8 वर्षांचा आभ्यासक्रम सव्वादोन वर्षात पुर्ण करणारा 'महामानव'; कसे होते बालपण, शिक्षण, पुस्तके? वाचा

भारतीय संविधानाचे जनक डाॅ. भीमराव आंबेडकर यांची जयंती १४ एप्रिलला साजरी होणार आहे. १८९१ ला जन्मलेले डाॅ. बी. आर. आंबेडकर हे केवळ भारतीय संविधानाचे शिल्पकार नव्हते तर, स्वतंत्र भारताचे पहिले कायदा मंत्री, कायदेतज्ज्ञ, अर्थशास्त्रज्ञ आणि समाजसुधारकही होते. १४ एप्रिल २०२५ ला आंबेडकरांची १३५ वी जयंती साजरी करण्यात येत आहे. यानिमित्त आज आपण त्यांच्या कार्याचा संक्षिप्त आढावा घेऊयात...

कसे होते बालपण?

आंबेडकरांचा जन्म १४ एप्रिल १८९१ रोजी महाराष्ट्रातील एका लष्करी छावणीत (स्वातंत्र्यापूर्वी महाराष्ट्रात, आता मध्य प्रदेशात स्थित) झाला. आता हे शहर डॉ. आंबेडकर नगर म्हणूनही ओळखले जाते. वयाच्या १४ व्या वर्षी डॉ. बी. आर. आंबेडकर यांचे लग्न रमाबाईंशी झाले. तथापि दीर्घ आजारानंतर रमाबाई आंबेडकर यांचे २७ मे १९३५ रोजी वयाच्या अवघ्या ३७ व्या वर्षी निधन झाले.

कसे झाले शिक्षण?

डॉ. बी. आर. आंबेडकर ६४ विषयांमध्ये मास्टर होते. त्याला ९ भाषांचे ज्ञान होते. याशिवाय त्यांनी सुमारे २१ वर्षे जगातील सर्व धर्मांचा तुलनात्मक पद्धतीने अभ्यास केला. त्यांनी लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्समध्ये ८ वर्षांचा अभ्यास फक्त २ वर्षे ३ महिन्यांत पूर्ण केला. लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स कडून "डॉक्टर ऑफ सायन्स" ही मौल्यवान डॉक्टरेट पदवी मिळवणारे ते जगातील पहिले आणि एकमेव व्यक्ती आहेत.

सर्वात जास्त आहेत पुतळे

१९५० मध्ये त्यांचा पहिला पुतळा कोल्हापूर शहरात बांधण्यात आला. डॉ. बी. आर. आंबेडकर हे एकमेव भारतीय आहेत ज्यांचा पुतळा लंडन संग्रहालयात कार्ल मार्क्ससह ठेवण्यात आला आहे. भारतीय तिरंग्यावर अशोक चक्र ला स्थान देण्याचे श्रेय डॉ. बी. आर. यांना जाते. त्यांचे "वेटिंग फॉर अ व्हिसा" हे पुस्तक कोलंबिया विद्यापीठात पाठ्यपुस्तक म्हणून प्रसिद्ध आहे. जगभरात कोणत्याही नेत्याच्या नावाने सर्वात जास्त गाणी आणि पुस्तके ही त्यांच्या नावाने लिहिली गेली आहेत. आंबेडकरांनी ६ डिसेंबर १९५६ रोजी नवी दिल्ली येथे शेवटचा श्वास घेतला. जिथे त्यांच्यावर बौद्ध पद्धतीने अंत्यसंस्कार करण्यात आले. १९९० मध्ये आंबेडकरांना मरणोत्तर भारतरत्न या भारतातील सर्वोच्च नागरी पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

विपुल आहे ग्रंथसंपदा

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांची ग्रंथसंपदा व इतर लेखन हे विपूल प्रमाणात आहे. त्यांच्या लेखन साहित्यात त्यांनी लिहिलेली ग्रंथ-पुस्तके, प्रबंध, लेख, भाषणे, स्फुटलेख, पत्रे, वर्तमानपत्रे इत्यादींचा समावेश होतो. भारतातील कोणत्याही राजकीय नेत्याने केले नाही एवढे अधिक लेखन डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी केलेले आहे. पूर्ण झालेले एकूण २२ ग्रंथ आणि पुस्तिका, १० अपूर्ण राहिलेले ग्रंथ, १० निवेदने किंवा साक्षीपुरावे, १० शोधनिबंध, लेख आणि परिक्षणे हा एवढा संग्रह आंबेडकरांच्या इंग्रजी लेखनाचा आहे. आंबेडकर हे बहुमुखी प्रतिभाशाली होते. ते मराठी, संस्कृत, पाली, इंग्लिश, हिंदी, फ्रेंच, जर्मन, गुजराती, बंगाली, कन्नड व पारसी या भाषा जाणणारे विद्वान होते. आंबेडकरांचे बहुतांश लेखन हे इंग्रजीत, काही मराठीत आणि बाकी इतर भाषेतील आहे.