डिजिटल गुंतवणूक घोटाळ्यांचा देशाला विळखा; सुशिक्षितही ठरतायत 'टार्गेट', कसा होतोय तुमचा गेम?

Digital investment scams India : भारतात डिजिटल क्रांती वेगाने होत असतानाच, सायबर गुन्हेगारांनी आता 'गुंतवणुकीच्या' नावाखाली नागरिकांची आयुष्यभराची पुंजी लुटण्याचे नवे जाळे विणले आहे.

व्हॉट्सअॅप, टेलिग्राम आणि बनावट ट्रेडिंग अॅप्सच्या माध्यमातून चालवल्या जाणाऱ्या या हाय-टेक घोटाळ्यांनी सध्या देशाला ग्रासले आहे. विशेष म्हणजे, या जाळ्यात केवळ सामान्य नागरिकच नाही, तर डॉक्टर, आयटी प्रोफेशनल आणि वित्त तज्ज्ञही अडकत आहेत.

कसे कार्य करते हे 'मायाजाल'?

हे घोटाळे जुन्या काळातील 'लॉटरी लागली' अशा साध्या फोन कॉल्सवर अवलंबून नाहीत. हे अत्यंत व्यावसायिक आणि तांत्रिकदृष्ट्या प्रगत आहेत.

सुरुवात (The Hook): तुम्हाला तुमच्या संमतीशिवाय व्हॉट्सअॅप किंवा टेलिग्रामच्या अशा ग्रुपमध्ये जोडले जाते जिथे शेअर बाजार किंवा क्रिप्टोकरन्सीवर चर्चा सुरू असते.

खोटा विश्वास (Social Proof) : या ग्रुपमध्ये डझनभर बनावट सदस्य असतात, जे दररोज लाखो रुपये कमावल्याचे बनावट 'स्क्रीनशॉट' शेअर करतात आणि कथित तज्ज्ञांची स्तुती करतात.

बनावट अॅप्स : तुम्हाला एक प्रोफेशनल दिसणारे ट्रेडिंग अॅप किंवा वेबसाइट डाऊनलोड करायला लावली जाते. हे सर्व दिसायला हुबेहूब सेबी (SEBI) नोंदणीकृत प्लॅटफॉर्मसारखे असते.

पाँझी पद्धत : सुरुवातीला विश्वास बसवण्यासाठी तुम्ही गुंतवलेल्या छोट्या रकमेवर तुम्हाला नफा परत दिला जातो. एकदा मोठा आकडा गुंतवला की, पैसे काढताना टॅक्स, जीएसटी किंवा प्रोसेसिंग फीच्या नावाखाली अधिक पैसे उकळले जातात आणि शेवटी खाते रिकामे केले जाते.

देशभरातील धक्कादायक वास्तव

नुकत्याच घडलेल्या काही घटना या धोक्याची व्याप्ती स्पष्ट करतात.

विशाखापट्टणम आणि हैदराबाद: येथील दोन डॉक्टरांनी अनुक्रमे ₹२.५ कोटी आणि ₹४.७ कोटी गमावले.

नवी मुंबई आणि ठाणे : एका एचआर मॅनेजरची ₹३६.७४ लाखांची, तर एका एनबीएफसी कर्मचाऱ्याची ₹७९ लाखांची फसवणूक झाली.

ओडिशा : कटक पोलिसांनी टेलिग्राम आधारित मोठे रॅकेट उध्वस्त करून ७ जणांना अटक केली असून ₹९० लाख गोठवले आहेत.

सुशिक्षित लोक का बळी पडतात?

याचे मुख्य कारण म्हणजे गुन्हेगारांनी वापरलेले तंत्रज्ञान. प्रोफेशनल दिसणारे डॅशबोर्ड, बनावट सेबी नोंदणी क्रमांक आणि 'त्वरीत श्रीमंत होण्याचा लोभ' यामुळे डॉक्टर आणि कॉर्पोरेट एक्झिक्युटिव्ह देखील सिस्टम कायदेशीर असल्याचे समजून फसतात.

सरकारची 'डिजिटल सर्जिकल स्ट्राईक'

केंद्र सरकारने या सायबर युद्धाविरुद्ध कंबर कसली आहे.

हेल्पलाईन १९३०: पीडितांसाठी २४x७ हेल्पलाईन आणि cybercrime.gov.in हे पोर्टल उपलब्ध आहे, जिथे तक्रार केल्यास रिअल-टाइममध्ये बँकांना अलर्ट जाऊन पैसे गोठवले जातात.

I4C केंद्र : गृह मंत्रालयाचे 'भारतीय सायबर गुन्हे समन्वय केंद्र' टेलिग्राम चॅनेल्स, बनावट अॅप्स आणि आंतरराष्ट्रीय पैशांच्या व्यवहारांचा मागोवा घेत आहे.

एआय मॉनिटरिंग : रिझर्व्ह बँक आणि सेबीच्या मदतीने संशयास्पद बँक खाती आणि सिम कार्ड ब्लॉक करण्यासाठी आर्टिफिशिअल इंटेलिजन्सचा (AI) वापर केला जात आहे.

म्युली अकाऊंट्सवर कारवाई : गुन्हेगारांनी वापरलेली हजारो बनावट बँक खाती (Mule Accounts) गोठवण्यात आली आहेत.

स्वतःचा बचाव कसा करावा?

अनोळखी ग्रुप्स : व्हॉट्सअॅप किंवा टेलिग्रामवर अनोळखी व्यक्तींनी जोडलेल्या इन्व्हेस्टमेंट ग्रुप्सवर विश्वास ठेवू नका.

नोंदणी तपासा : कोणतीही गुंतवणूक करण्यापूर्वी सेबीच्या अधिकृत वेबसाइटवर त्या कंपनीची किंवा सल्लागाराची नोंदणी तपासा.

वैयक्तिक यूपीआय टाळा : गुंतवणुकीसाठी कधीही वैयक्तिक यूपीआय (UPI) आयडीवर पैसे पाठवू नका.

अनोळखी लिंक्स : ट्रेडिंगच्या नावाखाली येणाऱ्या कोणत्याही अज्ञात लिंकवर क्लिक करू नका.