41 युद्धे लढली, एकही हारले नाही; मुघलांसह इंग्रजही त्यांना घाबरत, वाचा-थोरले बाजीराव पेशवेंची कहाणी

Thorle Bajirao Peshwa Death Anniversary 2025 : "हर-हर महादेव" च्या जयघोषात अटक पासून ते कटक पर्यंत भगवा ध्वज फडकावून "हिंदू स्वराज्य" आणण्याचे छत्रपती शिवाजी महाराजांचे स्वप्न मराठा साम्राज्याचे चौथे पेशवे थोरले बाजीराव यांनी पूर्ण केले.

शूर योद्धा थोरले बाजीराव पेशवे यांच्या नावाने ब्रिटिश राज्यकर्ते थरथर कापत होते. मुघल राज्यकर्ते बाजीरावांना इतके घाबरत होते की त्यांना भेटण्याचीही त्यांची हिंमत होत नसे.

भारताच्या इतिहासात, पेशवे बाजीराव पहिले हे एकमेव महान योद्धा होते, ज्यांनी त्यांच्या आयुष्यात 41 युद्धे लढली आणि एकही युद्ध हरले नाही. तसेच, वीर महाराणा प्रताप आणि वीर छत्रपती शिवाजी यांच्यानंतर, बाजीराव पेशवे प्रथम यांचे नाव येते ज्यांनी सतत मुघलांशी बराच काळ लढा दिला.

पेशवे बाजीराव बल्लाळ भट्ट हे एक महान योद्धे होते ज्यांनी निजाम, मोहम्मद बंगश, मुघल, ब्रिटिश आणि पोर्तुगीज यांना युद्धभूमीवर अनेक वेळा पराभूत केले. पेशव्यांच्या काळात त्यांनी महाराष्ट्र, गुजरात, माळवा, बुंदेलखंड यासह भारताच्या 70 ते 80 टक्के भागावर राज्य केले.

पहिली लढाई अन् फडकवला ध्वज

बाजीराव आयुष्यभर एका शूरवीरांसारखे लढत राहिले. ते कधीही हार न मानणारे योद्धे होते. त्यांनी मुघलांचे कबरडे मोडले. नासिर जंग विरुद्ध पहिले युद्ध लढले आणि त्यात ते विजयी झाले. हे युद्ध औरंगाबादजवळ झाले. जेव्हा नासिर पराभवाचा सामना करण्यासाठी पळून जाऊ लागला तेव्हा बाजीराव आणि त्याच्या शूर सैनिकांनी त्याला घेरले. मग बाजीरावांशी झालेल्या करारात खरगोण आणि हंडिया मराठा राज्यकर्त्यांकडे आले. पहिल्या युद्धातील या यशानंतर, बाजीरावांचे नाव मराठा दरबारापासून संपूर्ण राज्यापर्यंत वाढला. त्यानंतर ते कधीही मागे हटले नाही.

थोरले बाजीराव पेशवे प्रचंड उत्साही होते. त्यांना त्यांच्या वडिलांकडून युद्ध कौशल्याचा वारसा मिळाला. त्यांनी लहानपणापासूनच प्रशिक्षण घ्यायला सुरुवात केली. जेव्हा त्यांना मराठा साम्राज्याचे पेशवे म्हणून नियुक्त करण्यात आले. त्यांनी दोन गोष्टींवर विशेष भर दिला. एक म्हणजे मराठा साम्राज्याचा विस्तार आणि दुसरे म्हणजे हिंदू धर्माचे रक्षण करण्यासाठी अनेक प्रयत्न.

जेव्हा ते पेशवा झाले तेव्हा भारतात केवळ मुघलच सक्रिय नव्हते, तर पोर्तुगीज आणि ब्रिटिशांचा दबावही वाढू लागला होता. असे असूनही, ते कधीही मागे हटले नाही किंवा डळमळीत झाले नाही. त्यांनी निर्माण केलेल्या मार्गावर चालत, मराठा साम्राज्याच्या धोरणांनुसार त्यांनी जलद निर्णय घेतले. लढत राहिले आणि युद्धे जिंकत राहिले. त्याच्या कौशल्य आणि रणनीतीमुळे मराठा साम्राज्याचा विस्तार उत्तर भारतात झाला.

मराठा साम्राज्यात त्यांचा खूप मोठा सन्मान..!

आजही मराठा प्रांतात बाजीरावांना मोठ्या आदराने व सन्मानाने आठवले जाते. त्यांचा जन्म 18 ऑगस्ट 1700 रोजी, म्हणजेच 325 वर्षांपूर्वी झाला. 28 एप्रिल 1740 रोजी वयाच्या अवघ्या 40 व्या वर्षी त्यांनी जगाचा निरोप घेतला. असे असूनही, त्यांचा इतिहास खूप गौरवशाली आहे. त्यांची पालखीची लढाई जिंकली. यामध्ये मुघलांचा पराभव झाला आणि मराठा साम्राज्याचा दक्षिण भारतात विस्तार झाला.

माळवा जिंकण्यासाठी त्यांना जवळजवळ दोन वर्षे लढावे लागले. हे युद्ध 1729 ते 31 पर्यंत चालले. येथेही मुघलांचा पराभव झाला आणि बाजीरावांनी उत्तर भारतात मराठा साम्राज्याचा विस्तार केला. 1737 मध्ये त्याने भोपाळवर हल्ला केला. येथे त्यांनी केवळ मुघल सैन्याचा पराभव केला नाही तर तह करून मध्य भारतात मराठा साम्राज्याची स्थापनाही मजबूत केली. त्याच वर्षी त्याने दिल्लीवरही हल्ला केला आणि मुघलांना हादरवून टाकले.

घोडदळ आणि गनिमी युद्ध ही त्यांची महत्त्वाची शस्त्रे

बाजीरावांच्या सैन्यात अनेक दल असले तरी घोडदळाचा भाग खूप प्रभावी आणि वेगवान होता. ते स्वतः एक अतिशय उत्तम घोडेस्वार होते. म्हणूनच शत्रू सैन्य काहीही नवीन विचार करण्याआधीच हे सैन्य तिथे पोहोचेल आणि त्यांचे हेतू नष्ट करेल. गनिमी युद्ध हे त्याचे आणखी एक शस्त्र होते. जे मुघल सैन्याविरुद्ध खूप प्रभावी ठरले.

बाजीराव-मस्तानी यांची प्रेमकहाणी, कुटुंबाने स्वीकारले नाही

थोरले बाजीराव यांचे पहिले लग्न काशीबाईंशी झाले होते. नंतर युद्धादरम्यान, ते राजा छत्रसालला मदत करण्याच्या उद्देशाने बुंदेलखंडला पोहोचले. इथेच त्यांची मस्तानीशी भेट झाली. दोघेही पहिल्याच नजरेत एकमेकांच्या प्रेमात पडले. लग्नही झाले. पण त्याची पहिली पत्नी काशीबाई आणि कुटुंबाने मस्तानीला स्वीकारले नाही. यामुळे त्यांच्या प्रेमात अनेक अडथळे आले. लग्नानंतरही हे दोन्ही प्रेमी कधीही शांततेने एकत्र राहू शकले नाहीत. लग्न होऊनही बाजीराव आणि मस्तानी यांचे प्रेम फुलले नाही, तरीही भारतीय इतिहासातील ती एक अनोखी प्रेमकथा म्हणून नोंदवली जाते.

बाजीराव यांच्या निधनाची बातमी मिळाल्यानंतर मस्तानीने विष प्राशन करून आत्महत्या केल्याचे सांगितले जाते. इतिहासात असे वाचले आहे की बाजीरावांनी पुण्यात एक राजवाडा बांधला. ज्यामध्ये मस्तानी राहत होती. हा राजवाडा आज राजा दिनकर केळकर संग्रहालय म्हणून ओळखला जातो. दोघांनाही एक मुलगा होता. पानिपतच्या युद्धात सहभागी झालेले शमशेर बहादूर पेशवे हे त्याचे नाव होते. जखमी झाल्यानंतर त्याचा मृत्यू झाला. मस्तानी स्वतः एक उत्कृष्ट घोडेस्वार होती. तिला तलवारबाजी आणि धनुष्यबाणाची आवड होती, जे बाजीरावांना तिच्याकडे आकर्षित करण्याचे एक कारण मानले जात होते.