BSF ची स्थापना केव्हा व कशी झाली? सीमा सुरक्षा ते LOC पर्यंत तैनात, शौर्याने भरलेला आहे इतिहास

BSF Foundation Day 2024: पाकिस्तान आणि बांगलादेशला लागून असलेल्या भारताच्या 6623 किमी लांबीच्या सीमेचे संरक्षण सीमा सुरक्षा दलाच्या म्हणजेच बीएसएफच्या खांद्यावर आहे. 1 डिसेंबर रोजी सीमा सुरक्षा दल आपला 60 वा स्थापना दिवस साजरा करत आहे. बीएसएफचा इतिहास शौर्याने भरलेला आहे. 'जीवन पर्यंत कर्तव्य' हे बीएसएफचे ब्रीदवाक्य आहे, त्यांचा इतिहासही तितकाच अभिमानास्पद आहे.

सीमा सुरक्षा दलाचा इतिहास?

भारत-पाकिस्तान युद्धानंतर 1 डिसेंबर 1965 रोजी सीमा सुरक्षा दल (BSF) ची स्थापना कधी झाली? बीएसएफकडे 4 आपत्ती व्यवस्थापन बटालियनसह 193 बटालियन आहेत. 2 लाखांहून अधिक सैनिक कार्यरत आहेत. बीएसएफकडे एअर विंग, मरीन विंग, कमांडो युनिट्स आणि आर्टिलरी रेजिमेंट्स देखील आहेत. याशिवाय उंट पथके आणि श्वान पथके आणि मजबूत प्रशिक्षण पायाभूत सुविधाही आहेत. बीएसएफला "भारताची पहिली संरक्षण रेषा" म्हणून गौरवले जाते.

भारताच्या सीमांचे रक्षण करण्यासोबतच बीएसएफच्या 193 बटालियनपैकी 4 बटालियन एनडीआरएफच्याही आहेत, ज्या नैसर्गिक आपत्तींच्या वेळी मदत आणि बचाव कार्य करतात. बीएसएफचे पहिले प्रमुख आणि संस्थापक केएफ रुस्तमजी होते. BSF भारत सरकारच्या गृह मंत्रालयाच्या अखत्यारीत आहे.

बीएसएफचे ब्रीदवाक्य "कोणत्याही कार्यासाठी, कधीही, कोणत्याही ठिकाणी" तयार राहणे आहे, जसे त्यांनी आतापर्यंत दाखवून दिले आहे. बीएसएफ हे भारताचे प्राथमिक सीमा सुरक्षा दल आहे. हे निमलष्करी दल भारताच्या पाच केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलांपैकी एक आहे. बीएसएफमध्ये आज 2.65 लाखांहून अधिक शूर पुरुष आणि महिलांचा समावेश आहे, ज्यामुळे ते जगातील सर्वात मोठे सीमा सुरक्षा दल बनले आहे.

भारत-पाकिस्तान आणि भारत-बांगलादेश सीमांच्या सुरक्षेची महत्त्वाची जबाबदारी बीएसएफ युद्धकाळात आणि शांततेच्या काळात वेगवेगळ्या भूमिकांसह काम करत आहे. युद्ध, शांतता आणि आव्हानात्मक नो-वॉर-नो-पीस परिस्थितीत (NWNP) अनेक ऑपरेशन्स करण्यात बीएसएफने सातत्याने आपले कौशल्य दाखवले आहे.

'जीवन पर्यंत कर्तव्य' या ब्रीदवाक्याच्या मार्गदर्शनाखाली बीएसएफने महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. BSF च्या प्रमुख भूमिकांमध्ये 1971 चे भारत-पाकिस्तान युद्ध, 1971 चे बांगलादेश मुक्ती युद्ध, 1999 चे कारगिल संघर्ष आणि कारगिल युद्धातील ऑपरेशन विजय यांचा समावेश होतो.

सीमेच्या सुरक्षेबाबत अनेक महत्त्वाच्या जबाबदाऱ्या बीएसएफच्या खांद्यावर

🔴 सीमा सुरक्षा कर्तव्यांपलीकडे BSF भारतीय लष्करासह नियंत्रण रेषेवर म्हणजेच LOC वर तैनात आहे. एवढेच नाही तर देशभरातील अंतर्गत सुरक्षा आणि दहशतवादविरोधी कर्तव्यात मोठ्या प्रमाणावर सहभागी आहे. 1990 ते 2005 या काळात जम्मू आणि काश्मीरमध्ये दहशतवादाच्या शिखरावर असताना त्याच्या महत्वाच्या भूमिकेमुळे अनेक दहशतवाद्यांना निष्प्रभ करण्यात आलं. तसेच 11,000 हून अधिक दहशतवाद्यांना पकडण्यात यश आलं. त्यानंतर भारत सरकारने बीएसएफच्या कामगिरीची दखल घेत अनेक शौर्य पुरस्कार दिले.

🔴 बीएसएफने अंतर्गत सुरक्षा, दहशतवादविरोधी आणि नक्षलविरोधी कारवाया करण्यात उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. 1992 पासून बीएसएफच्या अनेक जवानांनी मातृभूमीचे सार्वभौमत्व आणि अखंडता राखण्यासाठी आपल्या प्राणांची आहुती दिली आहे.

🔴 BSF आंतरराष्ट्रीय शांतता राखण्यासाठी देखील वचनबद्ध आहे. बीएसएफ आपल्या अनेक जवानांना यूएन मिशनमध्ये पाठवते. अलीकडेच काँगोमध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमेवर असताना बीएसएफच्या दोन शूर जवानांना प्राण गमवावे लागले. त्यांना मरणोत्तर 'डॅग हॅमरस्कॉल्ड' पदक देण्यात आले.

🔴 जगातील सर्वात मोठे सीमा सुरक्षा दल स्वत:ला आधुनिक संसाधने, तंत्रज्ञानाने सुसज्ज करताना धैर्याने आणि कठोर परिश्रमाने सीमांचे रक्षण करण्याच्या वचनबद्धतेने विकसित होत आहे.