अदाणी समूह आणि शिक्षण मंत्रालयाच्या IKS कडून 'इंडोलॉजी' पुनरुज्जीवनासाठी राष्ट्रीय कार्यक्रम

अदाणी समूह आणि शिक्षण मंत्रालयाच्या 'भारतीय ज्ञान प्रणाली' (Indian Knowledge Systems - IKS) विभागाने एकत्र येत 'इंडोलॉजी' (Indology) ला नवसंजीवनी देण्यासाठी आणि भारताच्या सभ्यता व ज्ञानपरंपरांवरील संशोधनाला चालना देण्यासाठी एक राष्ट्रीय कार्यक्रमाचे आयोजन केले आहे.

अहमदाबाद येथील 'अदाणी कॉर्पोरेट हाऊस' येथे २० ते २२ नोव्हेंबर दरम्यान हा कार्यक्रम पार पडणार आहे. जगभरातील इंडोलॉजी विभागांना मिळणारा पाठिंबा कमी होत असताना, हा उपक्रम सुरू करण्यात आला आहे. संयोजकांनुसार, या कार्यक्रमाचा उद्देश भारताच्या सभ्यता अभ्यासावर देशाचे शैक्षणिक स्वामित्व (Academic Ownership) मजबूत करणे आणि स्वदेशी दृष्टिकोनावर आधारित संशोधनाला प्रोत्साहन देणे आहे.

या सहकार्याचा एक भाग म्हणून, अदाणी समूह आणि IKS ने १४ पीएच.डी. (Ph.D.) अभ्यासकांना पाठिंबा देण्यासाठी १३.१६ कोटी रुपयांच्या निधीसह पाच वर्षांचा कार्यक्रम सुरू केला आहे. या अभ्यासकांची निवड देशातील प्रमुख शिक्षण संस्थांमधून झाली आहे. त्यांचे संशोधनाचे विषय पाणिनि व्याकरण आणि संगणकीय भाषाविज्ञान (Computational Linguistics), प्राचीन खगोलशास्त्र प्रणाली, पारंपरिक अभियांत्रिकी आणि शाश्वतता (Sustainability) पद्धती, अभिजात साहित्य, स्वदेशी आरोग्य सेवा चौकट, राजकीय विचार आणि वारसा अभ्यास यांसारख्या क्षेत्रांवर केंद्रित असतील.

आयआयटी (IIT), आयआयएम (IIM), IKS-केंद्रित विद्यापीठे आणि ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञांच्या राष्ट्रीय सल्ल्यानंतर या अभ्यासकांची निवड करण्यात आली आहे. हा कार्यक्रम पारंपरिक भारतीय ज्ञानाला डेटा सायन्स, सिस्टिम थिंकिंग आणि मल्टीमोडल आर्काइव्हिंग यांसारख्या आधुनिक संशोधन पद्धतींशी जोडण्याचे उद्दिष्ट ठेवतो.

राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) २०२० अंतर्गत स्थापन झालेला IKS विभाग, भारताच्या पारंपरिक ज्ञान प्रणालींना अभियांत्रिकी, पर्यावरण विज्ञान, भाषाविज्ञान, सार्वजनिक धोरण आणि आरोग्यसेवा यांसारख्या मुख्य प्रवाहातील शिक्षण आणि संशोधनात समाविष्ट करण्याचे काम करतो.

अदाणी समूहाने म्हटले आहे की, हा उपक्रम त्यांच्या व्यापक राष्ट्रनिर्माण प्रयत्नांशी सुसंगत आहे आणि 'वसुधैव कुटुंबकम्' (सारे जग एक कुटुंब) या भारताच्या सभ्यतावादी नीतीचे (Civilisational Ethos) प्रतिबिंब आहे, तसेच देशाच्या वाढत्या 'सॉफ्ट-पॉवर' प्रभावात योगदान देणारा आहे.