eco friendly ganeshotsav : जाणून घ्या कसा साजरा करावा पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव? 'या' उपयुक्त 12 टिप्स

Ganesh Chaturthi 2024, eco friendly ganeshotsav : गणेशोत्सवाला थोड्याच दिवसांत सुरुवात होत असून सगळीकडे गणरायाच्या आगमनानिमित्त लगबग सुरु आहे. उत्सवामध्ये भव्य मिरवणुका, उत्तम सजावट, तसेच घरगुती आणि सार्वजनिक ठिकाणी सुंदर सुशोभित गणेशमूर्तींची प्रतिष्ठापना केली जाते. परंतू आपण सध्या पर्यावरणीय आव्हानांना तोंड देत असताना, पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव साजरा करण्याची गरज आहे. चला तर मग या सणाचे महत्त्व आणि तो अधिक पर्यावरणपूरक कसा साजरा करता येईल यासाठी टिप्स जाणून घेऊया.

पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती वापरा

पर्यावरणपूरक हा नवा मंत्र असल्याने केमिकल, प्लास्टर ऑफ पॅरिस, प्लास्टिक, थर्माकोल (पॉलीस्टीरिन) यांनी बनवलेल्या मूर्तींची प्रतिष्ठापना करु नये. मूर्ती या नैसर्गिक, बायोडिग्रेडेबल सामग्रीची तयार केलेल्या असाव्यात जेणेकरून विसर्जनानंतर त्यामुळे पाणी आणि परिसर प्रदूषित करणार नाही. मूर्ती बनवण्यासाठी नैसर्गिक उत्पादने वापरली जाऊ शकतात जसे की न भाजलेली चिकणमाती, नारळ, नैसर्गिक रंग इत्यादी.

गणेशमूर्तींचा आकार आणि संख्या कमी करा

मोठ्या आकाराच्या मूर्ती जास्त जागा घेतात. गणेशमूर्तीची उंची कमाल 5 फूट किंवा 1.5 मीटर इतकी मर्यादित असावी. मोठमोठ्या मूर्ती तयार करण्यासाठी जास्त माती किंवा पीओपी वापरतात, ज्यामुळे पर्यावरणात अधिक कचरा होतो. विसर्जन करणे देखील अवघड होते, कारण मूर्ती पाण्यात विरघळण्यास वेळ लागतो. तसेच मोठ्या विसजर्न मिरवणुकांमुळे शहरांत देखील वाहतूक कोंडी होऊन वाहन चालवणेही जिकरीचे होते.

वीज वाचवा

"आरती" किंवा "पूजेच्या वेळेस आणि संध्याकाळी जेव्हा आवश्यक असेल तेव्हाच सजावटीचे दिवे चालू करा. पारंपारिक बल्ब जसे की इनॅन्डेन्सेंट बल्ब कॉम्पॅक्ट फ्लोरोसेंट दिवे न वापरता विजेची बचत करण्यासाठी ऊर्जा कार्यक्षम CFL ट्यूब वापरा. महागडे बल्ब विकत घेण्यापेक्षा अधिक रंग देण्यासाठी रंगीत कागदही बल्बवर गुंडाळले जाऊ शकतात.

रांगोळीसाठी नैसर्गिक रंगाचा वापरा

रांगोळी बनवण्यासाठी नैसर्गिक हळद, मेहंदी, तांदळाची पावडर, गुलाल असे जैवविघटनशील रंग वापरा. असे रंग मानवी आरोग्याला हानी पोहचवत नाहीत पर्यावरणावरही परिणाम करत नाहीत.

इको फ्रेंडली सजावट करा

सणांमध्ये लोक सामान्यतः प्लास्टिक आणि विघटित न होणारे साहित्य वापरतात. ही साहित्य नंतर कच-यात टाकल्यावर आपल्या अधिक धोका निर्माण करते. त्याऐवजी तुम्ही सजावटीसाठी कागदाची फुले किंवा नैसर्गिक फुले वापरू शकता. कापड, लाकूड, कागद या नैसर्गिक साहित्याचा वापर करून बाहुल्या, गणपतीच्या मूर्तीभोवती सजवता येतात. थर्माकोल ऐवजी सुंदर कागदाची सजावट करा, जी खराब होणार नाही.

प्लॅस्टिकवर बंदी

गणपतीला प्लास्टिकच्या पिशव्यातून प्रसाद नैवेद्य, प्रसाद, फळे नेली जातात मात्र त्या प्लास्टिकच्या पिशव्या तिकडेच फेकून दिल्या जातात. पर्यावरण दूषित होते. त्यामुळे प्लास्टिक पिशव्यांऐवजी कापडी पिशव्यांना प्रोत्साहन दिले जाऊ शकते ज्या नेण्यास अतिशय आरामदायक, बायोडिग्रेडेबल आणि नंतर पुन्हा वापरल्या जाऊ शकतात. "निर्माल्य" आणि इतर प्रसादाची विल्हेवाट लावण्यासाठी प्लॅस्टिक पिशव्यांचा वापर करणे टाळा त्या एेवजी कागदी पिशव्या वापरा. प्रसाद वाटपासाठी प्लास्टिकच्या प्लेट्सऐवजी केळीच्या पानांच्या पत्रावळी किंवा नैसर्गिक प्लेट्स वापरा. डिस्पोजेबल, नॉन बायोडिग्रेडेबल प्लेट्स, प्लास्टिक शीट्स इत्यादींचा पर्यावरणावर भयंकर परिणाम होतो.

ध्वनी प्रदूषण टाळा

लाउडस्पीकरवर मोठ्या आवाजात गाणी लावणे यामुळे लहान मुले, वृद्ध, आजारी माणसांना त्रास होऊ शकतो. त्याएवेजी त्याऐवजी मृदंगम, तबला आणि अशी कमी आवाजाची वाद्ये वापरली जाऊ शकतात. स्पीकर आणि लाउडस्पीकर सकाळी 6 ते रात्री 10 दरम्यान वाजवावेत आणि लोकांनी नियमांचे पालन करावे. फटाके फोडणे टाळा. फटाक्यांमुळे लहान मुलांसह समाजातील वृद्धांच्या श्रवणशक्तीवरही परिणाम होतो. फटाक्यांमधून धूर निघतो जो आरोग्यासाठी हानिकारक असतो, जो रुग्णांच्या आणि लोकांच्या सार्वजनिक आरोग्याला धोका निर्माण करतो.

सार्वजनिक मंडपांची संख्या कमी करणे

जास्त संख्येने गणेश मंडप म्हणजे जास्त आवाज जास्त प्रदूषण आणि जास्त कचरा. एकच सण वेगवेगळ्या मंडपात साजरे करण्याऐवजी, समुदायामध्ये एक मोठा मंजप बनवा आणि सर्व समाजाचे सदस्य आणि आजूबाजूचे लोक एकत्र येऊन उत्सव साजरा करू शकतील ज्यामुळे नंतरच्या टप्प्यावर विसर्जनाची संख्या देखील कमी होईल.

गणेश विसजर्नासाठी हौदांची निर्मिती

विसर्जनासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पाण्याचा वापर सिंचन किंवा पिण्यासाठी केला जाऊ शकतो ज्यामुळे नंतर आरोग्यास धोका निर्माण होऊ शकतो. नदी, तलाव किंवा तलाव यांसारख्या नैसर्गिक जलस्रोताऐवजी कृत्रिम टाकी किंवा कृत्रिम विसर्जन हौदाचा वापर करू शकतो.

इको-फ्रेंडली गणेशोत्सवाविषयी जागरुकता

गणेशोत्सवाची संकल्पना खऱ्या अर्थाने समजून घेतली पाहिल्या आणि त्याचा आपल्या मातृ निसर्गावर होणारा परिणाम समजून घेणे आवश्यक आहे. गणेशोत्सव अधिकाधिक इको कसा करता येईल यासाठी लोकांमध्ये जागरूकता पसरवली पाहिजे. इतरांना प्रोत्साहन देणारे सण साजरे करण्याच्या पर्यावरणपूरक पद्धतींना प्रोत्साहन देणाऱ्या समुदायांना बक्षिसे वितरित केली पाहिजेत. इको फ्रेंडली पर्यांयाबाबत शेअर करणाऱ्या अपार्टमेंटमध्ये पोस्टर्स आणि व्हिडिओ दाखवले जाऊ शकतात. जनजागृती मोहीम आणि कार्यशाळा घेतल्या पाहिजेत.

निर्माल्याचे कंपोस्ट तयार करणे

गणेशोत्सवानंतर निर्माल्य गोळा करुन त्यापासून सेंद्रिय कंपोस्ट खत तयार करता येते. हे खत बागेला वापरता येते. तसेच वाळलेल्या फुलांचा वापर नैसर्गिक रंगांसाठी देखील करता येऊ शकतो.

प्रतिकात्मक विसर्जन

गणेशमूर्तीचे जलकुंभात किंवा नदीत विसर्जन करण्याऐवजी प्रतिकात्मक विसर्जन घरी करता येते. काही लोक धातूची किंवा दगडाची मूर्ती वापरतात आणि प्रतीकात्मकरीत्या ती पाण्याच्या बादलीत विसर्जित करतात किंवा समुद्रात मिरवणुकीत घेऊन जातात, पाण्याखाली धरतात आणि नंतर पुढच्या वर्षासाठी घरी आणतात. त्या मूर्तीच्या जागी एक सुपारी एका बादली पाण्यात विसर्जित केली जाऊ शकते. विसर्जनाचा दुसरा मार्ग म्हणजे मूर्तीवर पाण्याचे काही थेंब शिंपडणे आणि नंतर पुसून पुढील वर्षाच्या वापरासाठी ठेवता येते.

English summary

Ganesh Chaturthi 2024 useful-tips for celebrating an eco friendly ganeshotsav