गुढी कशी उभारावी? वाचा शास्त्रोक्त पूजा-विधी, शुभ मुहूर्त, मंत्र आणि आरती; करा नववर्षाचे स्वागत

Gudi Padwa 2026 Puja Vidhi : हिंदू नववर्षाचा पहिला दिवस म्हणजेच चैत्र शुद्ध प्रतिपदा. या मंगल दिनी विजयाचे प्रतीक असलेली 'ब्रह्मध्वज' म्हणजेच गुढी उभारली जाते. गुढी केवळ दारात उभी करणे पुरेसे नसून, ती शास्त्रोक्त पद्धतीने आणि योग्य मुहूर्तावर उभारल्यास घरात सुख-समृद्धी नांदते असे मानले जाते. यंदा १९ मार्च २०२६ रोजी गुढीपाडवा साजरा होत असून, पूजा-विधी आणि मुहूर्त जाणून घेऊया.

गुढीपाडवा २०२६: शुभ मुहूर्त

• प्रतिपदा तिथी प्रारंभ: १८ मार्च, रात्री ८:४५ वाजता.
• प्रतिपदा तिथी समाप्ती: १९ मार्च, रात्री ९:२२ वाजता.
• गुढी उभारण्याचा सर्वोत्तम मुहूर्त: १९ मार्च रोजी सकाळी ६:३० ते सकाळी ९:४५ पर्यंत (ब्रह्म मुहूर्त आणि सकाळची वेळ सर्वोत्तम मानली जाते).

गुढी कशी उभारावी? (साहित्य आणि तयारी)

साहित्य: बांबूची लांब काठी, रेशमी जरीचे वस्त्र (काठपदरी साडी किंवा खण), कडुनिंबाची डहाळी, आंब्याची पाने, साखरेची गाठी, फुलांचा हार, तांब्याचा कलश (गाडू), हळद-कुंकू आणि अक्षता.

उभारणीची पद्धत

• १. बांबूच्या काठीला स्वच्छ धुवून त्याच्या शेंड्याला रेशमी वस्त्र बांधावे.
• २. त्यावर कडुनिंबाची डहाळी, आंब्याची पाने आणि साखरेची गाठी बांधावी.
• ३. काठीच्या वरच्या बाजूला तांब्याचा कलश (तांब्या) उपडा ठेवावा.
• ४. कलशावर कुंकवाने स्वस्तिक काढावे.
• ५. ही गुढी घराच्या मुख्य प्रवेशद्वारापाशी किंवा खिडकीत बाहेरून दिसेल अशी उंच उभारावी.
• ६. गुळ, लिंबाच्या झाडाची पाने आणि हरभरा दाळीचे मिश्रण असलेला प्रसाद गुढीला अर्पण करावा व सर्वांना द्यावा.

पूजा विधी आणि मंत्र (Puja Vidhi & Mantra)

गुढी उभारल्यानंतर तिची गंध, अक्षता आणि फुले वाहून पूजा करावी. अगरबत्ती आणि दिवा ओवाळून नैवेद्य दाखवावा.

गुढी उभारतानाचा मंत्र

ब्रह्मध्वज नमस्तेऽस्तु सर्वाभीष्टफलप्रद।
प्राप्तेऽस्मिन् वत्सरे नित्यं मद्गृहे मङ्गलं कुरु॥

(अर्थ: हे ब्रह्मध्वजा, तुला नमस्कार असो. तू सर्व इच्छा पूर्ण करणारा आहेस. या नवीन वर्षात माझ्या घरात नित्य मंगल कर.)

नैवेद्य आणि कडुनिंबाचे महत्त्व

या दिवशी विशेषतः कडुनिंबाची पाने, गूळ, जिरे, ओवा आणि मीठ यांचे मिश्रण करून त्याचे सेवन केले जाते. हे आरोग्यासाठी अत्यंत गुणकारी असून कडू चव आयुष्यातील संघर्षाचे आणि गूळ सुखाचे प्रतीक मानले जाते. नैवेद्यासाठी पुरणपोळी किंवा श्रीखंड-पुरीचा बेत आवर्जून केला जातो.

गुढीची आरती

श्री सूर्याची आरती किंवा गणपतीची आरती करून शेवटी "सुखकर्ता दुःखहर्ता" ही आरती म्हटली जाते. अनेक ठिकाणी गुढीला वंदन करून खालील ओळी म्हटल्या जातात.

"उभारून गुढी आनंदाची, मुहूर्तमेढ रोवूया प्रगतीची... जय देव जय देव जय मंगलमूर्ती!"