डोनाल्ड ट्रम्प-शरीफ-मुनीर यांची भेट भारतासाठी किती धोकादायक?, भारताची रणनीती काय असणार?

What effect Trump Sharif Munir Meeting on India : अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचे व्हाईट हाऊसमध्ये पुनरागमन आणि त्यानंतर पाकिस्तानशी असलेले त्यांचे वाढते सलोख्याचे संबंध एका महत्त्वपूर्ण वळणावर उभे आहेत.

ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या व्हाईट हाऊसमध्ये येऊन नऊ महिने होत नाही तोच पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांच्याशी झालेली त्यांची महत्त्वपूर्ण भेट भारतासाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे. तर दुसरीकडे, हे संबंध धोरणात्मक नसून, केवळ व्यवहारावर आधारित असले तरी, भारताला या बदलाकडे गांभीर्याने पाहणे गरजेचे असल्याचे राजनैतिक तज्ज्ञांचे मत आहे.

अमेरिका-पाकिस्तान संबंधांत नवा 'उबदारपणा'

बायडेन प्रशासनाच्या काळात पाकिस्तानसोबतचे संबंध थंडावले होते. परंतु, डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या पुनरागमनाच्या नऊ महिन्यांच्या आतच पाकिस्तानबद्दल नवीन उबदारपणा दर्शविणारी असंख्य राजनैतिक देवाणघेवाण झाली आहे.

ट्रम्प यांची कृतज्ञता

मार्चमध्ये काँग्रेसच्या संयुक्त सत्रात ट्रम्प यांनी पाकिस्तानबद्दल कृतज्ञता व्यक्त केली.

दहशतवादविरोधी कौतुक

२०२१ च्या काबूल विमानतळ हल्ल्याशी संबंधित एका ISIS-K दहशतवाद्याला अटक करण्यात पाकिस्तानच्या भूमिकेचे त्यांनी कौतुक केले.

मुनीर यांना खास आमंत्रण

तीन महिन्यांनंतर, ट्रम्प यांनी पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांना व्हाईट हाऊसमध्ये जेवणासाठी आमंत्रित केले.

शरीफ-मुनीर यांचे स्वागत

गेल्या आठवड्यात, सहा वर्षांनी वॉशिंग्टनला भेट देणाऱ्या पंतप्रधान शाहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख मुनीर यांचे ट्रम्प यांनी उबदार स्वागत केले.

भारतासाठी चिंता, काय म्हणतात तज्ज्ञ!

पाकिस्तान आणि अमरिका यांच्यातील संबंधावर अनेक तज्ज्ञांनी मत मांडले आहे. सध्या हे संकेत भारतासाठी मोठे संकट नसले तरी, दिल्लीने या बदलाकडे बारकाईने लक्ष ठेवले पाहिजे. विशेषत: जेव्हा अमेरिका आणि भारत यांच्यातील संबंध कमकुवत होत असल्याचे दिसून येते. पाकिस्तान केवळ दहशतवादविरोधी प्रयत्नांमध्येच नव्हे, तर अफगाणिस्तान आणि इराण सारख्या प्रादेशिक मुद्द्यांमध्येही अमेरिकेशी संबंधित आहे.

व्यवहारात्मक संबंधांवर आधारित भागीदारी

तज्ञांच्या मते, अमेरिका-पाकिस्तान संबंध धोरणात्मकदृष्ट्या कमकुवत आहेत. तंत्रज्ञान, व्यापार किंवा सामायिक मूल्यांवर आधारित भागीदारीऐवजी, हे संबंध मुख्यत्वे व्यवहारांवर (Transactional) आधारित आहेत. उदाहरणार्थ, "ऑपरेशन सिंदूर" मध्ये हस्तक्षेप केल्याबद्दल पाकिस्तानने ट्रम्प यांचे नोबेल शांतता पुरस्कारासाठी नामांकन केले होते.

इतिहासाचा धडा

अफगाण-सोव्हिएत युद्धादरम्यानही अमेरिकेने पाकिस्तानला मदत तेव्हाच दिली जेव्हा इस्लामाबाद अमेरिकेच्या हिताचे होते. उद्दिष्ट साध्य झाल्यावर मदत मागे घेतली गेली. यावेळेस फरक एवढाच आहे की ट्रम्प हे संस्थात्मक परंपरांबद्दल मर्यादित आदर बाळगतात, ज्यामुळे पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख मुनीर यांची भूमिका आणखी मजबूत होऊ शकते.

मुनीरचा वाढता प्रभाव!

ट्रम्प यांच्या पाठिंब्यामुळे मुनीर यांचा वाढता प्रभाव पाकिस्तानमधील लष्कराची पकड आणखी मजबूत करेल. पाकिस्तान एक अणुशक्तीचा देश आहे, २५ कोटी लोकसंख्या असलेला आणि अस्थिर प्रदेशात स्थित आहे. त्यामुळे अमेरिकेचा त्याच्याशी संबंध असणे स्वाभाविक आहे.

या वाढत्या प्रभावामुळे पाकिस्तानी सैन्याच्या कोणत्याही साहसी कृतीसाठी भारताने तयार असले पाहिजे. मुनीर पाकिस्तानला भारताच्या बरोबरीचे चित्रित करण्याचा प्रयत्न करत असले तरी, भारताचा जीडीपी पाकिस्तानपेक्षा जवळजवळ १० पट मोठा आहे. ही तफावत केवळ आर्थिकदृष्ट्याच नाही, तर जागतिक स्तरावरही वाढत आहे. त्यामुळे, पाकिस्तान भारताच्या बरोबरीचा नाही, ही वास्तविकता आहे.