जागतिक दर्जाची, परवडणारी आणि 'AI-फर्स्ट' आरोग्यसेवा प्रणाली उभारण्याचा अदानी समूहाचा संकल्प

गौतम अदानी यांनी भारतात 'AI-फर्स्ट' आरोग्यसेवा प्रणाली (ecosystem) तयार करण्याची आपली दूरदृष्टी मांडली आहे, ज्यात परवडणाऱ्या दरात आणि मोठ्या प्रमाणावर सेवा उपलब्ध करण्यावर भर दिला आहे. आरोग्यसेवेतील सध्याच्या गंभीर आव्हानांवर मात करण्यासाठी आणि रुग्णांची काळजी सुधारण्यासाठी आरोग्यसेवा प्रणालीची पूर्णपणे पुनर्रचना करण्याची त्यांनी मागणी केली आहे.

अब्जाधीश गौतम अदानी यांनी शुक्रवारी, भारतात आरोग्यसेवेत क्रांती घडवण्यासाठी 'AI-फर्स्ट', बहु-विषय (multidisciplinary) आरोग्यसेवा प्रणाली उभारण्याची योजना जाहीर केली. यात परवडणारे दर, विस्तृत उपलब्धता (scalability) आणि जागतिक सर्वोत्तम पद्धतींचा (global best practices) समावेश असेल.

येथे (SMISS-AP) सोसायटी फॉर मिनिमली इनवेसिव्ह स्पाइन सर्जरी - एशिया पॅसिफिकच्या ५व्या वार्षिक परिषदेत बोलताना त्यांनी भविष्यातील गरजा पूर्ण करण्यासाठी संपूर्ण प्रणालीची पुनर्रचना करण्याची आवश्यकता व्यक्त केली. बंदर ते ऊर्जा क्षेत्रातील समूहाचे प्रमुख असलेल्या अदानी यांनी सांगितले की, तीन वर्षांपूर्वी, त्यांच्या ६०व्या वाढदिवसानिमित्त, त्यांच्या कुटुंबाने आरोग्यसेवा, शिक्षण आणि कौशल्य विकासासाठी ६०,००० कोटी रुपये देण्याचे वचन दिले होते.

ते म्हणाले, "आम्ही आरोग्यसेवेत प्रवेश केला कारण त्यात गतीचा अभाव होता असे नाही, तर गती पुरेशी नव्हती म्हणून. बदलाचा वेग भविष्यातील गरजांच्या तातडीपेक्षा कमी होता. जसजसे हे क्षेत्र विकसित झाले, एक सत्य समोर आले - आरोग्यसेवेला केवळ किरकोळ सुधारणांची (incremental upgrades) गरज नाही, तर संपूर्ण प्रणालीच्या पुनर्रचनेची गरज आहे. ही केवळ उत्क्रांती (evolution) नसून, बुद्धिमत्ता (intelligence) आणि सहानुभूतीवर (empathy) आधारित क्रांती आहे."

भारतात कमरेचे दुखणे (low back pain) हे अपंगत्वाचे एक प्रमुख कारण आहे - जे मधुमेह किंवा हृदयरोगापेक्षाही जास्त प्रमाणात आहे, असे नमूद करत ते म्हणाले: "जर आपल्याला आपल्या राष्ट्रीय महत्त्वाकांक्षेचे संपूर्ण ओझे उचलायचे असेल, तर सर्वप्रथम आपल्याला आपल्या लोकांच्या पाठीचा कणा बरा करावा लागेल." त्यांनी उपस्थित जागतिक स्तरावरील पाठीच्या कण्यांच्या शल्यचिकित्सकांना आणि तज्ञांना केवळ वैद्यकीय नेतेच नव्हे तर राष्ट्रनिर्माते बनण्याचे आवाहन केले.

अदानी यांनी यापूर्वी जाहीर केलेल्या 'अदानी हेल्थकेअर टेम्पल्स'चा उल्लेख केला अहमदाबाद आणि मुंबईमध्ये प्रथम स्थापित केल्या जाणाऱ्या मोठ्या, १०००-खाटांच्या एकात्मिक वैद्यकीय संकुलांचा. ते म्हणाले की ही संकुले "जागतिक दर्जाची, परवडणारी, 'AI-फर्स्ट' आरोग्यसेवा प्रणाली" असतील आणि त्यात "मॉड्युलर, स्केलेबल पायाभूत सुविधा असतील, ज्या साथीच्या रोगांच्या किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत वेगाने विस्तारू शकतील." ते पुढे म्हणाले की ही संकुले वैद्यकीय काळजी, संशोधन आणि शैक्षणिक प्रशिक्षणासाठी उत्कृष्ट केंद्रे म्हणून काम करतील, ज्यांना डिझाइन, वैद्यकीय पायाभूत सुविधा आणि नवनिर्मितीमध्ये मेयो क्लिनिकच्या जागतिक अनुभवाचे मार्गदर्शन मिळेल.

ते म्हणाले, "आम्ही भारताची उद्याची आरोग्यसेवा आणि एक एकात्मिक, बुद्धिमान, सर्वसमावेशक आणि प्रेरणादायी प्रणाली निर्माण करण्यासाठी येथे आहोत." उद्योगपतीने भविष्यासाठी तयार असलेल्या आरोग्यसेवा प्रणालीसाठी पाच मुख्य तत्त्वे मांडली - पारंपरिक मर्यादा भेदणारी एकात्मिक काळजी (integrated care), मॉड्यूलर आणि स्केलेबल पायाभूत सुविधा, रोबोटिक्स आणि एआयवर लक्ष केंद्रित करून तंत्रज्ञानावर आधारित शिक्षण, नर्सिंग आणि निम-वैद्यकीय प्रशिक्षणात अधिक गुंतवणूक आणि कागदपत्रांपेक्षा रुग्णांना प्राधान्य देणारे मानवी-केंद्रित विमा मॉडेल्स.

अदानींनी वैद्यकीय उद्योजकांना एआय-शक्तीवर चालणाऱ्या पाठीच्या कण्यांच्या निदानापासून ते ग्रामीण सर्जिकल युनिट्स आणि रोबोटिक स्पाइन केअरसाठी जागतिक केंद्रांपर्यंत नवीन सीमा शोधण्याचे आवाहन केले. ते म्हणाले, "आम्ही मॉड्यूलर, स्केलेबल पायाभूत सुविधांमध्ये गुंतवणूक करत आहोत, ज्या साथीच्या रोगांच्या किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत वेगाने विस्तारू शकतील. आम्ही मोठ्या, जागतिक दर्जाच्या आरोग्य संस्थांच्या निर्मितीला प्रोत्साहन देत आहोत, जे नवनिर्मिती, रुग्णांची काळजी आणि उपयोजित शिक्षण एकाच छताखाली आणतील."

शैक्षणिक प्रशिक्षणात बदल होणे आवश्यक आहे यावर त्यांनी भर दिला. "म्हणून, आमचे लक्ष अशा डॉक्टरांना प्रोत्साहन देण्यावर आहे जे केवळ उपचारच करत नाहीत तर रोबोटिक्स, एआय, प्रणाली विचार आणि आरोग्यसेवा व्यवस्थापनातील कौशल्यांसह नेतृत्व करतात. त्यांचे शिक्षण केवळ शरीररचनेपलीकडे जाऊन सहानुभूती, नैतिकता आणि उद्योजकतेचा समावेश करणारे असावे." मुंबईतील हिरे व्यापारापासून ते मुंद्रा येथे भारतातील सर्वात मोठे खाजगी बंदर उभारण्यापर्यंतच्या स्वतःच्या प्रवासातून प्रेरणा घेऊन ते म्हणाले, "आज तुम्ही वाचवलेला पाठीचा कणा उद्याच्या पुलांचे बांधकाम करणाऱ्या अभियंत्याचा, पुढची लस शोधणाऱ्या वैज्ञानिकाचा किंवा आपल्या पुढच्या अब्ज डॉलरच्या कंपनीला चालना देणाऱ्या उद्योजकाचा असू शकतो."

भारताच्या आरोग्यसेवा प्रणालीतील आव्हाने

भारताच्या आरोग्यसेवा प्रणालीने अलिकडच्या वर्षांत महत्त्वपूर्ण प्रगती केली असली तरी, मोठे आव्हान अजूनही कायम आहेत. सरकार आणि डब्ल्यूएचओ-संरेखित विश्लेषण दर्शवते की भारतात सध्या दर १०,००० लोकांमागे फक्त २०.६ डॉक्टर, परिचारिका आणि सुईणी आहेत - जे डब्ल्यूएचओच्या दर १०,००० लोकांमागे ४४.५ या मानकापेक्षा खूप कमी आहे. या कमतरतेमुळे ग्रामीण-शहरी असंतुलन अधिक वाढले आहे. सुमारे ७४ टक्के डॉक्टर शहरी भागात सराव करतात, ज्यामुळे ग्रामीण समुदाय विशेषतः दुर्लक्षित राहतात.

या त्रुटींमुळे दवाखान्यांवर ताण, वाढलेला खिशातील खर्च आणि दुर्गम प्रदेशांमध्ये अपात्र प्रदात्यांवर अवलंबून राहावे लागते. या त्रुटी भरून काढण्यासाठी - आणि भारताच्या सार्वत्रिक आरोग्य लक्ष्यांची पूर्तता करण्यासाठी - केवळ किरकोळ सुधारणांपेक्षा अधिक काही आवश्यक आहे. यास सेवा कशा प्रदान केल्या जातात, वित्तपुरवठा कसा केला जातो, कर्मचारी कसे ठेवले जातात आणि विविध भौगोलिक क्षेत्रांमध्ये ते कसे वाढवले जातात याच्या संपूर्ण पुनर्रचनेची आवश्यकता आहे.

आरोग्यसेवा, शिक्षण आणि कौशल्य विकासासाठी ६०,००० कोटी रुपयांची कौटुंबिक वचनबद्धता आधीच दिली असल्याने, अदानी समूहाचा आरोग्यसेवेतील प्रवेश एका व्यापक राष्ट्रीय मिशनचा भाग आहे. "जर तिचे लोक उभे राहू शकत नसतील तर भारत पुढे जाऊ शकत नाही. आणि तुमच्याशिवाय तिचे लोक उभे राहू शकत नाहीत," असे अदानी यांनी उपस्थित तज्ञांना सांगितले. "चला, एका महान राष्ट्राचा कणा मजबूत करूया."