राजनैतिक संबंध ताणलेले असतानाही अदानीकडून बांगलादेशला होणाऱ्या वीज पुरवठ्यात वाढ

दोन्ही देशांतील सरकारी आकडेवारीनुसार, भारत आणि बांगलादेश या शेजारील देशांमधील राजनैतिक संबंधांमध्ये कटुता निर्माण झालेली असतानाही, भारताच्या अदानी पॉवरने बांगलादेशला होणाऱ्या वीज निर्यातीत लक्षणीय वाढ केली आहे.

झारखंडमधील अदानीच्या गोड्डा कोळसा आधारित वीज प्रकल्पातून होणारी वीज निर्यात ऑक्टोबर-डिसेंबर या तिमाहीत वार्षिक ७ टक्क्यांनी वाढून सुमारे 2.25 अब्ज किलोवॅट-तास (kWh) वर पोहोचली आहे. या वाढीसह, बांगलादेशच्या एकूण वीज पुरवठ्यात भारताचा वाटा आता 15.6 टक्क्यांवर पोहोचला आहे, जो 2024 मध्ये 12 टक्के इतका होता.

अदानी पॉवरने 2023 च्या सुरुवातीला बांगलादेशला वीजपुरवठा करण्यास सुरुवात केली आणि त्यानंतर त्यांच्या भूमिकेचा सातत्याने विस्तार झाला आहे. केवळ 2025 मध्ये, कंपनीने विक्रमी 8.63 अब्ज kWh वीज पुरवली, ज्याचा बांगलादेशच्या एकूण वीज पुरवठ्यात 8.2 टक्के वाटा होता. या वर्षाच्या जानेवारीतील पहिल्या 27 दिवसांत, अदानीचा वाटा देशाच्या वीज पुरवठ्यात सुमारे 10 टक्क्यांपर्यंत वाढल्याचे सांगण्यात आले आहे.

भारत आणि बांगलादेशमधील बिघडलेल्या राजनैतिक संबंधांच्या पार्श्वभूमीवर वीज व्यापारात ही वाढ झाली आहे. राजनैतिक मिशनच्या सुरक्षेबाबतच्या चिंतेमुळे दोन्ही देशांनी व्हिसा सेवा स्थगित केल्या आहेत आणि आपापल्या दूतावासातील उच्चाधिकाऱ्यांना परत बोलावले आहे.

देशांतर्गत नैसर्गिक वायूच्या उत्पादनात होत असलेल्या घटीमुळे निर्माण झालेली टंचाई दूर करण्यासाठी बांगलादेश अधिकाधिक वीज आयातीवर अवलंबून आहे. नैसर्गिक वायू हा देशाचा प्राथमिक ऊर्जा स्रोत असला तरी, पुरवठ्यातील अडचणी आणि पायाभूत सुविधांच्या मर्यादांमुळे त्याची उपलब्धता कमी झाली आहे.

बांगलादेश पॉवर डेव्हलपमेंट बोर्डाचे अध्यक्ष रेझौल करीम यांनी सांगितले की, देश 2026 मध्ये विजेच्या मागणीत 6 ते 7 टक्के वाढीसाठी तयारी करत आहे, ज्यामुळे पुरवठ्यातील तूट भरून काढण्यासाठी आयात अत्यावश्यक बनली आहे.

वायूचा तुटवडा भरून काढण्यासाठी बांगलादेशने कोळशावर आधारित वीज निर्मिती वाढवण्याची योजनाही आखली आहे. ऊर्जा विश्लेषण संस्था 'केपलर' (Kpler) च्या आकडेवारीनुसार, 2025 मध्ये कोळशाची आयात 35 टक्क्यांनी वाढून विक्रमी 17.34 दशलक्ष मेट्रिक टनांवर पोहोचली आहे.

सरकारी आकडेवारी दर्शवते की, गेल्या वर्षी एकूण ऊर्जा मिश्रणात गॅसवर आधारित वीज निर्मिती 42.6 टक्क्यांच्या विक्रमी नीचांकी पातळीवर आली आहे, जी गेल्या दशकात जवळपास दोन तृतीयांश होती. ही तूट अंशतः भारतातून वाढलेल्या वीज आयातीद्वारे भरून काढली गेली आहे.

आयात केलेल्या विजेच्या किमतींबाबत बांगलादेश सरकारने नियुक्त केलेल्या समितीने चिंता व्यक्त केलेली असतानाही, दोन्ही देशांमधील वीज व्यापार वाढतच आहे. हे बदलत्या भू-राजकीय परिस्थितीत या प्रदेशातील वाढते ऊर्जा परस्परावलंबन अधोरेखित करते.