांगलादेशने आपल्या अस्तित्वासाठी लढा दिला. बांगलादेशने पाकिस्तानच्या सावलीतून बाहेर पडण्यासाठी आणि एक नवीन राष्ट्र म्हणून उदयास येण्यासाठी लढा दिला, ज्यामध्ये भारताने त्याला पूर्ण पाठिंबा दिला.

१९४७ मध्ये बंगालचे पूर्व आणि पश्चिम बंगालमध्ये विभाजन झाले. पश्चिम बंगाल भारताच्या अधीन राहिले तर पूर्व बंगालचे नाव पूर्व पाकिस्तान असे ठेवण्यात आले, जे पश्चिम पाकिस्तान (पाकिस्तान) अंतर्गत होते. बंगाली भाषा बोलणाऱ्या बंगाली लोकांची संख्या मोठी होती आणि म्हणूनच पूर्व पाकिस्तानने (बांगलादेश) भाषेच्या आधारावर पाकिस्तानच्या वर्चस्वातून मुक्त होण्याचा प्रयत्न केला आणि स्वातंत्र्याचा रणशिंग फुंकले.

१९९९ चे कारगिल युद्ध - सुमारे ६० दिवस चालले

या युद्धात पाकिस्तानने कारगिल शिखरांवर कब्जा करण्याचा प्रयत्न केला पण भारतीय सैन्याने ऑपरेशन विजयद्वारे ही शिखरे पुन्हा ताब्यात घेतली. हे युद्ध २६ जुलै १९९९ रोजी संपले, जो आज कारगिल विजय दिवस म्हणून साजरा केला जातो. ८४ दिवस चाललेल्या या युद्धाची कहाणी आज २५ वर्षे जुनी झाली आहे.

कारगिलमधील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे शत्रू वरील पर्वतांवर बसला होता आणि भारतीय सैनिक खाली होते. अशा शत्रूंचा सामना करण्यासाठी, भारतीय सैन्यासाठी सर्वात उपयुक्त शस्त्र म्हणजे बोफोर्स तोफा. या तोफांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्या खूप उंचावरील लक्ष्यांवरही गोळीबार करू शकत होत्या. बोफोर्स वजनाने खूप हलके होते. मे महिन्यात सुरू झालेले युद्ध आता जून महिन्यात पोहोचले आहे.

जुलैमध्ये भारतीय सैनिकांनी टायगर हिल जिंकला होता

७-८ जुलै १९९९ च्या रात्री, भारतीय सैन्याने आक्रमण सुरू केले आणि ८ जुलै रोजी रात्री ८ वाजेपर्यंत उलटे उतार, कट आणि कॉलर क्षेत्रे ताब्यात घेतली. याचा अर्थ असा की आता टायगर हिल पूर्णपणे भारताच्या ताब्यात होता. यानंतर, दिल्लीला टायगर हिल्सवरील विजयाची माहिती देण्यात आली. सुमारे ३ महिने चाललेल्या या युद्धात देशाच्या अनेक सैनिकांना आपले प्राण गमवावे लागले.