तेजस्वींनी स्वत:चा गड राखला पण जनतेने नेतृत्वाला झिडकारले! हे 5 निर्णय यादवांसाठी घातक ठरले!

Why Tejashwi Yadav Failed in Bihar election 2025 : बिहार विधानसभा 2025च्या निवडणुकीच्या निकालांनी राष्ट्रीय जनता दल (आरजेडी) आणि महाआघाडीला मोठा धक्का दिला आहे.

एनडीएने (भाजप-जेडीयू) २०० हून अधिक जागांवर आघाडी घेऊन स्पष्ट बहुमत मिळवले असताना, तेजस्वी यादव यांच्या नेतृत्वाखालील महाआघाडी (आरजेडी-काँग्रेस-डावे) ला दारुण पराभवाचा सामना करावा लागला आहे.

२०२० च्या निवडणुकीत काही हजार मतांचे अंतर असलेल्या आरजेडीला यावेळी जनतेने का नाकारले, याची कारणे त्यांच्या निवडणुकीच्या रणनीतीत दडलेली आहेत.

५२ यादव उमेदवारांना तिकीट देणे ठरले 'जातीय राज'चे संकेत

महाआघाडीच्या पराभवाचे सर्वात प्रमुख कारण म्हणजे आरजेडीने तब्बल ५२ यादव उमेदवारांना तिकीट देण्याचा निर्णय.

जातीय ध्रुवीकरण : यादव (लोकसंख्येच्या अंदाजे १४%) हा आरजेडीचा मुख्य मतपेढी आहे, पण एवढ्या मोठ्या संख्येने यादव उमेदवार दिल्याने पक्षाची जातीय प्रतिमा अधिक बळकट झाली आणि 'यादव राज'ची झलक दिसू लागली.

इतर जातींचा दुरावा : १४४ जागांपैकी ३६% जागांवर यादव उमेदवार दिल्याने उच्च जाती (Upper Castes) आणि अत्यंत मागास जाती (EBCs) महाआघाडीपासून दूर गेल्या.

भाजपचा प्रचार यशस्वी : भाजपने प्रचारात याच गोष्टीचा फायदा घेत 'आरजेडीचे यादव राज' या कथेला बळ दिले, जे शहरी आणि मध्यमवर्गीय मतदारांपर्यंत पोहोचले.

तुलनात्मक अपयश : २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत अखिलेश यादव यांनी फक्त पाच यादव उमेदवार देऊन इतर मागास आणि उच्च जातींना आकर्षित केले होते. तेजस्वी यांनी ३०-३५ यादव तिकिटांची मर्यादा ठेवली असती, तर कुर्मी-कोएरी मतांचा वाटा वाढू शकला असता.

मित्रपक्षांकडे 'दुर्लक्ष' आणि 'आरजेडी-केंद्रित' दृष्टिकोन

तेजस्वी यादव यांच्या रणनीतीतील सर्वात मोठी चूक म्हणजे त्यांनी मित्रपक्ष असलेल्या काँग्रेस, डावे पक्ष आणि लहान पक्षांसोबत समान स्थान राखले नाही.

युतीमधील फूट : जागावाटपातील वाद आणि तेजस्वी यांच्या 'आरजेडी-केंद्रित' दृष्टिकोनामुळे युती कमकुवत झाली, ज्यामुळे मते हस्तांतरित (Vote Transfer) करण्यात अपयश आले.

प्रचारातील नाराजी : तेजस्वी यांनी प्रचारादरम्यान त्यांच्या मित्रपक्षांना बाजूला ठेवले. जाहीरनाम्याला 'तेजस्वी प्रणव' असे नाव देणे, तसेच रॅलींच्या पोस्टर्सवर राहुल गांधींपेक्षा स्वतःचे जास्त फोटो ठेवणे, यातून मित्रपक्षांमध्ये नाराजी वाढली आणि विरोधी पक्षांना (एनडीए) एकजूट दिसली.

अस्पष्ट अजेंडा : काँग्रेसने 'हमी' जाहीरनाम्यावर भर दिला, तर तेजस्वी यांनी केवळ 'नोकरी वितरणाला' प्राधान्य दिले, ज्यामुळे आघाडीच्या अजेंड्यात स्पष्टता राहिली नाही.

आश्वासनांसाठी 'ब्लूप्रिंट' देण्यात अपयश

तेजस्वी यादव यांनी प्रत्येक घरासाठी सरकारी नोकरी, पेन्शन, महिला सक्षमीकरण आणि दारूबंदीचा आढावा यांसारखी मोठी आश्वासने दिली, पण ही आश्वासने पूर्ण करण्यासाठी ठोस ब्लूप्रिंट किंवा निधीची योजना देण्यात ते पूर्णपणे अपयशी ठरले.

अविश्वास: प्रत्येक घरासाठी सरकारी नोकऱ्यांच्या मुद्द्यावर ते ठोस उत्तर देऊ शकले नाहीत. 'ब्लूप्रिंट दोन दिवसांत येईल' असे ते रोज सांगत राहिले, पण निवडणुकीनंतरही तो दिवस अद्याप आलेला नाही. निधीचा अभाव आणि अंमलबजावणीच्या स्पष्ट योजनेअभावी मतदारांमध्ये अविश्वास निर्माण झाला.

महाआघाडीची 'मुस्लिम-समर्थक' प्रतिमा

महाआघाडीच्या 'मुस्लिम-समर्थक' प्रतिमेमुळे व्यापक स्तरावर पराभव झाला. मुस्लिम बहुल जागांवर आरजेडीला विजय मिळाला असला तरी, त्यामुळे राज्यभरात हिंदू मतांचे ध्रुवीकरण झाले.

यादव मतांचे नुकसान : सत्तेत आल्यास बिहारमध्ये वक्फ विधेयक लागू न करण्याचे तेजस्वी यांनी दिलेले आश्वासन अनेक यादवांनाही आवडले नाही.

भाजपचा फायदा : भाजपने संसदेत लालू यादव यांनी वक्फ विधेयकाच्या अत्याचारांविरुद्ध केलेले जुने भाषण व्हायरल केले, ज्यामुळे त्यांना हिंदू मतदारांना आकर्षित करण्यात फायदा झाला.

लालूंच्या वारशाबद्दलचा 'गोंधळ'

तेजस्वी यादव यांनी एकीकडे आपल्या वडिलांचा वारसा स्वीकारला, पण दुसरीकडे प्रचारातील पोस्टर्समध्ये त्यांचे चित्र लहान करून ते 'जंगल राज'च्या प्रतिमेपासून दूर राहण्याचा प्रयत्न करत होते.

दुहेरी करार : हा 'दुहेरी करार' मतदारांना स्पष्ट संदेश देऊ शकला नाही आणि तो त्यांच्यावर उलटला.

वारसा नाकारणे : पोस्टर्समध्ये लालूंना एका कोपऱ्यात ढकलणे हा अनेक निष्ठावान कार्यकर्त्यांसाठी त्यांचा अपमान होता.

पंतप्रधानांचा हल्ला : पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गोपाळगंजच्या रॅलीत थेट भाष्य केले की, तेजस्वी लालूंची 'पापे' लपवत आहेत. यामुळे तेजस्वींच्या नेतृत्वावर प्रश्नचिन्ह उभे राहिले.

एकूणच, आरजेडीचा 2020 मधील कमी मतांनी झालेला पराभव यावेळी मोठ्या पराभवात बदलला, याचे मुख्य कारण तेजस्वी यादव यांची 'यादव केंद्रित', मित्रपक्षांकडे दुर्लक्ष करणारी आणि आश्वासनांना ब्लूप्रिंट देऊ न शकणारी रणनीती ठरली.