होर्मुझची कोंडी, युएईचा 'मास्टरस्ट्रोक'; इराण-इस्रायल युद्धाच्या सावटात भारतासाठी नवे ऊर्जा द्वार!

UAE oil supply route : जागतिक राजकारणात एक म्हण प्रसिद्ध आहे की, "संकटातच संधी दडलेली असते." कोरोना महामारीनंतर जगाने हे समीकरण जवळून अनुभवले आहे.

सध्या मध्य पूर्वेमध्ये (Middle East) इराण आणि इस्रायल यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जागतिक बाजारपेठेत चिंतेचे वातावरण आहे.

मात्र, याच संघर्षाच्या काळात संयुक्त अरब अमिराती (UAE) स्वतःला एका नव्या भूमिकेत उभे करत आहे. इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी रोखली, तरी जगाचा तेल पुरवठा खंडित होणार नाही, अशी चोख व्यवस्था युएईने करून ठेवली आहे.

होर्मुझची सामुद्रधुनी : जगाची 'लाईफलाईन' धोक्यात?

जागतिक तेल व्यापाराचा विचार करता होर्मुझची सामुद्रधुनी हा सर्वात संवेदनशील मार्ग मानला जातो. जगातील एकूण तेल वाहतुकीपैकी सुमारे 20 % (एक पंचमांश) भाग याच चिंचोळ्या मार्गातून जातो.

इराण आणि इस्रायलमधील तणाव वाढल्यास इराण हा मार्ग रोखण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. असे झाल्यास कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडतील, विमा हप्ते वाढतील आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसेल.

UAEची दूरदृष्टी: फुजैराह बनले जागतिक ऊर्जा केंद्र!

या संभाव्य संकटाची चाहूल युएईला अनेक वर्षांपूर्वीच लागली होती. म्हणूनच त्यांनी होर्मुझला बगल देणारा पर्याय शोधला आहे.

हबशान-फुजैराह पाइपलाइन: ही युएईची सर्वात मोठी रणनीतिक मालमत्ता आहे. ही पाइपलाइन अबू धाबीतील तेल क्षेत्रांना थेट ओमानच्या आखातावरील फुजैराह बंदराशी जोडते.

फायदा काय? या पाइपलाइनमुळे तेल टँकर्सना इराणच्या सीमेजवळ असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीत शिरण्याची गरजच उरत नाही. ते थेट फुजैराह बंदरातून तेल भरून जगाच्या कानाकोपऱ्यात जाऊ शकतात.

क्षमता : या पाइपलाइनद्वारे दररोज १.५ ते १.८ दशलक्ष बॅरल कच्च्या तेलाची वाहतूक होऊ शकते.

ADNOC: युएईचे ऊर्जा पॉवरहाऊस

युएईच्या या यशामागे 'अबू धाबी नॅशनल ऑइल कंपनी' (ADNOC) चा मोठा वाटा आहे. या कंपनीने आपली उत्पादन क्षमता वाढवून ५ दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन इतकी केली आहे. जेव्हा इतर देश युद्धाच्या भीतीमुळे उत्पादनात कपात करत आहेत, तेव्हा युएईकडे असलेली ही अतिरिक्त क्षमता जागतिक बाजारपेठेत स्थिरता निर्माण करत आहे.

भारतासाठी हे 'वरदान' कसे ठरेल?

मध्य पूर्वेतील अस्थिरतेचा सर्वाधिक फटका भारताला बसतो, कारण भारत आपल्या गरजेच्या ८०% पेक्षा जास्त तेल आयात करतो. मात्र, युएईच्या या नव्या धोरणामुळे भारताला मोठा दिलासा मिळणार आहे:

भौगोलिक जवळीक : भारत आणि युएईमधील सागरी अंतर कमी आहे. फुजैराह बंदर भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीच्या अगदी समोर असल्याने तिथून तेल आयात करणे सोपे आणि सुरक्षित आहे.

पुरवठा साखळीत स्थिरता : होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाली तरी भारताचा तेल पुरवठा विस्कळीत होणार नाही.

स्ट्रॅटेजिक पार्टनरशिप : भारत आणि युएईचे संबंध सध्या सुवर्णकाळात आहेत, ज्यामुळे संकटकाळात भारताला प्राधान्य मिळण्याची दाट शक्यता आहे.

केवळ तेलच नव्हे, तर भविष्यातील ऊर्जेवरही पकड

युएई केवळ कच्च्या तेलावर अवलंबून न राहता 'एनर्जी ट्रान्झिशन' (Energy Transition) कडे वेगाने वळत आहे. सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा आणि ग्रीन हायड्रोजन क्षेत्रात युएईने अब्जावधी डॉलर्सची गुंतवणूक केली आहे. यामुळे भविष्यातील बदलत्या ऊर्जा बाजारातही युएईचे वर्चस्व कायम राहील.

जागतिक बाजारातील इतर लाभार्थी

या संकटकाळात केवळ युएईच नव्हे, तर कॅनडासारख्या देशांनाही फायदा होत आहे. तेलाच्या किमती वाढल्याने कॅनडातील सेनोव्हस एनर्जी (Cenovus Energy) आणि कॅनेडियन नॅचरल रिसोर्सेस सारख्या कंपन्यांच्या नफ्यात मोठी वाढ अपेक्षित आहे, ज्यामुळे कॅनडाची बजेट तूट भरून निघण्यास मदत होईल.