Republic Day 2025 : भारताने आपला पहिला प्रजासत्ताक दिन कसा साजरा केला होता? जाणून घ्या इतिहास

Republic Day 2025 : भारताचा 75 वा प्रजासत्ताक दिन 26 जानेवारी 2025 रोजी साजरा केला जाईल. दरवर्षीप्रमाणे यंदाही विशेष परेडचे आयोजन करण्यात आले आहे. हा प्रजासत्ताक दिन देशासाठी खूप महत्वाचा आहे कारण या प्रजासत्ताक दिनाचा देश अमृत महोत्सव साजरा करत आहे. आपण प्रजासत्ताक होऊन 75 वर्ष पूर्ण झाली आहेत.

देशाने पहिला प्रजासत्ताक दिन सोहळा 26 जानेवारी 1950 रोजी साजरा केला होता. त्यानंतर ही परंपरा अखंड सुरु आहे आणि नेहमीच राहील. पहिला प्रजासत्ताक दिन देशवासीयांसाठी उल्लेखनीय होता. कारण भारतीय संविधान 26 नोव्हेंबर 1949 रोजी तयार करण्यात आले होते, ज्यावर 24 जानेवारी 1950 रोजी संविधान सभेच्या सर्व 308 सदस्यांनी स्वाक्षरी केली होती. दोन दिवसांनंतर, 26 जानेवारी रोजी भारताने हे संविधान स्वीकारले, त्यानंतर भारताला स्वतंत्र प्रजासत्ताक म्हणून मान्यता मिळाली. त्यामुळे दरवर्षी 26 जानेवारी हा दिवस प्रजासत्ताक दिन म्हणून साजरा केला जातो.

देशात 26 जानेवारी 1950 ला राज्यघटना लागू

देशात 26 जानेवारी 1950 ला राज्यघटना लागू झाली. त्यामुळे हा दिवस आपल्या सर्व भारतीयांसाठी खास आहे. भारताचे संविधान हे जगातील सर्वात मोठे लिखित संविधान आहे हे उल्लेखनीय. या वर्षी देश 75 वा प्रजासत्ताक दिन राष्ट्रपती भवन आणि दिल्लीतील इंडिया गेट दरम्यानच्या मार्गावर सुरक्षा दल, विविध राज्ये आणि सरकारी विभागांच्या परेड आणि झलकांसह साजरा करणार आहे. ज्याला पूर्वी राजपथ म्हणून ओळखले जाते आणि आता दत्तपथ म्हणतात.

..अन् भारत प्रजासत्ताक बनला

26 जानेवारी 1950 रोजी सकाळी 10:18 वाजता भारत प्रजासत्ताक बनला. भारताचे तत्कालीन गव्हर्नर जनरल सी. राजगोपालाचारी यांनी भारताला 'सार्वभौम लोकशाही प्रजासत्ताक' घोषित केले. आपल्या भाषणात सी. राजगोपालाचारी म्हणाले, "जानेवारी, 1950 च्या या सव्वीसव्या दिवसापासून, भारत, म्हणजेच भारत, एक सार्वभौम लोकशाही प्रजासत्ताक असेल आणि संघ आणि त्याचे घटक घटक, राज्ये, आणि उक्त घटनेच्या तरतुदींनुसार कार्ये वापरतील आणि त्यांचे प्रशासन करतील." सहा मिनिटांनंतर, देशाचे पहिले राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद आणि देशाचे पहिले सरन्यायाधीश हरिलाल कानिया यांनी राष्ट्रपती भवनाच्या दरबार हॉलमध्ये शपथ घेतली.

राष्ट्रपतींच्या शपथविधीनंतर गव्हर्नर जनरलचा ध्वज खाली

राष्ट्रपतींच्या शपथविधीनंतर गव्हर्नर जनरलचा ध्वज खाली करण्यात आला आणि राष्ट्रपती भवनावर राष्ट्रपतींचा ध्वज फडकवण्यात आला. यानंतर 31 तोफांच्या सलामीने देशाला प्रजासत्ताक घोषित करत राष्ट्रगीत वाजवण्यात आले. सकाळी 10.38 वाजता काही वेळाने राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद, पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू, आणि सरन्यायाधीश हरिलाल कानिया यांच्या उपस्थितीत देशाचे पहिले मंत्रिमंडळ आणि सभापती तसेच सर्वोच्च न्यायालयाचे सर्व न्यायाधीश, भारताचे महालेखा परीक्षक यांचा शपथविधी सोहळा पार पडला.

तिरंगा ध्वज फडकावला

पहिल्या मंत्रिमंडळाच्या शपथविधीनंतर, राष्ट्रपतींनी सशस्त्र दलांसाठी परमवीर चक्र, महावीर चक्र आणि वीर चक्र असे तीन शौर्य पुरस्कार जाहीर केले, जे सशस्त्र दलात अतुलनीय योगदान देणाऱ्या शूर सैनिकांना दिले जातात. पहिला प्रजासत्ताक दिन सोहळा भारताचे राष्ट्रपती 26 जानेवारी 1950 रोजी दुपारी इर्विन स्टेडियम (आताचे मेजर ध्यानचंद स्टेडियम) येथे आले आणि त्यांनी भारताच्या पहिल्या प्रजासत्ताक दिनाचे विशेष अतिथी, इंडोनेशियाचे राष्ट्रपती सुकर्णो यांचे स्वागत केले. दोन्ही देशांच्या राष्ट्राध्यक्षांनी सहा घोड्यांच्या ताफ्यात बसून स्टेडियममध्ये उपस्थित हजारो लोकांचे अभिवादन स्वीकारले. त्यानंतर लगेचच देशाच्या पहिल्या प्रजासत्ताक दिनी डॉ.राजेंद्र प्रसाद यांनी तिरंगा ध्वज फडकावला.

15 हजार सामान्य नागरिक प्रेक्षक

या संपूर्ण सोहळ्याचे आयोजक देशाचे पहिले संरक्षण मंत्री बलदेव सिंह होते. ही पहिली प्रजासत्ताक दिन परेड आयर्विन स्टेडियमवरच आयोजित करण्यात आली होती, ज्यामध्ये सुमारे 15 हजार सामान्य नागरिक प्रेक्षक म्हणून उपस्थित होते. ध्वजारोहण केल्यानंतर राष्ट्रपतींनी देशातील पहिल्या शौर्य पुरस्कारांची घोषणा केली. मेजर सोमनाथ शर्मा (मरणोत्तर) आणि लान्स नाईक करम सिंग (मरणोत्तर) यांना देशातील पहिला सर्वोच्च शौर्य पुरस्कार, परमवीर चक्र प्रदान करण्यात आला. या दोन्ही वीरांना 1948 मध्ये पाकिस्तानसोबतच्या पहिल्या युद्धात शौर्य दाखविल्याबद्दल सन्मानित करण्यात आले. पुरस्कार वितरण समारंभानंतर, देशाच्या राष्ट्रपतींना अभिवादन करण्यासाठी प्रथम औपचारिक परेडचे आयोजन करण्यात आले होते आणि झलक काढण्यात आली होती.

पहिल्या प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडचे मुख्य आकर्षण

पहिल्या प्रजासत्ताक दिनाच्या परेडचे मुख्य आकर्षण म्हणजे सीमा सुरक्षा दल (BSF) ची परेड तुकडी, ज्यामध्ये उंटांचा समावेश होता. त्यावेळी भारतीय सैन्यात उंटांच्या तुकडीचा समावेश होता. 26 जानेवारी 1950 च्या संध्याकाळी, राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांनी नवीन प्रजासत्ताक दिन आणि शेवटचे गव्हर्नर जनरल चक्रवर्ती राजगोपालाचारी यांच्या सन्मानार्थ मेजवानीचे आयोजन केले होते, ज्यात पंतप्रधानांसह देशातील मान्यवर पाहुणे उपस्थित होते. अशा प्रकारे भारताचा पहिला प्रजासत्ताक दिन साजरा झाला आणि देशाला संविधान प्राप्त झाले.