जयंती स्पेशल: क्रांतिकारक मंगल पांडे यांच्या इंग्रजा विरुद्धच्या पहिल्या बंडाची कधीही न ऐकलेली कहाणी

मुंबई : 19 जुलै 1827 रोजी याच मंगल पांडे यांचा जन्म उत्तर प्रदेश मधील फैजापूर जिल्ह्यातील नागवा या गावात झाला होता. त्यांच्या वडीलाचे नाव सुधीर पांडे आणि आईचे नाव जानकीदेवी होते. मात्र आजही त्यांच्या जिल्ह्यामध्ये मंगल पांडे यांचा जन्मदिवस 30 जानेवारी रोजी साजरा केला जातो तर नोकरीच्या प्रमाणपत्रानुसार त्यांचा जन्म 19 जुलै 1827 मानला जातो. आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त त्या जिल्हाभरातील लोक त्यांची आठवण काढतात.

देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देताना शेकडो स्वातंत्र्यसैनिकांनी जीव मुठीत घेऊन देशाला स्वतंत्र करण्यात आपले पूर्ण योगदान दिले. पण जेव्हाही आपण देशाच्या स्वातंत्र्याबद्दल बोलू तेव्हा बलियाच्या बंडखोर मंगल पांडे यांचा उल्लेख नक्कीच येईल. मंगल पांडे हे एक लढवय्ये होते ज्याने एकट्याने इंग्रजांची झोप उडवली होती. आज मंगल पांडे यांची 197 वी जयंती आहे.

ब्रिटिशांची उडवली झोप..

मंगल पांडे यांच्या जीवनाबद्दल बोलले आणि त्यांच्या 1857 च्या बंडाचा उल्लेख केला नाही तर गोष्ट अपूर्ण वाटेल. 1857 मध्ये मंगल पांडेच्या बंडाने इंग्रजांची झोप उडवली. तेव्हापासून बलियालाही बंडखोर भूमीचे नाव पडले. आज त्यांच्या जयंतीनिमित्त जिल्हाभरातील लोक त्यांची आठवण ठेवतील. १८३१ मध्ये आजच्या दिवशी जिल्ह्यातील नगवा गावात त्यांचा जन्म झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव सुदिष्ट पांडे आणि आईचे नाव जानकी देवी होते. मात्र, त्यांच्या दोन जन्मतारखेनुसार जयंती साजरी केली जाते.
आजही जिल्ह्यातील लोक त्यांचा जन्मदिवस 30 जानेवारीला साजरा करतात, तर नोकरीच्या प्रमाणपत्रानुसार त्यांचा जन्म 19 जुलै 1827 हा मानला जातो. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण गावातील शाळेतच झाले. 1849 मध्ये ते ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्यात दाखल झाले. मंगल पांडे यांच्या बंडानंतर ब्रिटीश सरकारने त्यांना देशद्रोही आणि बंडखोर घोषित केले, परंतु त्यांनी इंग्रजांविरुद्ध केलेल्या बंडामुळे ते प्रत्येक भारतीयासाठी महान नायक बनले.

काडतुसांना लावलेल्या चरबीमुळे मंगल पांडे यांचे बंड...

जेव्हा ब्रिटीश आर्मीने लॉन्च केलेल्या एनफिल्ड रायफल P-53 मध्ये प्राण्यांच्या चरबीपासून बनवलेले विशेष प्रकारचे काडतूस वापरले जात होते. रायफल घातण्यापूर्वी तोंडातून सोलून काढावी लागे. ब्रिटिशांनी या काडतुसात गाय आणि डुकराची चरबी वापरली. हे कळताच मंगल पांडे यांनी आक्षेप घेतला, मात्र त्यांचे म्हणणे ऐकून घेतले नाही. यानंतर त्यांनी आपल्या सहकारी सैनिकांना असेही सांगितले की ब्रिटीश अधिकारी भारतीयांचा धर्म भ्रष्ट करण्यावर झुकत आहेत. ते हिंदू आणि मुस्लिम दोघांसाठी अपमानास्पद होते. हे कळताच संपूर्ण छावणीतील सैनिक संतप्त झाले.

ब्रिटिश अधिकाऱ्याला केले ठार..

29 मार्च 1857 रोजी पायदळांना नवीन काडतुसे वाटली जात असताना मार्शलने ती स्वीकारण्यास नकार दिला. त्यामुळे संतप्त होऊन इंग्रजांनी त्यांची शस्त्रे हिसकावून घेण्याचा आणि त्यांचा गणवेश काढण्याचा आदेश दिला. ब्रिटीश अधिकारी मेजर ह्युजेस त्याची रायफल हिसकावण्यासाठी पुढे सरसावले तेव्हा मंगल पांडे यांनी त्याला ठार मारले.
अशा इंग्रजांविरुद्ध केलेल्या बंडामुळे आणि भारतातील नागरिकांसाठी महानायक बनलेल्या मंगल पांडे यांच्या जयंतीनिमित्त त्यांच्या आठवणींना उजाळा दिला आहे.