सागरी सुरक्षा वाढवण्यासाठी APSEZ ने उभारले भारतातील पहिले 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज'

अदानी पोर्ट्स अँड स्पेशल इकॉनॉमिक झोन लिमिटेड (APSEZ) ने भारतातील पहिले 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' कार्यान्वित केले आहे. देशातील सागरी आपत्कालीन प्रतिसाद पायाभूत सुविधा मजबूत करण्याच्या दिशेने हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल मानले जात आहे. भारताच्या विस्तीर्ण किनारपट्टीवर संकटात सापडलेली जहाजे आणि सागरी आणीबाणी हाताळण्यातील दीर्घकाळापासून असलेली उणीव या उपक्रमामुळे भरून निघणार आहे.

'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' म्हणजे काय?

'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' हे असे एक नियुक्त ठिकाण आहे जिथे आणीबाणीचा सामना करणारी जहाजे परिस्थिती स्थिर करण्यासाठी, जीव वाचवण्यासाठी आणि पर्यावरणाचे नुकसान कमी करण्यासाठी आश्रय घेऊ शकतात. प्रमुख सागरी राष्ट्रांमध्ये अशी व्यवस्था प्रमाणित असली तरी, भारताने आतापर्यंत अशी औपचारिक यंत्रणा तयार केली नव्हती.

मोक्याची ठिकाणे

APSEZ ने या सुविधेसाठी दोन धोरणात्मक ठिकाणे निश्चित केली आहेत:

दिघी बंदर (पश्चिम किनारपट्टी): हे बंदर अरबी समुद्रातील शिपिंग वाहतूक आणि पर्शियन गल्फकडे जाणाऱ्या मार्गांना मदत करेल.

गोपाळपूर बंदर (पूर्व किनारपट्टी): हे बंगालच्या उपसागरात कार्यरत असलेली जहाजे आणि जगातील सर्वात व्यस्त सागरी व्यापारी मार्गांपैकी एक असलेल्या 'मलाक्का सामुद्रधुनी'कडे जाणाऱ्या जहाजांची काळजी घेईल.

पुरवल्या जाणाऱ्या सेवा आणि भागीदारी

या सुविधांद्वारे खालील महत्त्वपूर्ण सेवा पुरवल्या जातील:

साल्वेज (जहाज बचाव) आणि ढिगारा हटवणे.

अग्निशमन आणि प्रदूषण नियंत्रण.

विशेष उपकरणे आणि प्रशिक्षित पथकांद्वारे समन्वित आपत्कालीन प्रतिसाद.

हा उपक्रम जागतिक स्तरावरील 'SMIT Salvage' (रॉयल बोस्कलिस वेस्टमिन्स्टर N.V. चा भाग) आणि 'मॅरिटाइम इमर्जन्सी रिस्पॉन्स सेंटर' (MERC) यांच्यासोबतच्या त्रिपक्षीय सामंजस्य कराराद्वारे समर्थित आहे. आंतरराष्ट्रीय नैपुण्य मिळवणे आणि सागरी घटनांमध्ये वेळेवर व समन्वित कारवाई सुनिश्चित करणे हा या सहकार्याचा उद्देश आहे.

मान्यवरांच्या प्रतिक्रिया

APSEZ चे CEO अश्वनी गुप्ता म्हणाले की, "हे पाऊल भारताच्या सागरी सुरक्षा परिसंस्थेतील एक मोठी प्रगती आहे. बंदरे केवळ अर्थव्यवस्थांना जोडत नाहीत, तर त्यांनी जीव आणि पर्यावरणाच्या रक्षणालाही प्राधान्य दिले पाहिजे."

शिपिंगचे महासंचालक श्याम जगन्नाथ यांनी अधोरेखित केले की, "प्रमाणित 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' फ्रेमवर्कचा अवलंब केल्यामुळे सागरी आणीबाणी अधिक कार्यक्षमतेने हाताळता येईल, ज्यामुळे मालवाहू सामान, कर्मचारी आणि किनारी परिसंस्थेचे उत्तम संरक्षण सुनिश्चित होईल."

SMIT Salvage चे व्यवस्थापकीय संचालक रिचर्ड जॅनसेन यांनी नमूद केले की, "साल्वेज ऑपरेशन्समध्ये 'पोर्ट ऑफ रिफ्यूज' प्रदान करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यामुळे संकटात सापडलेल्या जहाजांची जलद आणि सुरक्षित हाताळणी शक्य होते, तसेच घातक पदार्थ आणि अग्निशमन अवशेषांचे व्यवस्थापन करताना पर्यावरणीय नियमांचे पालन सुनिश्चित होते."

भविष्यातील परिणाम

11,000 किलोमीटरहून अधिक लांबीची किनारपट्टी आणि जागतिक शिपिंग मार्गावरील मोक्याचे स्थान यामुळे भारताला या विकासामुळे मोठा फायदा होण्याची अपेक्षा आहे. हा उपक्रम आंतरराष्ट्रीय सागरी करारांशी सुसंगत असून, सागरी जोखमींसाठी सज्जता सुधारताना जागतिक शिपिंगमधील भारताची भूमिका अधिक मजबूत करेल.

अदानी समूहाचा भाग असलेली APSEZ सध्या भारतातील बंदर मालवाहतुकीचा मोठा हिस्सा हाताळते आणि बंदरे, लॉजिस्टिक पार्क्स, गोदामे आणि वाहतूक सेवांचे जाळे चालवते. सुरक्षित आणि शाश्वत सागरी ऑपरेशन्सना पाठिंबा देत आपली एकात्मिक लॉजिस्टिक क्षमता अधिक मजबूत करण्याचे कंपनीचे उद्दिष्ट आहे.