आसिम मुनीर यांना मोठी बढती, पाकिस्तानात होणार तख्तपालट? नेमकं काय घडतयं?

भारताच्या ऑपरेशन 'सिंदूर'मुळे झालेल्या जबर धक्क्यानंतर पाकिस्तानमध्ये मोठे लष्करी राजकीय उलथापालथीचे संकेत दिसत आहेत. अशा काळात पाकिस्तानचे लष्करप्रमुख जनरल सैयद आसिम मुनीर यांना देशाच्या इतिहासात दुसऱ्यांदा 'फील्ड मार्शल' पदाने सन्मानित करण्यात आले आहे. या नियुक्तीमुळे पुन्हा एकदा पाकिस्तानात लष्कराच्या राजकीय हस्तक्षेपाच्या शक्यता जोर धरू लागल्या आहेत.

फील्ड मार्शल पद - एक लष्करी गौरव की सत्तेची पायरी?

फील्ड मार्शल ही लष्करी पदवी पाच-सितारा सन्मान मानली जाते आणि ती केवळ अपवादात्मक क्षमतेच्या नेत्यांना दिली जाते. ही पदवी आजीवन राहते, परंतु तिच्याशी जोडलेली कार्यसत्ता फारशी नसते. ती मुख्यत्वे सन्मानार्थक असते, मात्र पाकिस्तानसारख्या देशात याचे राजकीय अर्थ अधिक खोल असतात.

1959 मध्ये जनरल अय्यूब खान यांनी स्वतःला फील्ड मार्शल घोषित केल्यावर लगेचच सत्ता ताब्यात घेतली होती. ते पाकिस्तानचे पहिले लष्करी राष्ट्रपती ठरले. आता, जेव्हा जनरल आसिममुनीर यांना हीच पदवी देण्यात आली आहे, तेव्हा इतिहासाची पुनरावृत्ती होण्याची भीती उगम पावली आहे.

मुनीर यांची नियुक्ती - सैन्यशक्तीचा उदय की राजकारण?

पाकिस्तान सरकारने 20 मे 2025 रोजी ही घोषणा करत जनरल मुनीर यांना फील्ड मार्शल पद दिले. ही पदोन्नती शहबाज शरीफ यांच्या सरकारच्या मंजुरीनंतर झाली, पण अनेकांचे मत आहे की ही सरकारची मर्जी नव्हे, तर लष्कराच्या दबावाची प्रतिक्रिया होती. विशेष म्हणजे, ही बढती अशा काळात आली आहे जेव्हा पाकिस्तान 'ऑपरेशन सिंदूर'मध्ये भारताकडून दारुण पराभव पत्करून अडचणीत आहे.

या कारवाईत भारताने पाकिस्तानमधील 9 दहशतवादी तळ उद्ध्वस्त केले आणि त्यांच्या हवाई संरक्षण प्रणालीवर मोठा आघात केला. पाकिस्तानची यंत्रणा निष्प्रभ ठरली, आणि लष्करावरही विश्वास डळमळीत झाला. त्यानंतर लगेचच मुनीर यांची पदोन्नती झाली, ज्यामुळे अनेक तज्ज्ञ याला लष्करी सत्तेचा विस्तार मानत आहेत.

आयूब खान आणि मुनीर: इतिहासाची पुनरावृत्ती?

जनरल अय्यूब खान यांनी 1958 मध्ये सैन्यद्वारे तख्तापलट करून सत्तेवर कब्जा केला होता. पुढील वर्षी त्यांनी स्वतःला फील्ड मार्शल घोषित करून सेना जनरल मूसा खान यांच्याकडे सोपवली होती आणि स्वतः राष्ट्राध्यक्ष बनले. अय्यूब यांचा लष्करी कारकिर्द वादग्रस्त राहिला, परंतु सत्ता हस्तगत करण्यात ते यशस्वी ठरले.

आता मुनीर यांचाही प्रवास तशाच दिशेने सुरू आहे का, हा प्रश्न निर्माण झाला आहे. फरक इतकाच की अय्यूब यांनी स्वतः हे पद घेतले होते, तर मुनीर यांना हे सिव्हिलियन सरकारने दिले आहे. पण सरकारवर लष्कराचा दबाव इतका प्रबळ आहे की या निर्णयामागील 'स्वतंत्रता'वरच प्रश्नचिन्ह आहे.

आसिम मुनीर - एक कट्टर आणि महत्त्वाकांक्षी सेनाधिकारी

जनरल मुनीर यांचा जन्म 1968 साली रावळपिंडी येथे झाला. 1986 मध्ये त्यांनी पंजाबच्या ऑफिसर्स ट्रेनिंग स्कूलमधून 'स्वॉर्ड ऑफ ऑनर' जिंकत सैन्यात प्रवेश केला. त्यांनी सऊदी अरेबियात कुरआनचे स्मरण करून धर्मनिष्ठ छाप निर्माण केली. पुलवामा हल्ल्याच्या काळात ते आयएसआयचे प्रमुख होते. 2022 मध्ये त्यांनी लष्करप्रमुख पदाची सूत्रे स्वीकारली.

भारत आणि पाकिस्तानमधील फील्ड मार्शल परंपरा

भारतामध्ये आजपर्यंत केवळ दोन लष्करप्रमुखांना फील्ड मार्शलचा दर्जा मिळाला आहे - सॅम मानेकशॉ (1973) आणि के.एम. करियप्पा (1986). हे दोघेही युद्धातील विजयासाठी ओळखले जातात. परंतु पाकिस्तानात हा दर्जा दिला जातो तेव्हा त्याला राजकीय संदेश जोडलेला असतो.

पाकिस्तानचा पुढचा टप्पा काय?

आसिम मुनीर यांना फील्ड मार्शल बनवणे हे फक्त सन्मान नाही, तर पाकिस्तानातील लष्कर-सत्तासमीकरणात मोठा बदल सुचवणारे पाऊल आहे. हा निर्णय लष्कराची पकड मजबूत करण्यासाठी घेतला गेला की सैन्याच्या पराभवातही त्यांचा मान राखण्यासाठी, हे स्पष्ट नाही. मात्र एक गोष्ट निश्चित - पाकिस्तान पुन्हा एकदा लष्करी हस्तक्षेपाच्या आणि संभवतः सत्तांतराच्या उंबरठ्यावर उभा आहे.