Nag Panchami 2025 : कधी आहे नागपंचमी, 28 की 29 जुलैला? पूजेची पद्धत व महत्त्व घ्या जाणून!

When is Nag Panchami in 2025 : श्रावण महिना हा केवळ भक्तीचा नव्हे, तर निसर्गाशी असलेल्या आपल्या अतूट नात्याचेही दर्शन करणारा महिना आहे. याच श्रावण महिन्यातील शुक्ल पक्षातील पाचवा दिवस नागपंचमी म्हणून साजरा केला जातो.

दुसरी बाब व अतिशय महत्त्वाची बाब म्हणजे, हा दिवस केवळ नागदेवतेच्या पूजनापुरता मर्यादित नसून, निसर्गातील महत्त्वाच्या घटकांपैकी एक असलेल्या सर्पांप्रती आदर व्यक्त करण्याचा आणि त्यांच्या संरक्षणाचा संदेश देणारा एक प्राचीन भारतीय उत्सव आहे.

नागपंचमी: कधी आणि का?

यंदाची नागपंचमी २९ जुलै रोजी साजरी होणार आहे. काही पंचांगानुसार पंचमी तिथी २८ जुलैच्या रात्री सुरु होत असली तरी, उदयतिथीनुसार २९ जुलै हा दिवस नागपंचमीसाठी योग्य मानला जातो. या दिवशी नागदेवतेची पूजा करण्याचे विशेष महत्त्व आहे. सर्प हे शंकराचे गण मानले जातात आणि त्यांची पूजा केल्याने भगवान शंकराचाही आशीर्वाद मिळतो अशी श्रद्धा आहे.

(Image credit: AI generated)

पूजेचे महत्त्व आणि त्यामागील गूढ

नागपंचमीच्या दिवशी नागांची पूजा केल्याने जीवनातील संकटे दूर होतात, अशी धार्मिक धारणा आहे. विशेषतः ज्या व्यक्तींना कालसर्प दोष आहे, त्यांना या दिवशी केलेली पूजा लाभदायक ठरते असे मानले जाते. या दिवशी शिवलिंगावर रुद्राभिषेक करणेही शुभ मानले जाते.

केवळ धार्मिकच नव्हे, तर वैज्ञानिक दृष्ट्याही सर्प पर्यावरणातील एक महत्त्वाचा घटक आहेत. ते शेतीत कीटकांवर नियंत्रण ठेवतात, त्यामुळे अप्रत्यक्षपणे ते शेतकऱ्यांचे मित्रच आहेत. नागपंचमी हा सण आपल्याला त्यांच्या या योगदानाची आठवण करून देतो आणि त्यांच्या संरक्षणाची गरज अधोरेखित करतो.

पूजेचा शुभ मुहूर्त

सकाळचा शुभ मुहूर्त : सकाळी ५ वाजून ४२ मिनिटे ते सकाळी ८ वाजून ३१ मिनिटांपर्यंत.

चौघडिया शुभ मुहूर्त : सकाळी १० वाजून ४७ मिनिटे ते दुपारी १२ वाजून २८ मिनिटांपर्यंत.

दुपारची पूजेचा मुहूर्त : दुपारी ३ वाजून ५१ मिनिटे ते सायंकाळी ५ वाजून ३२ मिनिटांपर्यंत.

या दिवशी शिवयोग तयार होत असल्याने पूजेचे दुप्पट फळ मिळेल असे मानले जाते, ज्यामुळे हा दिवस अधिक शुभ ठरतो.

नागपंचमी पूजेची पारंपरिक पद्धत

नागपंचमीच्या दिवशी घराच्या दारावर नागाची चित्रे काढून त्यांची पूजा केली जाते. मातीच्या नागाच्या मूर्तीची किंवा प्रतिमेची पूजा करण्याचीही प्रथा आहे. या पूजेमध्ये दूध, लाह्या, दुर्वा, फुले, चंदन आणि नैवेद्य (जसे की पुरणपोळी किंवा खीर) अर्पण केले जाते.

काही ठिकाणी महिला वारुळाजवळ जाऊन पूजा करतात. या दिवशी जमिनीची नांगरणी केली जात नाही आणि भाज्या चिरल्या जात नाहीत अशीही प्रथा आहे, जी निसर्गाशी असलेल्या आदराचे प्रतीक आहे.

नागपंचमी हा सण केवळ एका विशिष्ट प्राण्याचा उत्सव नसून, निसर्गातील प्रत्येक जीवाला आदर देण्याची आणि पर्यावरणाचा समतोल राखण्याची शिकवण देणारा एक महत्त्वाचा उत्सव आहे. तो आपल्याला आठवण करून देतो की माणूस आणि निसर्ग यांच्यातील संबंध केवळ उपभोग्याचा नसून, तो सहजीवनाचा आणि सामंजस्याचा आहे.