बिहारच्या राजकारणात 'बिग ब्रदर'ची एन्ट्री!90 जागांसह BJP प्रथमच नंबर-1; नितीश निवृत्त होणार की CM?

Bihar Elections result 2025 : बिहार विधानसभा निवडणुकीचे कल स्पष्ट झाले असून, भाजपने 90 जागांसह एनडीएमध्ये सर्वात मोठा पक्ष म्हणून ऐतिहासिक कामगिरी केली आहे. गेल्या 25 वर्षांतील हा तिसरा विजय असून, पहिल्यांदाच भाजप एनडीए युतीत जेडीयूला मागे टाकून नंबर 1 ठरला आहे. या नव्या समीकरणामुळे बिहारच्या राजकारणात मोठे बदल होण्याची शक्यता असून, भाजप स्वतःचा मुख्यमंत्री बनवू शकते का, याबद्दल चर्चांना उधाण आले आहे.

बिहारमध्ये भाजपची ऐतिहासिक झेप

एनडीए आघाडी बिहारमध्ये प्रचंड विजयासह सरकार स्थापन करण्याच्या मार्गावर आहे. दुपारी १ वाजेपर्यंतच्या आकडेवारीनुसार, एनडीए २०६ जागांवर आघाडीवर आहे.

• पक्ष : जागांवर आघाडी
• भाजप : ९५
• जेडीयू : ८२
• इतर मित्रपक्ष : २९

या निकालानुसार, भाजप बिहारमध्ये सर्वाधिक जागा जिंकणारा पक्ष ठरला आहे. गेल्या चारही निवडणुकांमध्ये नितीश कुमार मुख्यमंत्री बनले असले तरी, जेव्हा जेव्हा जेडीयूने कमी जागा जिंकल्या आहेत, तेव्हा तेव्हा सरकारमध्ये भाजपचे वर्चस्व वाढले आहे.

भाजपच्या 'बिग ब्रदर' भूमिकेचे ५ मोठे परिणाम

भाजपने बिहारमध्ये सर्वात मोठा पक्ष म्हणून उदयास आल्यामुळे सरकार आणि राजकारण यावर मोठे परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

1. मुख्यमंत्रीपदाची दावेदारी: नितीश निवृत्त होतील का?

ज्येष्ठ पत्रकार हर्षवर्धन त्रिपाठी आणि अरविंद मोहन या दोन तज्ञांच्या मते, बिहारमध्ये भाजप मुख्यमंत्रीपदाची खुर्ची स्वतःकडे घेऊ शकते. अशा परिस्थितीत, नितीश कुमार निवृत्त होण्याची शक्यता आहे.

2. महत्त्वाची मंत्रालये भाजपच्या हाती

जेडीयूला उपमुख्यमंत्रीपद मिळू शकते. तर, गृह, वित्त, आरोग्य आणि महसूल (Revenue) यांसारखी सर्व महत्त्वाची आणि धोरणात्मक खाती (Key Ministries) भाजप स्वतःकडे ठेवू शकते, ज्यामुळे सरकारमध्ये भाजपचा थेट प्रभाव राहील.

3. धोरणात्मक निर्णय आणि नेतृत्वाचे वर्चस्व

भाजप आता नवीन धोरणे तयार करणे, प्रमुख योजना सुरू करणे आणि नवीन विधेयके सादर करणे यासारखे महत्त्वाचे आणि धोरणात्मक निर्णय घेण्याची शक्यता आहे. म्हणजेच, सरकारच्या धोरणात्मक दिशेवर भाजपचा मोठा प्रभाव असेल.

4. दिल्लीतून प्रशासनाचे नियंत्रण

बिहार सरकारसाठीचे महत्त्वाचे निर्णय आता थेट दिल्लीतून (केंद्रीय नेतृत्वाकडून) घेतले जाण्याची शक्यता आहे. उदाहरणार्थ, वक्फ विधेयकाला जेडीयूचा केवळ बाहेरून पाठिंबा राहणे. यातून भाजपच्या राष्ट्रीय स्तरावरील नेतृत्वाचे राज्याच्या प्रशासनावर नियंत्रण वाढेल.

5. केंद्रात भाजपची शक्ती वाढणार

सध्या केंद्रात भाजपला स्वतःचे बहुमत नसून जेडीयूसारख्या मित्रपक्षाचा मोठा आधार आहे. बिहारमध्ये भाजपची मजबूत उपस्थिती केंद्रातही त्यांची सौदेबाजी करण्याची शक्ती (Bargaining Power) वाढवेल.

तज्ञांचे मतभेद: नितीशच मुख्यमंत्री होतील?

या सर्व शक्यतांमध्ये ज्येष्ठ पत्रकार अरुण पांडे यांचे मत थोडे वेगळे आहे. त्यांच्या मते, भाजपला 'बदनाम' व्हायचे नसल्यामुळे नितीश कुमारच मुख्यमंत्री असतील. मात्र, सत्ताधारी आघाडीतील सर्वात मोठा पक्ष म्हणून भाजप सरकारवर वर्चस्व (Domination) नक्कीच गाजवेल.

2000 विधानसभा निवडणुकीत नेमकं काय घडलं!

• भाजप सर्वात मोठा पक्ष म्हणून उदयास आला, पण नितीश कुमार मुख्यमंत्री झाले.
• २००० मध्ये कोणत्याही आघाडीला स्पष्ट बहुमत मिळाले नाही. एनडीएला १५१ आणि आरजेडीला १५९ आमदारांचा पाठिंबा होता. बहुमताचा आकडा १६३ होता.
• १२४ जागा जिंकून आरजेडी सर्वात मोठा पक्ष म्हणून उदयास आला. भाजप ६७ जागांसह दुसऱ्या क्रमांकावर आला आणि नितीश कुमारांचा समता पक्ष ३४ जागांसह तिसऱ्या क्रमांकावर आला.
• त्यावेळी, केंद्रात भाजप सत्तेत होता आणि अटलबिहारी वाजपेयी पंतप्रधान होते. बहुमत नसतानाही, राज्यपाल विनोद चंद्र पांडे यांनी एनडीएला सरकार स्थापन करण्यासाठी आमंत्रित केले.
• अटलबिहारी वाजपेयी आणि अडवाणी यांच्या विनंतीवरून, नितीश यांनी ३ मार्च २००० रोजी मुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली. तथापि, ते बहुमत मिळवू शकले नाहीत आणि अवघ्या सात दिवसांनी राजीनामा दिला.

2005 विधानसभा निवडणुकीत नेमकं काय घडलं होतं!

• जदयू हा सर्वात मोठा पक्ष होता, मुख्यमंत्री आणि सभापती देखील त्याच पक्षाचे होते. फेब्रुवारी २००५ मध्ये कोणत्याही पक्षाला बहुमत मिळाले नाही.
• राज्यात राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली. ऑक्टोबर २००५ मध्ये पुन्हा निवडणुका झाल्या.
• एनडीएने १४३ जागांसह स्पष्ट बहुमत मिळवले. जेडीयू ८८ जागा जिंकून सर्वात मोठा पक्ष बनला. भाजपने ५५ जागा जिंकल्या.
• जेडीयूचे नितीश कुमार मुख्यमंत्री झाले. भाजपचे सुशील कुमार मोदी उपमुख्यमंत्री झाले. सभापतीपदही जेडीयूकडे गेले.
• जेडीयूला गृह, ऊर्जा, शिक्षण आणि इमारत बांधकाम अशी महत्त्वाची मंत्रालये मिळाली. भाजपला वित्त, उद्योग, आरोग्य आणि रस्ते बांधकाम विभाग मिळाले.

२०१० विधानसभा निवडणुकीत काय घडलं होतं?

• जेडीयू पुन्हा सर्वात मोठा पक्ष बनला, मुख्यमंत्री आणि सभापती देखील त्यांच्याकडे होते.
• २०१० मध्ये, एनडीएने २४३ पैकी २०६ जागा जिंकल्या. स्ट्राइक रेट ८४% होता.
• जेडीयूने १४१ जागा लढवल्या आणि ११५ जागा जिंकल्या. स्ट्राईक रेट ८१% होता.
• भाजपने १०२ जागा लढवल्या आणि ९१ जागा जिंकल्या. स्ट्राईक रेट ८९% होता.
• नितीश कुमार पुन्हा एकदा मुख्यमंत्री झाले. सभापतीपदही जेडीयूकडे गेले.
• एकूण ३० मंत्र्यांनी शपथ घेतली, त्यापैकी १९ जेडीयूचे आणि ११ भाजपचे होते.

२०१५ च्या विधानसभा निवडणुका

• नितीश कुमार महाआघाडीत सामील झाले, दोन वर्षांनी एनडीएमध्ये परतले.
• २०१० च्या निवडणुकीत, जेडीयू महाआघाडीचा भाग होता. युतीला बहुमत मिळाले. नितीश मुख्यमंत्री झाले.
• त्यावेळी जेडीयूने ७१ जागा जिंकल्या आणि भाजपने ५३ जागा जिंकल्या. ८० जागा जिंकून आरजेडी नंबर वन पक्ष बनला.
• २०१७ मध्ये, नितीश कुमार पुन्हा एनडीएमध्ये सामील झाले. नितीश मुख्यमंत्री राहिले आणि सुशील मोदी उपमुख्यमंत्री होते.

२०२० च्या विधानसभा निवडणुका: नितीश मुख्यमंत्री झाले, पण भाजपने सरकारवर वर्चस्व गाजवले!

• २०२० च्या निवडणुकीत एनडीएने एकूण १२५ जागा जिंकल्या. स्ट्राईक रेट ५१.४% होता.
• जेडीयूने ११५ जागा लढवल्या, फक्त ४३ जागा जिंकल्या. स्ट्राईक रेट ३७% होता.
• भाजपने ११० जागा लढवल्या, ७४ जागा जिंकल्या. स्ट्राईक रेट ६७% होता.
• भाजपपेक्षा कमी जागा जिंकूनही नितीशकुमार मुख्यमंत्री झाले.
• भाजपचे सोळा आणि जेडीयूचे १३ मंत्री शपथविधी झाले.
• पहिल्यांदाच भाजपने दोन उपमुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती केली. सभापतीपदही भाजपकडे गेले.